---
title: "Daodejing 老子道德經 – Interpretatie in het Nederlands | Daozang"
url: "https://daozang.app/nl/text/KR5c0065/"
canonical: "https://daozang.app/nl/text/KR5c0065/"
lang: "nl"
edition:
  - "Bron: Kanripo (Universiteit van Kyoto)"
  - "Daozang section: 洞神部"
  - "Kanripo ID: KR5c0065"
  - "Basisuitgave (Kanripo-code): 四部叢刊 (SBCK)"
  - "Getuige (Kanripo-code): 正統道藏・涵芬樓版 (HFL)"
  - "Commentaar: 河上公章句"
  - "Omvang: 3 delen · 23,217 tekens"
source: "Kanripo 漢籍リポジトリ（京都大学）"
license: "CC BY-SA 4.0"
---

# 《老子道德經》

Dongshen 洞神部 · 3 delen · 23,217 tekens

**版本说明**：本页所载《老子道德經》实为**河上公章句**本（河上公注，分八十一章，章名如「體道第一」「養身第二」），经文与河上公注文相连并录；白话解读依此原文及注疏逐段生成。

## Over deze uitgave

- **Bron**: Kanripo (Universiteit van Kyoto)
- **Daozang section**: 洞神部
- **Kanripo ID**: [`KR5c0065`](https://github.com/kanripo/KR5c0065)
- **Basisuitgave (Kanripo-code)**: 四部叢刊 (`SBCK`)
- **Getuige (Kanripo-code)**: 正統道藏・涵芬樓版 (`HFL`)
- **Commentaar**: 河上公章句
- **Omvang**: 3 delen · 23,217 tekens

## Deel 2

河上公章句

體道第一道可道謂經術政教之道也非常道非自然長生之道常道當以無爲養神無事安民含光藏煇滅跡匿端不可稱道也名可名謂富貴尊榮高世之名也非常名非自然常在之名常名當如嬰兒之未言雞子之未分明珠在蚌中美玉在石間内雖昭昭外如頑愚無名天地之始無名謂道道無形故不可名也始者道之本也吐氣布化出於虚無爲天地之本始者也有名萬物之母有名謂天地天地有形位陰陽有剛柔是其名也萬物母者天地含氣生萬物長大成熟如母之養子也故常無欲以觀其妙妙要也人常能無欲則以觀道之要妙要謂一也一出布名道囋叙明是非也常有欲以觀其徼徼歸也常有欲之人可以觀世俗之所歸趣也此兩者同出而異名兩者謂有欲無欲也同出者謂同於人心異名者所名曰異名無欲者長存名有欲者亡身同謂之玄玄天也謂有欲之人與無欲之人同受氣於天玄之又玄天中復有天也禀氣有厚薄得中和滋液則生賢聖得錯亂濁辱則生貪淫衆妙之門能知天中復有天禀氣有厚薄除情欲守中和是謂知道要妙之門户

養身第二天下皆知美之爲美自揚己美使顯彰也斯惡已有危亡也皆知善之爲善有功名也斯不善已人所爭也故有無相生見有而爲無

**Interpretatie**

De Dao (de Weg) kan in woorden worden uitgelegd, maar elke leer die helder kan worden verwoord en wordt gebruikt om een land te besturen en het volk te onderrichten, is niet de eeuwige, natuurlijke ‘constante Dao’. De werkelijke, onveranderlijke Dao volgt de natuur en stelt mensen in staat lang te leven. De constante Dao bewaren betekent de geest voeden door Wuwei (niet-handelen) en het volk tot rust brengen met kalmte en het achterwege laten van bemoeienis. Houd je licht verborgen, verberg je sporen en laat je handelen niet zien. Deze Dao kan niet volledig in woorden worden uitgedrukt.

Namen kunnen worden gebruikt om rijkdom, aanzien en een reputatie boven die van gewone mensen aan te duiden, maar ook dat zijn geen natuurlijke, blijvende namen. Een constante naam hoort eenvoudig te zijn: zoals een baby die nog niet kan praten, zoals een ei dat nog één geheel vormt, of zoals een parel verborgen in een schelp en kostbare jade in een steen. Vanbinnen is die helder, maar vanbuiten eenvoudig en onbewerkt als een ruwe steen.

‘Zonder naam’ is het begin van Hemel en Aarde. De Dao heeft geen vorm en kan daarom geen naam krijgen. Hij is de wortel van de Dao: vanuit het niets brengt hij Qi (levensenergie) in beweging, verspreidt hij veranderingen en vormt hij de oorsprong van Hemel en Aarde. ‘Met naam’ is de moeder van de tienduizend dingen. Met ‘met naam’ wordt hier Hemel en Aarde bedoeld: zij hebben vorm en plaats, en Yin-Yang kent de verschillen tussen hard en zacht; daarom kunnen ze met namen worden aangeduid. Hemel en Aarde koesteren de oorspronkelijke Qi, brengen de tienduizend dingen voort en laten ze groeien en rijpen, zoals een moeder haar kind grootbrengt.

Wie daarom voortdurend vrij van verlangen blijft, kan de verfijning van de Dao waarnemen; ‘verfijning’ verwijst hier naar de kern van de Dao. Wie zich niet door verlangens laat leiden, kan zien waarin de Dao tot in de kleinste details bestaat. Wie voortdurend verlangens koestert, kan waarnemen waar wereldse zaken uiteindelijk op uitlopen. De toestanden ‘zonder verlangen’ en ‘met verlangen’ komen beide voort uit het menselijke hart, maar dragen verschillende namen. Wie geen verlangens heeft, kan zichzelf blijvend bewaren; wie verlangens heeft, kan zichzelf schaden.

Beide worden ‘mysterieus’ genoemd, dat wil zeggen: diep en ondoorgrondelijk, want mensen met en zonder verlangen ontvangen allebei Qi van Hemel en Aarde. ‘Mysterie op mysterie’ betekent dat er in de hemel nog een diepere hemel is. De Qi die mensen ontvangen, verschilt in zuiverheid en hoeveelheid: wie de juiste, evenwichtige en harmonieuze Qi ontvangt, kan een wijze of heilige worden; wie verwarde en troebele Qi ontvangt, kan hebzuchtige en wellustige verlangens ontwikkelen. Wie dit begrijpt, zijn hartstochten loslaat en het midden bewaart, betreedt de weg naar inzicht in de verfijning van de Dao.

**Het lichaam voeden, hoofdstuk twee**

Iedereen onder de hemel weet wat mooi is en stelt zijn eigen schoonheid tentoon; zo wordt ook het lelijke zichtbaar. Iedereen onder de hemel weet wat goed is en beroemt zich op zijn verdiensten; zo verschijnt ook het niet-goede en gaan mensen met elkaar wedijveren. Daarom zijn zijn en niet-zijn van elkaar afhankelijk: zodra iets als ‘zijn’ verschijnt, ontstaat ook een kant die als ‘niet-zijn’ wordt beschouwd.

也難易之相成見難而爲易也長短之相形見短之相形也高下之相傾見高而爲下也音聲之相和上唱下必和也前後相隨上行下必隨是以聖人處無爲之事以道治也行不言之教以身師道萬物作焉而不辭各自動作不辭謝而逆止生而不有元氣生萬物而不有爲而不恃道所施爲不望其報功成弗居功成事就退避不居其位夫惟不居夫惟功成不居其位是以不去福德常在不去其身此言不行不可隨不言不可知疾上六句有高下長短若開一源下生百端百端之變無不動亂

安民第三不尚賢賢謂世俗之賢辨口明文離道行權去質爲文不尚者不貴之以禄不尊之以官也使民不爭不爭功名乃自然也不貴難得之貨言人君不御好珍寳則黄金棄於山珠玉捐於淵也使民不爲盜上化清凈下無貪人不見可欲放鄭聲遠佞人使心不亂不邪淫也是以聖人之治說聖人治國與治身虚其心除嗜欲去煩亂實其腹懷道抱一守五神也弱其志和柔謙讓不處權也强其骨愛精重施髓滿骨堅也常使民無知無欲反朴守淳使夫知者不敢爲也思慮深不輕言爲無爲不造作動因循則無不治德化厚百姓安

無源第四

**Interpretatie**

Deze tekst belicht het principe van onderlinge tegenstelling en afhankelijkheid tussen dingen, en hoe de wijze de natuurlijke Dao volgt om de wereld te besturen.

Moeilijk en gemakkelijk voltooien elkaar - wat moeilijk lijkt, behandel je juist alsof het eenvoudig is; lang en kort bestaan in onderlinge vergelijking - alleen door het korte te zien, komt het lange tot zijn recht; hoog en laag zijn van elkaar afhankelijk - wie de hoogte ziet, moet ook de diepte bedenken. Geluiden roepen elkaar op - wanneer boven gezongen wordt, antwoordt beneden; voor en achter volgen elkaar - waar boven handelt, volgt beneden. Daarom handelt de wijze door Wuwei (niet-handelen), bestuurt hij met de Dao, onderwijst hij door 'niet-spreken' en geeft hij het voorbeeld door zijn eigen gedrag.

De tienduizend dingen ontvouwen zich vanzelf, zonder weerstand, ieder functioneert zonder ophouden. De oorspronkelijke Qi voedt alle wezens zonder ze te bezitten, handelt zonder erop te pochen, volbrengt zonder zich op de verdiensten te beroemen. Juist omdat hij zich niet op zijn verdiensten beroemt, blijven ze bestaan. Wie dit principe niet begrijpt, zal - zoals in de 'Bovenste Zes' lijn van de Yijing - onderscheid maken tussen hoog en laag, lang en kort; opent men één bron, dan ontstaan honderd veranderingen, wat tot chaos leidt.

In het deel over 'het volk tot rust brengen' staat: Waardeer niet wat de wereld als bekwaamheid beschouwt (zij die welsprekend zijn maar de grote Dao verlaten hebben), dan zal het volk niet strijden om roem en winst; hecht geen waarde aan zeldzame schatten, dan zal het volk niet stelen; laat het volk niet zien wat begeerte opwekt, dan blijft hun hart onverstoord. Daarom bestuurt de wijze het land zoals hij zichzelf cultiveert: hij zuivert het hart, versterkt het innerlijk, tempert de wedijverzucht, verstevigt pezen en botten, en houdt het volk eenvoudig, zonder overmatige kennis of verlangens. Zo zullen zelfs slimmeriken niet durven willekeurig te handelen.

Wuwei (niet-handelen) betekent zonder opzettelijk ingrijpen meegaan met de natuurlijke loop - zo is er niets wat niet goed bestuurd kan worden. Wanneer de morele invloed diep is, leeft het volk vanzelf in vrede en tevredenheid.

道冲而用之冲中也道匿名藏譽其用在中或不盈或常也道常謙虚不盈滿淵兮似萬物之宗道淵深不可知也似爲萬物之宗祖挫其鋭鋭進也人欲鋭情進取功名當挫止之法道不自見也解其紛紛結恨也當念道無爲以解釋和其光言雖有獨見之明當如闇昧不當以曜亂人也同其塵當與衆庶同不當自殊别湛兮似若存言當湛然安靜故能長存不亡吾不知其誰之子老子言我不知道所從生之矣象帝之先道自在天帝之前此言道乃先天地生也至今者以能安靜湛然不勞煩欲使人修身法道

虛用第五天地不仁天施地化不以仁恩任自然以萬物爲蒭狗天地生萬物人最爲貴天地視之如蒭草狗畜不責望其報聖人不仁聖人愛養萬民不以仁恩法天地之行自然以百姓爲蒭狗聖人視百姓如蒭草狗畜不責望於其禮意天地之間天地之間空虚和氣流行故萬物自生人能除情欲却滋味清五臟則神明居其猶橐籥乎橐籥中空虚故能有聲氣虚而不屈動而愈出言空虚無有竭時動摇之益出聲氣多言數窮多事害神多言害身口開舌擧必有禍患不如守中不如守德於中育養精神愛氣希言

**Interpretatie**

Hier wordt het wezen en de werking van de Dao (de Weg) beschreven. De Dao lijkt leeg en vormloos, maar bezit een oneindig scheppend vermogen. Ze is onpeilbaar diep, als de oorsprong van alle dingen, maar pronkt nooit met zichzelf. Net als een diepe afgrond bevat ze alles zonder haar scherpte te tonen.

Voor menselijke cultivatie geldt: wees bescheiden en zoek niet overdreven naar roem of verdienste; los conflicten en wrok op om innerlijke zuiverheid te behouden; zelfs met unieke inzichten moet je niet pronken, maar verenig je licht met het stof, in harmonie met anderen. Een rustige en onthechte geest garandeert duurzaam bestaan. De Dao bestond al vóór hemel en aarde - eeuwig en onveranderlijk. Wij moeten deze eigenschap van de Dao navolgen in onze zelfcultivering.

Vervolgens wordt de houding van hemel, aarde en de wijze uiteengezet: hemel en aarde voeden alle schepselen zonder voor mensen te bevooroordelen, ze behandelen alles gelijk als strohonden. De wijze volgt dit voorbeeld - hij voedt het volk zonder iets terug te verwachten, handelend vanuit natuurlijke Wuwei (niet-handelen).

Tussen hemel en aarde stroomt harmonieuze Qi (levensenergie), waardoor alle dingen spontaan groeien. Als mensen hun verlangens zuiveren en de vijf organen rein houden, kan hun Shen (geest) tot rust komen. Net als een blaasbalg: juist door innerlijke leegte ontstaat er beweging in de Qi. Leegte leidt niet tot uitputting, beweging wekt juist meer energie op.

Ten slotte volgt advies voor zelfcultivering: veel praten put je Jing (essentie) uit, overactiviteit schaadt je Shen. Open je mond en je roept problemen over je af - beter is het om innerlijk evenwicht te bewaren, je Shen te voeden, je oorspronkelijke Qi te koesteren, en spaarzaam met woorden te zijn.

成象第六谷神不死谷養也人能養神則不死神謂五藏神也肝藏魂肺藏魄心藏神脾藏意腎藏精與志五藏盡傷則五神去是謂玄牝言不死之道在於玄牝玄天也於人爲鼻牝地也於人爲口天食人以五氣從鼻入藏於心五氣清微爲精神聰明音聲五性其鬼曰魂魂者雄也主出入人鼻與天道通故鼻爲玄也地食人以五味從口入藏於胃五味濁辱爲形骸骨肉血脉六情其鬼曰魄魄雌也出入人口與地通故口爲牝玄牝之門是謂天地之根根元也言鼻口之門乃是通天地之元氣所從往來綿綿若存鼻口呼吸喘息當綿綿微妙若可存復若可無有用之不勤用氣當寬舒不當爲急疾勤勞

韜光第七天長地乆說天地長生乆壽以教喻人也天地所以能長且乆者以其不自生天地所以獨能長且乆者以其安靜自然施不求報不如世人居處汲汲求自饒之利奪人以自與矣故能長生以其不求生故能長生不終也是以聖人後其身先人而後己而身先天下敬之先以爲長外其身薄己而厚人而身存百姓愛之如父母敬之如神明祐之若赤子故身常存也以其無私聖人爲人所愛神明所祐非以其公正無私所致乎故能成其私人以私者欲以厚己也聖人無私而己自厚故能成其私也

易性第八

**Interpretatie**

Hoofdstuk 6, 'Het Vormgeven van Beelden', bespreekt de methode om de Shen (geest) in het menselijk lichaam te verzorgen. De onsterfelijkheid van de 'vallei-geest' (verwijzend naar de eindeloze levensenergie in het lichaam) komt door voortdurende voeding. Wie de Shen van de vijf organen kan onderhouden, bereikt lang leven. Elk orgaan herbergt een specifieke Shen: de lever bewaart de Hun (etherische ziel), de longen de Po (corporele ziel), het hart de Shen (bewustzijn), de milt de Yi (intentie), en de nieren de Jing (essentie) en Zhi (wilskracht). Beschadiging van deze organen doet de vijf geesten verdwijnen.

De 'mysterieuze poort' (Xuanpin, verwijzend naar de oorsprong van leven) wordt hier uitgelegd: Xuan (mysterie) vertegenwoordigt de hemel en correspondeert met de neus; Pin (poort) symboliseert de aarde en verbindt met de mond. Via de neus neemt men de vijf Qi (energieën van de Vijf Fasen) op - de zuivere energie verzamelt zich in het hart en vormt geest, wijsheid en stem, waarvan het spirituele deel Hun (yang) heet. Via de mond consumeert men de vijf smaken (voedingsessenties) - de troebele energie hoopt zich in de maag op en vormt botten, vlees en bloedvaten, waarvan het spirituele deel Po (yin) is. Neus en mond fungeren als poorten voor de uitwisseling van hemelse en aardse energieën; ademhaling moet zacht en langzaam zijn, Qi-gebruik natuurlijk en ontspannen.

Hoofdstuk 7, 'Het Verhullen van Licht', gebruikt de eeuwigheid van hemel en aarde om levensonderhoud te illustreren. Hun duurzaamheid ontstaat doordat ze niet bewust naar zelfbehoud streven, maar spontaan functioneren zonder beloning te verwachten - anders dan mensen die rusteloos eigenbelang najagen. De Wijze (die Dao heeft verworven) wordt juist door bescheiden terugtrekking naar voren geschoven; door onthechting behoudt hij zichzelf. Het volk bemint hem als ouders, goden beschermen hem als een kind, precies omdat zijn zelfloosheid hem vervolmaking schenkt.

Hoofdstuk 8, 'Het Transformeren van Aard', stelt dat de hoogste deugd op water lijkt. Water voedt alles zonder te wedijveren, verblijft op verachte lage plaatsen, en benadert zo Dao het meest. Kies laaggelegen woningen, houd je gemoed diep en stil, wees oprecht in relaties, spreek betrouwbaar, bestuur bekwaam, handel naar je capaciteiten, en handhaaf juiste timing. Door niet te concurreren, vermijd je wrok.

上善若水上善之人如水之性水善利萬物水在天爲霧露在地爲泉而不爭處衆人之所惡衆人惡卑濕垢濁水獨靜流居之矣故幾於道水性幾與道同居善地水性善喜於地在草木之上即流而下有似於牝動而下人也心善淵水深空虚淵深清明與善人萬物得水以生與虚不與盈也言善信水内影照形不失其情政善治無有不洗清且平也事善能能方能圓曲直隨形動善時夏散冬凝應期而動不失天時也夫唯不爭壅之則止决之則流聽從人也故無尤水性如是故天下無有怨尤水者也

運夷第九持而盈之不如其已盈滿也已止也持滿必傾不如止也揣而鋭之不可長保揣治也先揣之後必棄捐金玉滿堂莫之能守耆欲傷神財多累身富貴而驕自遺其咎夫富當賑貧貴當矜賤而反自驕恣必被禍害功成名遂身退天之道言人所爲功成事立名跡稱遂不退身避位則遇於害此乃天之常道也譬日中則移月滿則虧物盛則衰樂極則哀

能爲第十

**Interpretatie**

Het hoogste goede is als water. Iemand met de hoogste goedheid is in zijn aard als water. Water voedt alle dingen en wedijvert niet met hen. Het verblijft in lage, vochtige en vuile plaatsen die iedereen verafschuwt, maar stroomt en rust daar in stilte. Daarom staat water het dichtst bij de Dao (de grondregel die het verloop van alle dingen bepaalt).

De aard van water komt bijna overeen met die van de Dao: het kiest graag lage plekken als verblijfplaats; zijn gemoed is diep en rustig; in de omgang met anderen is het oprecht en betrouwbaar; in het bestuur brengt het orde, zodat alles schoon en rechtmatig wordt; bij het handelen weet het zijn kracht goed in te zetten, neemt het zowel hoekige als ronde vormen aan en past het zich aan, recht of gebogen; in zijn beweging weet het het juiste moment te kiezen: in de zomer verspreidt het zich, in de winter stolt het. Het beweegt met de seizoenen mee en gaat niet tegen de tijd van de Hemel in.

Water strijdt nooit om iets. Wordt het tegengehouden, dan staat het stil; wordt de weg voor het vrijgemaakt, dan stroomt het. Het volgt de omstandigheden en laat zich leiden door wat mensen ermee doen, en maakt daardoor geen fouten. Zo is de aard van water; niemand onder de Hemel koestert wrok tegen het.

**Vlakheid en gelijkmoedigheid, hoofdstuk negen**

Een vat vasthouden en er steeds meer in gieten tot het vol is: het is beter op tijd te stoppen. Een vat dat te vol is, zal zeker omvallen. Een voorwerp zo scherp slijpen dat het extreem scherp wordt, kan die scherpte niet lang behouden. Na overmatig slijpen zal het uiteindelijk slijten en worden afgedankt.

Wie zijn hal met goud en jade vult, kan die schatten niet veilig bewaren. Te veel verlangens schaden de geest; te veel bezittingen belasten het lichaam. Wie na het verwerven van rijkdom en aanzien verwaand en zelfgenoegzaam wordt, haalt onheil over zichzelf af. Wie rijk is, moet de armen helpen; wie aanzien geniet, moet mededogen hebben met mensen van lagere rang. Wie daarentegen arrogant en losbandig wordt, zal zeker rampspoed ondervinden.

Wanneer je werk is volbracht en je naam bekendheid heeft verworven, moet je je terugtrekken en je ambt neerleggen; dat is de Weg van de Hemel. Dit betekent: wanneer iemand zijn taak heeft volbracht, zijn werk tot stand heeft gebracht en lof voor zijn naam heeft gekregen, kan het onheil over zich afroepen als hij zich nog steeds niet terugtrekt en de machtspositie niet uit de weg gaat. Dat is een vaste wet van de Hemel. Zoals de zon naar het westen begint te bewegen zodra zij haar hoogste punt heeft bereikt, en de maan afneemt zodra zij vol is, zo neemt alles af nadat het zijn hoogtepunt heeft bereikt en slaat vreugde om in verdriet wanneer zij haar uiterste grens bereikt.

**Kunnen handelen, hoofdstuk tien**

載營魄營魄魂魄也人載魂魄之上得以生當愛養之喜怒亡魂卒驚傷魄魂在肝魄在肺美酒甘肴傷人肝肺故魂靜志道不亂魄安得壽延年也抱一能無離乎言人能抱一使不離於身則長存一者道德所生太和之精氣也故曰一一布名於天下天得一以清地得一以寧侯王得一以爲正平入爲心出爲行布施爲德總名爲一一之爲言志一而無二也專氣致柔專守精氣使不亂則形體能應之而柔順矣能如嬰兒乎内無思慮外無政事則精神不去滌除玄覽當洗其心使潔清也心居玄冥之處覽知萬事故謂之玄覽能無疵乎不淫邪也愛民治國治身者受氣則身全治國者愛民則國安能無爲乎治身者呼吸精氣無令耳聞治國者布施德惠無令下知天門開闔天門北極紫微宫開闔終始五際也治身之天門謂鼻孔開謂喘息也闔謂呼吸也能無雌乎治身當如雌牝安靜柔弱治國應變而不唱也明白四達言道明如日月四通滿於天下八極之外故曰視之不見聽之不聞彰布十方焕焕煌煌矣能無知乎無有能知道滿於天下矣生之畜之道生萬物而畜養之生而不有道生萬物無所取有爲而不恃道所施爲不恃望其報也長而不宰道長養萬物不宰割以爲器用是謂玄德言道德玄冥不可得見欲使人知道也

無用第十一

**Interpretatie**

Het menselijk lichaam draagt de ziel (hun, verwijzend naar bewustzijn) en de vitale kracht (po, verwijzend naar fysieke functies) - de fundamenten van leven. Deze moeten zorgvuldig gekoesterd worden, want excessieve emoties doen de hun vervliegen, en plotselinge schokken schaden de po. De hun verblijft in de lever, de po in de longen; overmatig genot van voedsel en drank beschadigt dus deze organen.

Door de hun in rust te houden, harmoniseer je met de Dao zonder verwarring; door de po te stabiliseren, verleng je het leven. "Het Ene omarmen zonder het te verlaten" betekent dat wie het "Ene" (de harmonieuze Qi die uit de Dao voortkomt) in zich kan behouden, lang zal bestaan. Dit "Ene" doordringt alles: de hemel wordt erdoor helder, de aarde erdoor vredig, de heerser brengt er vrede mee. In de mens manifesteert het "Ene" zich innerlijk als intentie, uiterlijk als handeling, en naar de wereld toe als De (deugd) - allemaal aspecten van onverdeelde aandacht.

"Je Qi verzamelen tot zachtheid" betekent je Jing (essentie) gefocust behouden, waardoor het lichaam soepel reageert als een zuivere baby. Zonder innerlijke afleiding of wereldse preoccupaties verspil je je Shen (geest) niet. "Het mystieke spiegelglas reinigen" verwijst naar het zuiver houden van de geest (de spiegel die alles weerkaatst). Wie zichzelf cultiveert, voedt zijn essentie zonder op ademhaling te focussen; wie een land bestuurt, verspreidt deugd zonder zichzelf op te dringen.

De "Hemelse Poort" (Tianmen) symboliseert de poolster (vergelijkbaar met de kruin) waar Yin-Yang transformeert. Voor beoefenaars zijn de neusgaten deze poort - openen is uitademen, sluiten is inademen. "Kun je het vrouwelijke zijn?" betekent: wees als de vrouwelijke kracht - zacht en reactief in zelfcultivering, meegaand in bestuur. "Helderheid die alle richtingen verlicht" beschrijft de Dao's licht dat als zon en maan alles doordringt, schijnbaar onzichtbaar maar alomtegenwoordig.

"Voortbrengen zonder toe te eigenen" toont hoe de Dao schept zonder bezit te nemen; "handelen zonder erop te vertrouwen" toont haar onbaatzuchtige creatie; "voeden zonder te beheersen" haar niet-dominante zorg - dit is de diepste "Mystieke Deugd" (Xuande), de Dao's verborgen deugd die we trachten te begrijpen.

三十幅共一轂古者車三十幅法月數也共一轂者中有孔故衆輻凑之治身者當除情去欲使五藏空虚神乃歸之當其無有車之用無爲空虚轂中空虚輸得轉行轝中空虚人得載其上埏埴以爲器挻和也埴土也和土以爲飲食之器當其無有器之用器中空虚故有所受鑿户牖以爲室謂作室屋當其無有室之用户牖空虚人得以出入室中空虚人得以居處故有之以爲利利物也利形於用器中有物室中有人恐其屋破壞腹中有神畏其形消亡無之以爲用言虚空者謂感受萬物故曰虚無能制有形道者虚空也

檢欲第十二五色令人目盲貪好淫色則傷精失明不能視無色之色五音令人耳聾好聽五音則和氣去心不能聽無聲之聲五味令人口爽爽亡也人嗜五味則亡失於道味馳騁田獵令人心發狂人精神好安靜馳騁呼吸精神散亡故發狂也難得之貨令人行妨妨傷也金銀珠玉心貪意欲不知猒足則行傷身辱也是以聖人爲腹守五性去六情節志氣養神明不爲目目不妄視妄視則泄精於外故去彼取此去彼目之妄視取此腹之養神

猒恥第十三

**Interpretatie**

Het wiel heeft dertig spaken (het aantal spaken symboliseert de dertigdaagse maancyclus), die allemaal samenkomen in de naaf, het centrale houten deel van het wiel. Omdat de naaf hol is, kunnen alle spaken zich erin verenigen. Wie aan zelfcultivering doet, moet afleidende gedachten en verlangens opruimen, zodat de vijf organen leeg kunnen blijven en de geest (Shen) naar zijn oorspronkelijke staat kan terugkeren. Juist doordat de naaf hol is, kan het wiel draaien; omdat de wagenbak leeg is, kunnen mensen erin plaatsnemen.

Bij het maken van aardewerk moet klei gelijkmatig gekneed worden. Het nut van het vat schuilt in zijn holle binnenkant, die ruimte biedt om iets te bevatten. Bij het bouwen van een huis worden deuren en ramen gemaakt. Het nut van het huis komt voort uit de leegte van deuropeningen en binnenruimte, zodat mensen kunnen binnenkomen en er wonen. Daarom brengt het 'zijn' (het materiële deel) gemak, maar is het 'niet-zijn' (de leegte) wat echt functioneel is. Net zoals de buik leeg moet blijven om geest (Shen) te bevatten - als hij volgepropt is, gaat de vorm ten onder. Leegte is essentieel omdat ze alles kan omvatten; de vormloze Dao (kosmische oorsprong) regeert over de tastbare wereld via deze leegte.

Hoofdstuk 12 spreekt over het matigen van verlangens:

- Overmatig genieten van bonte kleuren maakt het gezichtsvermogen dof (overdaad aan schoonheid put de vitale essentie (Jing) uit)
- Overmatig luisteren naar muziek maakt het gehoor dof (te veel geluid verstoort de geest (Shen))
- Overmatig smullen maakt de smaak dof (onmatigheid in eten leidt af van de Dao)
- Excessief jagen maakt de geest wild (heftige activiteiten verspillen levensenergie (Qi))
- Streven naar zeldzame schatten bederft het karakter (onverzadigbare hebzucht schaadt lichaam en geest)

Daarom richt de wijze zich op innerlijke cultivatie:

- Beschermt de aard van de vijf organen
- Verwerpt de zes verlangens (ogen, oren, neus, tong, lichaam en geest)
- Reguleert hartstocht en adem
- Koestert geestelijke wijsheid
- Zoekt geen uiterlijk genot - de ogen dwalen niet (onbeheerst kijken lekt vitale energie (Jing))
- Verwerpt uiterlijke verleidingen en kiest voor innerlijke cultivatie

Hoofdstuk 13 spreekt over tevredenheid:

- Gunst of schande brengen beide onrust in de geest (omdat men te veel belang hecht aan winst en verlies)
- De grootste ramp is te veel aan jezelf hechten (wie zelfs zijn lichaam kan vergeten, waar zou die nog bezorgd over zijn?)
- Alleen wie de wereld als zijn eigen verantwoordelijkheid kan dragen, kan met de wereld worden toevertrouwd
- Alleen wie zichzelf vergeet om de wereld lief te hebben, is het vertrouwen van de wereld waardig

寵辱若驚身寵亦驚身辱亦驚貴大患若身貴畏也若至也畏大患至身故皆驚何謂寵辱問何謂之寵何謂之辱寵尊榮也辱恥辱也還自問者爲曉於人辱爲下辱爲下賤得之若驚得寵榮者驚處高位如臨危也貴不敢驕富不敢奢失之若驚失者失寵處辱驚者恐禍重來是謂寵辱若驚解上得之若驚失之若驚何謂貴大患若身復還自問吾所以有大患者爲吾有身吾所以有大患者爲吾有身有身憂其勤勞念其飢寒觸情縱欲則遇禍患及吾無身吾有何患使吾無身體道自然輕擧升雲出入無間與道通神當有何患故貴以身爲天下者則可以寄於天下言人君貴其身而賤人欲爲天下之主者則可寄止不可託也愛以身爲天下者乃可以託於天下言人君能愛其身非爲己也乃欲爲萬民之父母以此德爲天下之主乃可以託身於民上長無咎也

贊玄第十四視之不見名曰夷無色曰夷言一無彩色不可得而視之矣聽之不聞名曰希無聲曰希言一無音聲不得聽而聞之矣搏之不得名曰微無形曰微言一無體不可搏持而得之此三者不可致詰三者夷希微也不可致詰者謂無色無聲無形口不能言書不能傳受之以靜求之以神不可詰問而能得也故混

**Interpretatie**

Deze passage beschrijft de mentale toestand van mensen wanneer zij eer of vernedering ervaren. Wanneer men aanzien ontvangt, is men bevreesd en gespannen, als staande op een hoge plaats met angst om te vallen; wanneer men vernedering ondergaat, is men eveneens angstig en onrustig, uit vrees dat onheil zal toeslaan. Waarom is dit zo? Omdat mensen te veel belang hechten aan hun fysieke lichaam en verlangens. Met een lichaam ontstaan zorgen over honger, kou en vermoeidheid, en het toegeven aan verlangens leidt gemakkelijk tot rampspoed. Als men zich kan bevrijden van de beperkingen van het vlees en één kan worden met de Dao (de kosmische oorsprong), vrij als zwevende wolken die komen en gaan, waar zouden dan nog zorgen zijn?

Alleen wie zijn leven werkelijk waardeert, is geschikt om de verantwoordelijkheid te dragen voor het besturen van de wereld. Een vorst die zo zijn eigen wezen koestert, doet dit niet uit zelfzuchtig verlangen, maar om een steun te zijn voor alle mensen. Alleen wie over deze deugd beschikt, is waardig om over de wereld te heersen en langdurig aan de macht te blijven zonder fouten te maken.

Vervolgens wordt de mysterieuze aard van de Dao uitgelegd: Kijk je ernaar, dan zie je het niet - dit wordt 'Yi' (kleurloos) genoemd; luister je ernaar, dan hoor je het niet - dit heet 'Xi' (geluidloos); tast je ernaar, dan voel je het niet - dit noemt men 'Wei' (vormloos). Deze drie eigenschappen kunnen niet volledig in woorden worden uitgedrukt, want de Dao heeft geen kleur, geen geluid en geen vorm - ze kan alleen worden waargenomen door middel van stille contemplatie. Wanneer Yi, Xi en Wei samensmelten tot één geheel, vormt zich de chaotische toestand van de Dao.

而爲一混合也故三名合而爲一其上不皦言一在天上不皎皎光明上下無窮極也其下不昧言一在天下不昧昧有所暗冥繩繩兮不可名繩繩者動行無窮極也不可名者非一色也不可以青黄赤白黑别也非一聲也不可以宫啇角徵羽聽也非一形也不可以長短小大度也復歸於無物物質也物當歸之以無質是謂無狀之狀言一無形狀而能爲萬物作形狀無物之象一無物質而爲萬物設形象是謂忽恍言一忽忽恍恍若存若亡不可得見迎之不見其首一無端末不可預待也除情去欲自歸之隨之不見其後言一無影跡不可得而見執古之道以御今之有聖人執古之道生一以御萬物知今當有一也以知古始是謂道紀人能知上古本始有一是謂知道之紀綱也

顯德第十五古之善爲士者謂得道之君也微妙玄通玄天也言其志節玄妙精與天通深不可識道德深遠不可識知内視如盲反聽若聾莫知

**Interpretatie**

Deze tekst belicht de mysterieuze eigenschappen van de Dao (kernbegrip in het taoïsme, verwijzend naar de oorsprong van het universum en zijn wetmatigheden). De Dao is een chaotisch, verenigd geheel dat drie fundamentele elementen bevat (mogelijk verwijzend naar de Drie Krachten: hemel, aarde en mens), maar uiteindelijk tot één geheel versmelt. Boven is de Dao niet schitterend of verblindend, beneden is hij niet duister of onduidelijk - hij strekt zich eindeloos uit, grenzeloos en ondefinieerbaar met specifieke namen.

De Dao transcendeert alle concrete vormen: hij kan niet worden onderscheiden met kleuren als blauw, geel, rood, wit of zwart, noch beschreven worden met muzikale tonen als gong, shang, jue, zhi of yu, noch gemeten worden in termen van lengte of grootte. Uiteindelijk keert hij terug naar de staat van "wu-wu" (afwezigheid van materie) - zonder concrete fysieke vorm, maar in staat om alle dingen vorm te geven; schijnbaar vormloos, maar toch de blauwdruk voor alle verschijningsvormen. Deze staat wordt "hu-huang" (vaag en vluchtig) genoemd, alsof hij bestaat en tegelijk niet bestaat, ongrijpbaar.

Wanneer men de Dao tegemoet treedt, ziet men zijn begin niet; wanneer men hem volgt, ziet men zijn einde niet. De Wijzen (zij die de Dao hebben gerealiseerd) omarmen de aloude Dao om de talloze fenomenen van het heden te beheersen. Door het huidige "één" (de manifestatie van de Dao) te begrijpen, kan men de oorsprong van het verre verleden kennen - dit is de fundamentele wet van de Dao.

De ware Wijzen uit de oudheid die de Dao verwierven, bezaten een verfijnde en diepzinnige staat van zijn, verbonden met de hemel. Hun morele cultivatie was onpeilbaar diep: naar binnen kijkend waren ze als blinden, naar binnen luisterend als doven (wat een staat voorbij zintuiglijke waarneming beschrijft). Deze diepe taoïstische wijsheid is voor gewone mensen moeilijk te doorgronden.

所長夫唯不可識故强爲之容謂下句也豫兮若冬涉川擧事輒加重愼豫豫兮若冬涉川心難之猶兮若畏四鄰其進猶猶若拘制若人犯法畏四鄰之知儼兮其若客如客對主人儼然無所造作也涣兮若冰之將釋涣者解散也釋者消亡也謂除情去欲日以空虚也敦兮其若樸敦者質厚也樸者形未分也内守精神外無文彩曠兮其若谷曠者寬大也谷者空虚不有德功名無所不包也渾兮其若濁渾者守本眞也濁者不昭然也與衆合同不自尊孰能濁以止靜之徐清孰誰也誰能如水之濁止而靜之徐徐而自清孰能安以乆動之徐生誰能安靜以乆徐徐以長生也保此道者不欲盈保此長生之道不欲奢泰盈溢夫唯不盈故能弊不新成夫唯不盈滿之人能守弊不爲新成守弊者匿光榮也新成者貴功名也

歸根第十六致虛極致至也道人捐情去欲五藏清靜至於虚極也守靜篤守清靜行篤厚萬物並作

**Interpretatie**

Deze tekst belicht de essentiële mentaliteit en gedragsprincipes die een beoefenaar van de Dao (de Weg) zou moeten cultiveren.

Eerst wordt de uiterlijke houding van de daoïst beschreven: hij handelt met de voorzichtigheid van iemand die in de winter een rivier oversteekt, altijd uiterst bedachtzaam. Hij is waakzaam als iemand die zijn buren vreest, met terughoudendheid in zijn daden, alsof hij bang is dat overtredingen door anderen worden opgemerkt. Hij draagt zich waardig als een gast, met een respectvolle doch natuurlijke houding tegenover zijn gastheer.

Vervolgens komt de innerlijke cultivatie aan bod: emotionele verlangens dienen te verdwijnen als smeltende sneeuw, zodat de geest (Shen) geleidelijk aan leeg en zuiver wordt. Men moet onbewerkt hout gelijk zijn – innerlijk de essentie (Jing) behoudend, uiterlijk geen uiterlijke verfijning najagend. Wees ruimdenkend als een vallei, hol en ontvankelijk, in staat om alle verdiensten en roem te omvatten. Behoud je ware aard als troebel water, zonder jezelf opzettelijk te tonen, in harmonie levend met anderen.

Het water dient hier als metafoor: wie kan, net als troebel water, tot rust komen en langzaam helder worden? Wie kan langdurige stilte handhaven en geleidelijk vitaliteit (Qi) verwerven? Wie deze weg van lang leven volgt, streeft niet naar overmatige vervulling. Juist door niet naar overvloed te streven, kan men tevreden zijn met het oude en niet naar het nieuwe hunkeren – het aanvaarden van het oude betekent je glans verbergen, terwijl het najagen van het nieuwe gericht is op roem en fortuin.

Het laatste hoofdstuk, "Terugkeren naar de Wortel", benadrukt: het beoefenen van de Dao vereist het bereiken van een staat van ultieme leegte (wat duidt op het volledig loslaten van verlangens, zodat de vijf organen gezuiverd worden) en het handhaven van uiterste sereniteit (wat wijst op oprecht en standvastig gedrag). Alleen zo kan men in de voortdurende veranderingen van alle dingen zijn ware essentie behouden.

作生也萬物並生吾以是觀其復言吾以觀萬物無不皆歸其本也人當重其本夫物芸芸芸芸者花葉茂盛之貌各復歸其根言萬物無不枯落反復其根而更生歸根曰靜靜謂根也根安靜柔弱謙卑處下故不復死靜曰復命言能安靜者是謂復還性命便不死復命曰常復命使不死乃道之所常行也知常曰明能知道之所常行者則爲明也不知常妄作凶不知道之所常行而妄作巧詐則失神明而凶知常容能知道之所常行則除情欲無所不包容也容乃公無所不包容則公正無私衆邪莫當公乃王公正無私則可以爲天下王治身正則形一而靜神明千萬共凑己躬王乃天能王則德洽神明乃與天通矣天乃道德與天通則與道合同也道乃乆與道合同乃能長乆没身不殆能公能王通天合道四者純備道德弘遠無殃無咎乃與天地同没終不危殆也道德眞經註卷之一道德眞經註卷之二知二

河上公章句

淳風第十七太上下知有之太上謂太古無名號之君下知有之者下知上有君而不臣事質朴也其次親而譽之其德可見恩惠可稱故親愛而譽之其次畏之設刑法以治也其次侮之禁多令煩不可歸誠故欺侮之有不足焉君信不足於下下則欺詐於上有不信焉君信不足於下下則應之以不信而欺其君猶兮其

**Interpretatie**

Alle wezens groeien en vermenigvuldigen zich, en door hun cyclische bewegingen te observeren ontdek ik een fundamentele wet: uiteindelijk keren alle dingen terug naar hun oorsprong. De mens dient dit essentiële principe te eren. Kijk naar de weelderige groei van planten en bomen - hoe vol hun bladeren ook zijn, uiteindelijk verwelken ze en vallen terug naar hun wortels om opnieuw te ontspruiten.

Deze terugkeer naar de bron noemen we "Jing" (stilte), want de wortels zijn stil, zacht en nederig, gelegen in de diepte, en juist daarom ontvangen ze nieuw leven. Deze stille staat wordt "Fu Ming" genoemd (het herstellen van de levensbron). Wie deze stilte kan bewaren, keert terug naar de oorsprong van het leven en verkrijgt eeuwigheid. Deze wet van terugkeer is onveranderlijk; haar begrip noemen we "Ming" (wijsheid). Wie deze wet niet kent en willekeurig handelt, roept rampspoed over zich af.

Wie de eeuwige wet werkelijk begrijpt, ontwikkelt een ruimhartige verdraagzaamheid, die op haar beurt leidt tot onpartijdigheid. Door onpartijdigheid te bereiken, wordt men een "koning van de wereld" (een verlichte die de Dao volgt). Een rechte geest en lichaam brengen eenheid en rust, verzamelend alle Shen (geesten) in zichzelf. Het bereiken van deze koninklijke staat stelt men in verbinding met de hemelse Dao, en wie één wordt met de Dao, bestaat langdurig zonder te vergaan.

Wie deze vier aspecten verwerkelijkt - rechtvaardigheid, koningschap, hemels inzicht en eenwording met de Dao - bezit een uitgestrekte deugd, blijft gevrijwaard van rampen, en deelt in de eeuwigheid van hemel en aarde, vrij van gevaar.

(Hoofdstuk 17 over "Zuivere Oorsprong") De beste heersers uit de oudheid (Taishu verwijst naar de naamloze wijze vorsten) werden door het volk slechts opgemerkt zonder bewuste verering, want in die tijd leefde men in natuurlijke eenvoud. De volgende soort heersers werd door het volk bemind en geprezen, omdat hun deugd zichtbaar en hun zegeningen voelbaar waren. Daarna volgden heersers die gevreesd werden vanwege hun strafwetten. De slechtste heersers werden door het volk geminacht, omdat hun tirannieke verboden oprechtheid onmogelijk maakten. Waar de heerser geen integriteit toont, antwoordt het volk met bedrog.

貴言說太古之君擧事猶猶貴重於言恐離道失自然也功成事遂謂天下太平百姓皆謂我自然百姓不知君上之德淳厚反以爲己自當然

俗薄第十八大道廢有仁義大道之時家有孝子國有忠信仁義見大道廢不用而惡逆生乃有仁義可傳道智慧出有大僞智慧之君賤德貴言賤質貴文下則應之以大僞姦詐六親不和有孝慈六親絶親戚不和乃有孝慈相牧養國家昬亂有忠臣政令不行上下相怨邪辟爭權乃有忠臣匡救其君也此言天下太平不知仁人盡無欲不知廉各潔己不知貞故大道之世孝慈滅仁義没猶日月盛明衆星失光

還淳第十九絶聖絶聖制作反初守元五帝畫象倉頡作書不如三皇結繩無文而治也棄智棄智惠反無爲民利百倍農事修公無私絶仁棄義絶仁之見慧棄義之尚華民復孝慈德化純也絶巧絶巧者詐僞亂眞棄利塞貪路閉權門盜賊無有上化公正下無私邪此三者謂上三事絶弃以爲文不足以爲文不足者文不足以化民故令有所屬當如下句見素抱樸見素者當抱素守眞不尚文飾也抱撲者當見其質朴以示天下可法則少私寡欲少私者正無私也寡欲者當知足也

異俗第二十絶學絶學不眞不合道文無憂除浮華則無憂患唯之與阿相去幾何同爲應對而相去

**Interpretatie**

In de oudheid handelden wijze heersers met grote zorgvuldigheid en vaardigden zij zelden bevelen uit, omdat zij diep begrepen dat te veel woorden gemakkelijk afwijken van de Dao (de Weg) en de natuurlijke aard doen verliezen. Wanneer de wereld in vrede was, leefde het volk tevreden en dacht men dat het leven van nature zo hoorde te zijn, zonder te beseffen dat dit het gevolg was van de onopvallende invloed van de deugdzame regering van de heerser.

(Hoofdstuk 18) Pas wanneer de Dao vervaagt, worden menselijkheid en rechtvaardigheid benadrukt. In tijden waarin de ware Dao bloeit, heeft elk huisgezin filiale kinderen en heeft het land loyale ministers, zonder dat er behoefte is om menselijkheid en rechtvaardigheid opzettelijk te promoten. Wanneer de Dao verloren gaat, pas dan is er behoefte aan menselijkheid en rechtvaardigheid om de mensen te onderwijzen. Wanneer slimheid en listigheid toenemen, verschijnt ook hypocrisie. Als heersers slimheid waarderen en uiterlijke verfraaiing belangrijk vinden, zullen hun onderdanen met nog grotere bedrog reageren. Pas wanneer gezinnen niet harmonieus zijn, is er behoefte aan het belonen van kinderlijke toewijding; pas wanneer het land in chaos verkeert, vallen trouwe ministers op.

(Hoofdstuk 19) We moeten kunstmatige heiligheid en slimheid verwerpen en terugkeren naar onze oorspronkelijke staat. De instelling van rituelen door de Vijf Keizers (vijf legendarische wijze heersers) en de uitvinding van het schrift door Cang Jie (historicus van de Gele Keizer) zijn niet te vergelijken met de tijd van de Drie Keizers (drie nog eerdere wijze heersers), waarin knopen in touwen werden gelegd om zaken te registreren en men regeerde door Wuwei (niet-handelen). Door slimheid op te geven, kan het volk honderdvoudig voordeel verkrijgen; door de prediking van menselijkheid en rechtvaardigheid te stoppen, herstellen mensen van nature hun filiale en zorgzame aard. Door sluwheid en hypocrisie te elimineren en de deur naar hebzucht te sluiten, zullen dieven en bandieten vanzelf verdwijnen. Als heersers onpartijdig en zelfloos zijn, zal het volk geen kwaad doen. Deze principes kunnen niet alleen door woorden worden onderwezen - het sleutelpunt is ze in daden om te zetten: behoud je pure aard en verminder zelfzuchtige verlangens.

(Hoofdstuk 20) We moeten oppervlakkige kennis verwerpen, omdat kennis die niet in overeenstemming is met de Dao alleen maar zorgen met zich meebrengt. Een beleefd antwoord en een nonchalante reactie lijken op het eerste gezicht misschien niet veel te verschillen (maar in wezen zijn ze totaal anders).

幾何疾時君賤質而貴文善之與惡相去何若善者稱譽惡者諫爭能相去何如疾時君惡忠直用邪佞人之所畏人謂道人也人所畏者畏不絶學之君不可不畏近令色殺賢人荒兮其未央哉言世俗之人荒亂欲進學邪文未央止也衆人熙熙熙熙淫放多情欲如享太牢如飢思大牢之具意無足時也如春登臺春陰陽交通萬物感動登臺觀之意志淫淫然我獨怕兮其未兆我獨怕兮安靜無情欲形兆如嬰兒之未孩如小兒未能答偶人時乘乘兮若無所歸我乘乘如窮鄙無所歸就也衆人皆有餘衆人皆有餘財以爲奢餘智以爲詐而我獨若遺我獨若遺棄似於不足也我愚人之心也哉不與俗人相爲守一不移如愚人之心也純純兮無所分别衆人昭昭明且達也我獨若昏如暗昧也衆人察察急且疾也我獨悶悶悶悶無所截割忽兮若海我獨忽忽兮如江海之流莫知其所窮極漂兮若無所止我獨漂漂若飛若揚無所止也志意在神域衆人皆有以以有爲也而我獨頑我獨無爲似鄙鄙似若不遠也我獨異於人與人異而貴食母食用也母道也唯我獨貴用道

虛心第二十一孔德之容孔大也有大德之人無所不容能受垢濁處謙冲唯道是從唯獨也大德之人不隨世俗所行獨從於道也道之爲物唯恍唯忽道之於萬物獨恍忽往來而無所定恍

**Interpretatie**

De heersers van deze wereld verachten vaak de eenvoudige essentie, maar verheerlijken uiterlijke schijn. Hoe groot is het verschil tussen goed en kwaad eigenlijk? Deugdzame mensen worden geprezen, boosdoeners berispt - maar hoeveel scheelt het werkelijk? Het is tragisch dat huidige vorsten trouwe, oprechte mensen verafschuwen, maar listige vleiers juist begunstigen.

De zogenaamde "Dao-beoefenaars" die mensen vrezen, zouden eigenlijk het oneindige leerproces moeten respecteren. Onverstandige heersers moeten wel degelijk op hun hoede zijn voor schijnbaar onderdanige lieden die in het geheim wijze raadgevers schaden. Wereldse mensen verdwalen in chaotische begeerten, najagen van ijdele kennis zonder ophouden te weten.

De massa geeft zich over aan genotzucht, verzinkt in allerlei verlangens - gulzig als feestgangers op een banket, onverzadigbaar als hongerigen die smachten naar lekkernijen. In de lente klimmen ze naar hoge uitzichtpunten, in het seizoen van Yin-Yang interactie waar alles ontluikt, en laten hun geest ongeremd ronddwalen. Alleen ik handhaaf sereniteit en eenvoud, zuiver als een baby die nog niet kan lachen, vrij van begeerte.

Ik dwaal alleen, zonder houvast, als een arme ziel zonder thuis. De anderen hebben overvloed in overdaad, verkwisten hun rijkdom in weelde, gebruiken overtollige sluwheid voor bedrog. Alleen ik lijk iets tekort te komen, behoud de geest van een dwaas, meng me niet met de wereldse stroom, blijf standvastig in de zuivere Dao.

Allen tonen hun slimheid en wereldwijsheid, alleen ik lijk duister en onwetend; allen zijn scherpzinnig en haastig, alleen ik ben mild en geduldig. Ik ben als de onmetelijke oceaan, als een rivier die onophoudelijk stroomt; als pluis dat doelloos zweeft, maar mijn geest zweeft in wonderlijke sferen. Allen hebben hun bezigheden, alleen ik blijf in Wuwei (niet-handelen), schijnbaar dom maar het dichtst bij de grote Dao.

Mijn verschil met de wereld ligt hierin: ik koester de voedende wortel van alle dingen - de Dao (kosmische oorsprong). Wie ware De (deugd/kracht) bezit, is leeg als een vallei, omvat alles, verkiest nederigheid. Zij volgen niet de massa, maar alleen de leiding van de grote Dao. De Dao, als oorsprong der dingen, is vaag en vluchtig, steeds veranderend maar ongrijpbaar, toch werkelijk aanwezig.

兮忽兮其中有物道唯恍忽其中有一經營生化因氣立質忽兮恍兮其中有象道唯窈冥無形其中獨有萬物法象窈兮冥兮其中有精道唯窈冥其中有精實神明相薄陰陽交會之其精甚眞言道精氣神妙甚眞非有飾也其中有信道匿功藏名信在其中自古及今其名不去自從也從古至今道常在不去以閲衆甫閲禀也甫始也言道禀萬物始生從道受氣吾何以知衆甫之然哉以此

益謙第二十二曲則全曲己從衆不自專則全枉則直枉屈也屈己而伸人乆乆而自得直已窊則盈地窊下水歸之人謙下德歸之弊則新自受弊薄後己先人天下敬之乆乆自新之也少則得自受少則得多也天道祐謙鬼神益虚多則惑財多者惑於所守學多者惑於所聞是以聖人抱一爲天下式抱守也式法也聖人守一乃知萬事故能爲天下之法式不自見故明聖人不以其目視千里之外乃因天下之目以視故能明達不自是故彰聖人不自以爲是而非人故能彰顯於世矣不自伐故有功伐取也聖人德化流行不自取其美故

**Interpretatie**

Deze passage beschrijft de mysterieuze eigenschappen van de Dao (de kosmische oorsprong en wetmatigheid). De Dao lijkt vaag en ongrijpbaar, maar bevat daadwerkelijk substantie; schijnbaar duister en vormloos, omvat ze toch de wetten die alle dingen besturen. In de Dao bevindt zich de zuiverste essentie (Jing), deze levensenergie is wonderbaarlijk verfijnd, hier komen Yin en Yang samen in absolute echtheid. De Dao pronkt nooit met zichzelf, maar bestaat sinds onheuglijke tijden, alle wezens ontvangen hun levenskracht uit haar.

Laozi verklaart door een retorische vraag: De reden waarom ik de oorsprong van alle dingen ken, is juist omdat ik deze eigenschappen van de Dao begrijp.

Hoofdstuk 22 behandelt de voordelen van bescheidenheid:

Wie zich nederig opstelt en met de stroom meegaat, behoudt uiteindelijk zijn integriteit; tijdelijk buigen maakt uiteindelijk rechtop staan mogelijk; laaggelegen gebieden vullen zich van nature met water (een metafoor voor hoe nederigheid met Deugd wordt gevuld); wie bereid is versleten te lijken, ontvangt juist vernieuwing; minder nemen leidt uiteindelijk tot meer. De hemelse Dao helpt altijd de bescheidenen, zelfs geesten en goden schenken hun gunsten aan deemoedige mensen. Omgekeerd brengt overvloedige rijkdom alleen maar verwarring over hoe te behouden, en te veel kennis doet mensen hun richting verliezen.

Daarom houden de Wijzen (zij die de Dao hebben gerealiseerd) vast aan dit fundamentele principe van de Dao als voorbeeld voor de wereld. Zonder zichzelf op de voorgrond te plaatsen, zien ze alles helder; zonder eigendunk tonen ze de waarheid; zonder zelfpromotie bereiken ze grote daden. De Wijzen verspreiden morele onderricht zonder de verdienste voor zichzelf op te eisen, waardoor hun deugdzaamheid vanzelf zichtbaar wordt.

有功於天下不自矜故長矜大也聖人不自貴大故能長乆不危夫唯不爭故天下莫能與之爭此言天下賢與不肖無能與不爭者爭古之所謂曲則全者豈虛言哉傳古言曲從則全正言非虚也故誠全而歸之誠實也能行曲從者實其肌體歸之於父母無有傷害也

虛無第二十三希言自然希言謂愛言也愛言者自然之道飄風不終朝驟雨不終日飄風疾風也驟雨暴雨也疾不能長暴不能乆也孰爲此者天地誰爲此飄風暴雨者天地所爲也天地尚不能乆不能終朝至夕而况於人乎天地至神合爲飄風暴雨尚不能使從朝至暮何况於人而欲慕卒乎故從事於道者從爲也人爲事當如道安靜不當如飄風暴雨道者同於道道者謂好道之人同於道者所爲與道同也德者同於德德者有德之人也同於德者所爲與德同也失者同於失失謂自任己而失人也同於失者謂所爲與失同同於道者道亦樂得之同於德者德亦樂得之同於失者失亦樂得之信不足焉君信不足于下下則應之以不信有不信焉此言物類相歸也同聲相應雲從龍風從虎水流濕火就燥自然之數也

苦恩第二十四

**Interpretatie**

Wie werkelijk bijdraagt aan de wereld, zal niet hoogmoedig zijn en kan zo zijn De (deugd/kracht) lang behouden. De wijze beschouwt zichzelf niet als verheven of groots, en kan zo lang in vrede leven zonder gevaar. Juist omdat hij niet wedijvert met anderen, kan niemand in de wereld met hem wedijveren. Dit toont aan dat in de wereld, of men nu bekwaam of middelmatig is, niemand kan wedijveren met degene die niet wedijvert.

De ouden zeiden: "Wie zich kan buigen, blijft heel." Zou dit slechts loze woorden zijn? De overgeleverde wijsheid leert ons dat wie weet wanneer te wijken, zichzelf kan behouden — dit is een waarachtig principe. Wie dit werkelijk begrijpt, kan zichzelf behoeden en terugkeren naar zijn oorspronkelijke natuur. "Echtheid" betekent waarachtigheid zonder veinzerij. Wie zich kan buigen om heel te blijven, beschermt zijn lichaam tegen schade en keert uiteindelijk veilig terug in de armen van zijn oorsprong.

(Hoofdstuk 23 over Leegte) Weinig spreken stemt overeen met de natuur van de Dao (de Weg). "Zelden spreken" betekent zorgvuldig zijn met woorden. Wie graag veel spreekt, gaat tegen de natuurlijke orde in. Een storm waait geen hele dag, een stortbui duurt geen dag en nacht. Storm en stortregen komen voort uit hemel en aarde, maar zelfs zij kunnen deze extreme toestanden niet lang laten duren — hoeveel te minder kan een mens dit? Hemel en aarde zijn de meest wonderbaarlijke krachten; als zelfs hun stormen niet van ochtend tot avond kunnen duren, hoe kan een mens dan hopen plotseling succes te hebben?

Wie de Grote Dao nastreeft, moet handelen volgens haar natuur — kalm en vredig blijven, niet ongeduldig als een storm. Wie de Dao volgt, verenigt zich ermee en zijn daden stemmen overeen met haar principes; wie De (deugd/kracht) cultiveert, verenigt zich daarmee en zijn daden volgen haar maatstaven; wie verdwaald is, verenigt zich met de dwaling en zijn koppigheid leidt tot isolement. Wie zich met de Dao verenigt, wordt door haar geaccepteerd; wie zich met De verenigt, wordt door haar geaccepteerd; wie zich met dwaling verenigt, wordt door haar geaccepteerd.

Als een heerser zijn onderdanen niet met integriteit behandelt, zullen zij hem met wantrouwen beantwoorden. Dit toont aan dat alle dingen tot hun soort aangetrokken worden: gelijke geluiden resoneren met elkaar, wolken volgen de draak, wind volgt de tijger, water stroomt naar laaggelegen drasland, vuur neigt naar droge stoffen — dit zijn allemaal natuurlijke wetmatigheden.

(Hoofdstuk 24 over Lijden en Genade)

跂者不立跂進也謂貪權冒名進取功榮則不可乆立身行道跨者不行自以爲貴而跨之於人衆共蔽之使不得行自見者不明凡人自見其形容以爲好自見其所行以爲人道殊不自知其形醜而操行之鄙自是者不彰自以爲是而非人者衆共蔽之使不彰顯自伐者無功所爲輒自伐取其功美即自失有功於人自矜者不長好自矜大者不可以乆長其於道也曰餘食贅行贅貪也使此自矜伐之人任治國之道日賦歛餘禄食爲貪行物惑惡之此人在位動欲傷害故物無有不畏惡之故有道者不處言有道之人不居其國

象元第二十五有物混成先天地生謂道也道無形混沌而生萬物乃在天地之前寂兮寥兮獨立而不改寂者無音聲寥者空無形獨立者無匹雙不改者化有常周行而不殆道通行天地無所不入在陽不焦託陰不腐無不貫穿而不危殆也可以爲天下母道育養萬物精氣如母之養子吾不知其名字之曰道我不見道之形容不知當何以名之見萬物皆從道而生故字之曰道强名之曰大不知其名强名曰大高而無上羅而無外無不包容故曰大

**Interpretatie**

Op je tenen staan is onstabiel - wie hunkert naar macht en roem, en alleen op snelle successen uit is, zal uiteindelijk geen stevige basis in het leven vinden. Grote passen nemen houdt je niet lang op weg; wie zichzelf verheft en arrogant doet, wordt juist door anderen gemeden en komt geen stap verder.

Wie alleen naar zichzelf staart, ziet zichzelf niet helder. Gewone mensen denken vaak dat ze knap zijn en nobel handelen, zonder te beseffen hoe lelijk hun uiterlijk en grof hun gedrag werkelijk zijn. Wie zichzelf als superieur beschouwt, krijgt geen erkenning - want wanneer iemand anderen neerhaalt om zichzelf te verheffen, zullen allen samenwerken om zijn glans te verduisteren.

Wie zijn eigen lof zingt, heeft geen ware verdiensten. Wie voortdurend zijn prestaties aanprijst, verliest juist echte verdienste. Eigen roem najagen is als bedorven voedsel of overtollig vet - overbodig voor wie de Dao (de Weg) volgt. Laat zulke hoogmoedige figuren een land besturen, en ze zullen woekerbelastingen heffen en obsessief hun eigen buit najagen, tot afschuw van het volk. Wie steeds anderen wil schaden tijdens zijn ambtsperiode, wordt door allen gevreesd en gehaat. Daarom zullen ware volgelingen van de Dao nooit onder zulk bewind dienen.

(Hoofdstuk 25) Er bestaat iets dat al was vóór hemel en aarde vorm kregen - dit noemen we de Dao. Vormloos en onpeilbaar, baarde het uit chaos alle dingen, bestaand vóór alle tijd. Stil en leeg, uniek en onveranderlijk, stroomt de Dao eindeloos door alles heen. Het doordringt yin-yang zonder zelf aangetast te worden, en mag de moeder van alle schepselen heten.

Ik weet niet hoe het te noemen - maar omdat alle dingen eruit voortkomen, noem ik het noodgedwongen 'Dao'. En ik karakteriseer het als 'groots', want het is oppermachtig, grenzeloos en omvat alles.

大曰逝其爲大非若天常在上非若地常在下乃復逝去無常處所逝曰遠言遠者窮於無窮布氣天地無所不通也遠曰反言其遠不越絶乃復反在人身故道大天大地大王亦大道大者包羅天地無所不容天大者無所不蓋地大者無所不載王大者無所不制域中有四大王居其一焉八極之内有四大王居其一人法地人當法地安靜和柔也種之得五穀掘之得甘泉勞而不怨有功而不置地法天天湛泊不動施之不求報生長萬物無所收取也天法道道法清凈不言陰行精氣萬物自然生長道法自然道性自然無所法也

重德第二十六重爲輕根人君不重則不尊治身不重則失神草木花葉輕故零落根重故能長存也靜爲躁君人君不靜則失威治身不靜則身危龍靜故能變化虎躁故虧夭也是以聖人終曰行不離輜重輜靜也君子終日行道不離其靜重雖有榮觀燕處超然榮觀謂宫闕燕處后妃所居超然遠避而不處奈何萬乘之主奈何者疾其時傷痛之辭而以身輕於天下王者至尊而於其身行輕躁乎疾時王奢恣輕淫失其精也輕則失臣王者輕淫則失其臣治身輕躁則失其精也躁則失君王者行躁疾則失其君位治身躁疾則失其精神

巧用第二十七

**Interpretatie**

Deze tekst belicht de alomvattende natuur van de Dao (de Weg) en de relatie tussen de "Vier Grootheden" (Dao, hemel, aarde en vorst). De Dao is het grootste - hij is niet zoals de hemel die altijd boven blijft, noch zoals de aarde die altijd beneden blijft, maar verandert voortdurend en is alomtegenwoordig. De kracht van de Dao doordringt hemel en aarde, stroomt overal doorheen en keert uiteindelijk terug naar de mens. Daarom is de Dao het grootste, gevolgd door de hemel, de aarde en de vorst. De hemel overkoepelt alle dingen, de aarde draagt alle dingen, en de vorst bestuurt alle dingen. In de kosmische Vier Grootheden is de vorst één van hen.

De mens zou de aarde moeten navolgen, kalm en zacht als de aarde zijn. De aarde brengt graan voort wanneer gezaaid wordt, geeft bronnen wanneer gegraven wordt, en geeft zwijgend zonder iets terug te verwachten. De aarde volgt de hemel na, de hemel volgt de Dao na, en de Dao volgt de natuur na. De aard van de Dao is spontaniteit; hij hoeft niets na te volgen.

Hoofdstuk 26 benadrukt het belang van "zwaarte" en "stilte". Zwaarte is de wortel van lichtheid - als een heerser niet waardig is, heeft hij geen gezag; als zelfcultivering niet ernstig is, verliest men zijn Shen (geest). Net zoals bloemen en bladeren van planten licht zijn en daarom snel verwelken, terwijl hun wortels zwaar zijn en lang kunnen groeien. Stilte is meester over rusteloosheid - als een heerser niet kalm is, verliest hij zijn gezag; als zelfcultivering niet rustig is, ontstaat er gevaar. De draak kan transformeren dankzij zijn stilte, terwijl de tijger vroeg sterft door zijn rusteloosheid. Daarom handelen wijzen altijd in zwaarte en stilte, en zelfs temidden van rijkdom en glorie blijven zij onthecht.

Helaas zijn sommige heersers lichtzinnig en rusteloos, waardoor zij de steun van hun onderdanen verliezen ("lichtheid doet onderdanen verliezen") en hun positie als vorst ("rusteloosheid doet heerschappij verliezen"). Zo is het ook met zelfcultivering: lichtzinnigheid en rusteloosheid doen de Shen (geest) verloren gaan. Hoofdstuk 27 leert hoe men deze principes wijs kan toepassen.

善行者無轍跡善行道者求之於身不下堂不出門故無轍跡善言無瑕謫善言謂擇言而出之則無瑕謫過於天下也善計不用籌策善以道計事者則守一不移所計不多則不用籌策而知也善閉者無關鍵而不可開善以道閉情欲守精神者不如門户有關可得開也善結者無繩約而不可解善以道結事者乃結其心不如繩索可得解是以聖人常善救人聖人所以常教人忠孝欲以救人性命故無棄人使貴賤各得其所也常善救物聖人所以順四時以救萬物之傷殘故無棄物聖人不賤石而貴玉視之如一是謂襲明聖人善救人物是謂襲明大道故善人者不善人之師人之行善者聖人則以爲人師也不善人者善人之資資用也人行不善猶教導使爲善得以給用不貴其師獨無輔也不愛其資無所使也雖知大迷雖自以爲智言此人乃大迷惑也是謂要妙能通此道是謂知微妙要道也

反朴第二十八知其雄守其雌爲天下谿雄以喻尊雌以喻卑人雖自知其尊顯當復守其卑微去其雄之强梁就其雌之柔和如是則天下歸之如水之游深谿爲天下谿常德不離人能謙下如深谿則德常在不能離於己也復歸於嬰兒復當復志於嬰兒惷然無所知也知其白守其黑爲天下式白以喻昭昭黑以喻默默人雖自知昭昭明達當守之以默如闇昧無

**Interpretatie**

Een waarlijk bekwame wandelaar laat geen karrensporen na. Wie vaardig is in het beoefenen van de Dao richt zich op innerlijke cultivatie - hij hoeft zijn vertrekken niet te verlaten om zich te ontwikkelen, en laat daarom geen uiterlijke sporen na. Een behendig spreker maakt geen fouten in zijn woorden, want hij kiest zorgvuldig wat hij zegt, waardoor hij geen verwijten van anderen oogst. Een meester in berekening heeft geen telstokjes nodig, want door de Dao als leidraad te nemen behoudt hij het wezenlijke - complexe berekeningen zijn overbodig om de waarheid te doorgronden.

Wie vaardig is in sluiten gebruikt geen grendel, maar niemand kan openen - dit verwijst naar het gebruik van de Dao om begeerten te beteugelen en de Shen (geest) te beschermen, wat effectiever is dan welke sloten ook. Een expert in knopen gebruikt geen touw, maar niemand kan losmaken - dit symboliseert hoe de Dao zaken verbindt door het menselijk hart te knopen, wat sterker is dan fysieke banden. Daarom is de Wijze altijd bedreven in het helpen van anderen: door loyaliteit en kindspietigheid te onderwijzen redt hij levens en stelt iedereen in staat zijn juiste plaats in te nemen. Hij beschermt ook alle schepselen door de seizoenen te volgen, zodat niets verloren gaat. De Wijze veracht geen steen noch waardeert hij jade bovenmatig - hij behandelt alle dingen gelijkelijk, wat de wijsheid van de grote Dao weerspiegelt.

De deugdzame mens dient als leraar voor de minder deugdzamen, die op hun beurt als lesmateriaal fungeren. Wie zijn leraar niet eert noch het lesmateriaal waardeert, mag zichzelf dan wel wijs achten, maar is in feite uiterst dwaas. Dit inzicht vormt de kern van de subtiele en mysterieuze essentie.

Hoofdstuk 28 onderwijst de weg van terugkeer naar oorspronkelijke eenvoud: Ken de mannelijke kracht (Yang), maar blijf het vrouwelijke (Yin) trouw - wees als de stroom die zich vernedert. Zoals water naar het laagste punt stroomt, trekt een nederige en zachte houding van nature anderen aan, waardoor de eeuwige De (Deugd/Kracht) nooit verloren gaat. Keer terug naar de onschuld van een pasgeborene. Erken het licht, maar blijf in schaduw verkeren - word een voorbeeld voor de wereld. Hoewel innerlijk verlicht, behoud uiterlijk stilte en bescheidenheid.

所見如是則可爲天下法式其德常在爲天下式常德不忒人能爲天下法式則德常在己不復有差忒復歸於無極德不差忒則久壽長生歸身於窮極知其榮守其辱爲天下谷榮以喻尊貴辱以喻汙濁也知己之有榮貴當守之以汙濁如是則天下歸之如水流入深谷也爲天下谷常德乃足足止也人能爲天下谷德乃止於己復歸於樸復當歸身於質樸不復爲文飾樸散則爲器萬物之樸散則爲器用若道散則爲神明爲日月分爲五行聖人用之則爲官長聖人升用則爲百官之元長也故大制不割聖人用之則以大道制御天下無所傷害治身則以大道制御情欲不害於精神

無爲第二十九將欲取天下而爲之將欲取天下欲爲天下主也而爲之欲以有爲治民吾見其不得已我見其不得天道人心已明矣天道惡煩濁人心惡多欲也天下神器不可爲也器物也人乃天下之神物也神物好安靜不可以有爲治爲者敗之以有爲治之則敗其質性執者失之强執教之人則失精實生於詐僞故物或行或隨上所行之下必隨之或呴或吹呴温也吹寒也有所温必有所寒或强惑羸有所强大必有所羸弱或載或隳載安也隳

**Interpretatie**

Deze passage belicht de principes van wereldlijk bestuur en zelfcultivering volgens de Daoïstische leer. Laozi stelt dat wie als moreel voorbeeld voor de wereld kan dienen, zijn De (deugd/kracht) duurzaam behoudt. Zulke personen wijken niet af van de Dao (de Weg) en keren uiteindelijk terug naar de oorsprong van alle dingen - het grenzeloze (Wuji) - waardoor zij een lang leven verkrijgen.

In het menselijk handelen is het essentieel bescheidenheid te bewaren te midden van roem, zoals een diepe vallei alle stromen in zich opneemt. Wie deze vallei-achtige leegte en ontvankelijkheid cultiveert, zal een overvloed aan De ervaren. Terugkeren naar de oorspronkelijke eenvoud is als onbewerkt hout - alle dingen ontstaan vanuit deze pure staat. Wanneer de Dao zich differentieert, brengt zij Shenming (goddelijke verlichting) voort, zon en maan, en de Vijf Fasen (Metaal, Hout, Water, Vuur en Aarde). De Wijze past deze principes toe in wereldlijk bestuur, zoals een eerste minister zijn ondergeschikten leidt. Waarlijk verfijnd bestuur veroorzaakt geen schade; zo ook bij zelfcultivering - men moet grote principes gebruiken om begeerten te beteugelen zonder de Shen (geest) te schaden.

Hoofdstuk 29 illustreert het principe van Wuwei (niet-handelen) in bestuur. Wie de wereld wil regeren door geforceerd handelen - ik zie dat hij onherroepelijk zal falen. De wereld is een heilig instrument dat men niet met geweld kan hanteren. Dwangmatig besturen leidt tot mislukking, koppig vasthouden aan eigen opvattingen doet de wortel verloren gaan. In de wereld der dingen gaat vooruitgang gepaard met volgen, warmte met kou, kracht met zwakte, stabiliteit met gevaar.

危也有所安必有所危明人君不可以有爲治國治身是以聖人去甚去奢去泰甚謂貪淫聲色奢謂服飾飲食泰謂宫室臺榭去此三者處中和行無爲則天下自化

儉武第三十以道佐人主者謂人主能以道自輔佐之矣不以兵强於天下以道自佐之主不以兵革順天任德敵人自服其事好還其擧事好還自責不怨於人師之所處荆棘生焉謂農事廢田不脩大軍之後必有凶年天應之以殺氣即傷五穀五穀盡即傷人也善者果而已善用兵者當敢而已不美之不敢以取强不以果敢取强大之名也果而勿矜當果敢謙卑勿自矜大也果而勿伐當果敢推讓勿自伐取其美果而勿驕驕欺也果敢勿以驕欺人果而不得已當果敢至誠不當逼迫不得已果而勿强果敢勿以爲强兵堅甲以侵淩人也物壯則老草木壯極則枯落人壯極則衰老言强者不可以久也是謂不道枯老者坐不行道不道早已不行道者早死

**Interpretatie**

Deze passage belicht zowel de kunst van staatsbestuur als persoonlijke cultivatie, met nadruk op het volgen van de principes van de Dao (de Weg) en het vermijden van extremen en excessen.

Allereerst wijst de tekst erop dat schijnbaar veilige situaties vaak verborgen gevaren herbergen. Een wijze heerser dient daarom bij het besturen van een staat en het cultiveren van zichzelf drie extremen te vermijden: overmatig najagen van zintuiglijk genot (extreme verfijning), overdadige kleding en voedsel (luxe), en weelderige paleizen en torens (overdaad). Door deze buitensporige verlangens te laten varen en de middenweg van harmonie te bewandelen, door Wuwei (niet-handelen) in praktijk te brengen, zal de wereld vanzelf worden getransformeerd.

Vervolgens behandelt de tekst de krijgskunst. Wie werkelijk begrijpt hoe een heerser te dienen, doet dit niet door militaire macht uit te oefenen, maar door de hemelse Dao te volgen en De (Deugd/Kracht) te beoefenen - zo zullen tegenstanders zich vanzelf onderwerpen. Oorlog brengt ernstige gevolgen met zich mee: waar legers zijn gelegerd, raken velden verwaarloosd; na grote veldslagen volgen onvermijdelijk jaren van rampspoed, zelfs het weer wordt ongunstig, wat de oogsten aantast en uiteindelijk het leven van het volk schaadt. Een bekwaam strateeg streeft slechts naar rechtvaardige doelen en weet wanneer te stoppen, zonder militaire kracht te etaleren om indruk te maken. Zelfs bij overwinning blijft men bescheiden - geen trots, geen opscheppen over prestaties, bewust dat dit een laatste redmiddel was. Want alles wat zijn hoogtepunt bereikt, keert terug naar verval: zoals weelderige planten verwelken en sterke mensen uiteindelijk verouderen. Wie hardnekkig kracht etaleert, gaat in tegen de wetten van de Dao en zal snel ten onder gaan.

Door voorbeelden van staatsbestuur en krijgskunst illustreert deze passage de kernconcepten van het taoïsme: "het midden bewaren" en Wuwei. Het waarschuwt voor extremen en benadrukt harmonie met de natuurlijke orde.

偃武第三十一夫佳兵者不祥之器祥善也兵者驚精神濁和氣不善人之器也不當修飾物或惡之兵動則有所害故萬物無有不惡之故有道者不處有道之人不處其國君子居則貴左貴柔弱也用兵則貴右貴剛强也此言兵道與君子之道貴者異也兵者不祥之器非君子之器非君子所貴重之器不得已而用之謂遭衰逢禍亂欲加萬民乃用之自守恬淡爲上雖得勝不貪以爲美勝而不美雖得感不以爲美利而美之者是樂殺人善得勝者是謂喜樂殺人夫樂殺人者則不可以得志於天下矣爲人君而樂殺人此則不可使得志於天下爲人主必專制人性命妄行誅戮也故吉事尚左左生位也凶事尚右陰道主殺偏將軍處左偏將軍卑而居陽位上將軍處右上將軍尊而居右位以其主殺矣言以喪禮處之上將軍居右主喪禮喪禮尚右死人貴陰也殺人之衆多以悲哀泣之傷己德薄不能以道化民而害無辜之民戰勝則以喪禮處之古者戰勝將軍居喪主禮之位素服而哭之明君子貴德而賤兵不得已而誅不祥也心不樂之比於喪也知後世用兵不已故悲而痛之矣

聖德第三十二

**Interpretatie**

Wapens zijn onheilspellende voorwerpen. Met "heil" bedoelen we hier voorspoed en harmonie. Wapens verstoren de menselijke geest (Shen) en brengen disharmonie in de Qi tussen hemel en aarde. Het zijn geen instrumenten voor deugdzame mensen. Men zou wapens niet moeten verfraaien, want alle schepsels verafschuwen ze - waar wapens worden ingezet, volgt onvermijdelijk schade. Daarom vermijdt iemand die de Dao volgt actief gebruik ervan.

De ware edele die de Dao volgt, beschouwt links (symbool voor zachtheid) in het dagelijks leven als de ereplaats, maar rechts (symbool voor kracht) tijdens oorlogvoering. Dit toont aan dat krijgskunst fundamenteel verschilt van het pad van de edele. Wapens, deze onheilspellende objecten, horen geen prioriteit te hebben voor de edele - alleen in tijden van chaos en rampspoed, ter bescherming van het volk, worden ze noodgedwongen gebruikt. Zelfs bij overwinning blijft men onthecht, zonder de zege als iets moois te beschouwen. Wie zich verheugt in overwinning, verheugt zich in het doden.

Wie graag doodt, kan nooit werkelijk de wereld leiden. Een heerser die geniet van bloedvergieten, gaat in tegen de hemelse Dao (Tian Dao). Gelukkige gebeurtenissen eren links (symbool voor leven), onheilspellende rechts (waar de dodende Yin-energie domineert). Daarom staat in legers de ondercommandant links (lagere rang maar Yang-positie), terwijl de opperbevelhebber rechts staat (hogere rang maar verantwoordelijk voor doodslag) - dit toont dat oorlog eigenlijk als een rouwritueel wordt behandeld. Bij massale sterfte hoort men te treuren en zijn eigen morele tekortkomingen te overdenken, het falen om het volk via de Dao te verheffen waardoor onschuldigen leden.

In oude tijden stond een zegevierend generaal op de rouwplaats, gekleed in wit gewaad en wenend. Dit bevestigt dat de edele deugd (De) boven wapens stelt - zelfs wanneer hij noodgedwongen onheil bestrijdt, is er geen vreugde in zijn hart, alleen de zwaarte van rouw. Voorziend de eindeloze oorlogen van latere tijden, treurden de wijzen diep.

道常無名道能陰能陽能弛能張能存能亡故無常名樸雖小天下不敢臣道樸雖小微妙無形下不敢有臣使道者侯王若能守之萬物將自賔侯王若能守萬物將自賔服從於德化天地相合以降甘露侯王動作能與天地相合則天降甘露善瑞也民莫之令而自均天降甘露善瑞則萬物莫有教令之者而皆自均調如一始制有名始道也有名萬物道無名能制於有名無形能制於有形名亦既有既盡也有名之物盡有情欲叛道離德故身毁辱天亦將知之人能法道行德天亦將自知之知之所以不殆天知之則神明祐助不復危殆譬道之在天下猶川谷之與江海譬道在天下與人相應和如川谷與江海之相流通

辯德第三十三知人者智能知人好惡是智自知者明人能自知賢與不肖是謂反聽無聲内視無形故爲明也勝人者有力能勝人者不過有威力自勝者强人能自勝除去情欲則天下無有能與爭者故强知足者富人能知足則長保福禄故爲富强行者有志人能强立行善則爲有志於道道亦有志於人不失其所者乆人能自節養不失其所受天之精氣則可以乆死而不亡者壽目不妄視耳不妄聽口不妄言則無怨惡於天下故得長壽也

任成第三十四

**Interpretatie**

Dao (de universele oorsprong en wetmatigheid) kent nooit een vaste benaming. Het kan zich manifesteren als yin (zacht) of yang (hard), als ontspanning of spanning, als bestaan of verdwijning. Juist omdat Dao geen vaste vorm heeft, blijft het onbewerkt en puur als ruw hout. Hoewel het onbeduidend lijkt, durft niets in de wereld het te minachten.

Wanneer een heerser deze oorspronkelijke Dao in stand houdt, zullen alle dingen van nature tot hem komen. Als zijn handelen overeenstemt met de kosmische wetten, zullen gunstige tekenen verschijnen zoals de hemel en aarde die in harmonie komen en zoete dauw laten neerdalen. Zonder dwingende bevelen zullen de mensen vanzelf in harmonie samenleven. Dao is aanvankelijk naamloos, maar beheerst alle benoembare dingen; vormloos, maar beheerst alle gevormde dingen. Zodra dingen namen krijgen, ontstaan begeerten die leiden tot moreel verval en uiteindelijk onheil. Wie de wetten van Dao navolgt en de principes van De (deugd) beoefent, wordt door de hemel erkend en beschermd, ver van gevaar. De relatie tussen Dao en de wereld is natuurlijk harmonieus, zoals beekjes uiteindelijk in rivieren en zeeën stromen.

Hoofdstuk 33 behandelt de wijsheid van morele cultivatie: anderen begrijpen is intelligentie, maar jezelf kennen is ware wijsheid. Anderen overwinnen toont kracht, maar je eigen verlangens overwinnen is ware sterkte. Wie tevreden is, is het rijkst; wie volhardt in het bewandelen van de Weg, heeft het grootste streven. Wie zijn jing (essentie) en qi (levenskracht) behoudt en zijn verlangens beteugelt, bereikt een lang leven. Wie zijn ogen, oren en tong in bedwang houdt, vermijdt conflicten en geniet van duurzaam welzijn.

Hoofdstuk 34 verklaart: De Grote Dao is alomtegenwoordig als rivieren die alle dingen voeden. Het brengt alles voort zonder bezit te nemen, voedt alles zonder te heersen. Precies omdat Dao nooit zichzelf als groots beschouwt, kan het het ware grootschap bereiken.

大道汎兮言道汎汎若沉若浮若有若無視之不有說之難殊其可左右道可左可右無所不宜萬物恃之而生恃待也萬物皆待道而生而不辭道不辭謝而止功成而不名有有道不名其有功愛養萬物而不爲主道雖愛養萬物不如人主有所收取常無欲可名於小矣道匿跡藏名泊然無爲似若微小萬物歸焉而不爲主萬物皆歸道受氣也道非如人主有所禁止可名於大矣萬物橫來橫去各使自在故可名於大也是以聖人終不爲大聖人法道匿德藏名不爲滿大故能成其大聖人以身率道不言而化萬事修治故能成其大

仁德第三十五執大象天下往執守也象道也聖人守大道則天下萬民移心歸往也治身則天降神明往來於己往而不害安平泰萬物歸往而不傷害則國家安寧而致大平矣治身不害神明則身體安而大壽樂與餌過客止餌美也過客一也人能樂美於道則一居止也一者去盈而虚忽處如過客道之出口淡乎其無味道止出入於口淡然非如五味有酸鹹甘苦辛視之不足見足得也道無形非若五色有青黄赤白黑可得見也聽之不足聞道非若五音有宫啇角徵羽可得而聞也用之不可既既盡也謂用道治國則國富民昌治身則壽命延長無有既盡之時也

微明第三十六

**Interpretatie**

De Dao (de Weg) stroomt als water, nu eens zichtbaar, dan weer verborgen, soms aanwezig, soms afwezig. Met de ogen kun je haar niet waarnemen, met woorden is haar bijzondere aard moeilijk te beschrijven. De Dao kan naar links gaan of naar rechts, ze is overal aanwezig. Alle dingen vertrouwen op haar om te groeien ("vertrouwen" betekent hier afhankelijk zijn), maar de Dao wijst haar voedende verantwoordelijkheid nooit af. Ze voltooit de tienduizend dingen zonder zich op de borst te slaan, ze voedt alles zonder zich als heerser op te werpen.

Hoewel de Dao als een vorst de tienduizend dingen voedt, eist ze geen beloning zoals menselijke heersers dat doen. Omdat ze altijd in een staat van verlangenloosheid blijft, kun je zeggen dat ze "klein" is - verborgen, onthecht en wuwei (niet-handelend). Alle dingen keren terug naar de Dao ("keren" betekent dat alles de voedende Qi van de Dao ontvangt), maar de Dao geeft geen bevelen zoals menselijke heersers. Juist daarom kan de Dao ook "groot" genoemd worden, omdat ze de tienduizend dingen vrij laat komen en gaan. Daarom volgen de wijzen (zij die de Dao begrijpen) haar voorbeeld: door niet bewust grootsheid na te jagen, bereiken ze ware grootheid. Door hun voorbeeld te geven, beïnvloeden ze de tienduizend dingen zonder woorden, zodat alles vanzelf in harmonie komt.

Hoofdstuk 35 spreekt over "het vasthouden aan het grote beeld". Wanneer de wijzen de Dao handhaven, keren de mensen van nature tot hen terug; door hun aard en leven te cultiveren, dalen de hemelse goden af om te helpen. Wanneer de tienduizend dingen terugkeren zonder schade, wordt het land vredig en stabiel; wanneer zelfcultivatie de Shen (geest) niet schaadt, bereikt het lichaam gezondheid en een lang leven. Net zoals heerlijk voedsel reizigers doet stilstaan, zal iemand wiens hart vreugde vindt in het beoefenen van de Dao rust vinden in zijn geest. De "ene" (de zuivere staat van de Dao) betekent zelfvoldoening opgeven en leegte behouden, als een voorbijganger die nergens aan hecht. In woorden klinkt de Dao flauw en smakeloos; je kunt haar niet zien als je kijkt, niet horen als je luistert, maar in toepassing is ze onuitputtelijk - gebruik de Dao om een land te besturen en het wordt welvarend, cultiveer jezelf en je levensduur wordt verlengd, zonder ooit op te drogen.

Hoofdstuk 36 behandelt "subtiel licht" (verborgen wijsheid). Hier worden enkele tegenstellingen gebruikt om de aard van de Dao te illustreren: wat je wilt samentrekken, moet je eerst uitbreiden; wat je wilt verzwakken, moet je eerst versterken; wat je wilt afschaffen, moet je eerst oprichten; wat je wilt nemen, moet je eerst geven. Dit is de wijsheid van "subtiel licht" - uiteindelijk overwint zachtheid hardheid. Zoals een vis niet uit diep water kan, zo moet een heerser zijn machtsmiddelen niet lichtvaardig tonen; hij moet zijn ware kracht weten te verbergen.

將欲翕之必固張之先開張之欲極其奢淫將欲弱之必固强之先强大之欲使遇禍害將欲廢之必固興之先興之者欲使其驕奢至危將欲奪之必固與之先與之者欲極其貪心是謂微明此四事其道微其效明也柔弱勝剛强柔弱者乆長剛强者先亡魚不脱於淵魚脱於淵謂去剛得柔不可復制也國之利器不可以示人利器者謂權道也治國權者不可以示執事之臣也治身道者不可以示非其人也

爲政第三十七道常無爲而無不爲道以無爲爲常侯王若能守之萬物將自化言侯王而能守道萬物將自化效於己也化而欲作吾將鎮之以無名之樸吾身也無名之樸道也萬物以化效於己也復欲作巧僞者王侯當鎮撫以道德無名之樸亦將不欲不欲以靜言王侯鎮撫以道德化民亦將不欲故當以清靜道化天下將自正能如是者天下將自正定也道德眞經註卷之二道德眞經註卷之三知三

**Interpretatie**

Deze passage belicht twee fundamentele taoïstische principes: de dialectische wetten van ontwikkeling en de weg van Wuwei (niet-handelen) in bestuur en zelfcultivering.

Het eerste deel behandelt de natuurlijke wetten van transformatie:

Wil je iets doen krimpen, dan moet je het eerst volledig laten uitzetten. Wil je iets verzwakken, laat het dan eerst tot zijn uiterste sterkte groeien tot het zijn eigen ondergang veroorzaakt. Wil je een praktijk afschaffen, laat deze dan eerst tot decadente hoogten stijgen. Wil je iets ontnemen, geef het dan eerst overvloedig om hebzucht te voeden. Deze vier strategieën lijken paradoxaal maar zijn uiterst effectief. Net zoals zachtheid hardheid overwint – het buigzame blijft bestaan, terwijl het stugge breekt. Een vis kan niet zonder diepe wateren (metaforisch: men kan zijn zachte essentie niet verliezen), want daarbuiten verliest hij zijn bescherming. Net zo mogen politieke machtsmiddelen (de 'scherpe wapens') niet lichtvaardig getoond worden, noch mag de Dao-methode voor zelfcultivering aan onwaardigen worden onderwezen.

Het tweede deel verduidelijkt het Wuwei-principe in bestuur en levenshouding:

De Dao handelt altijd door niet-handelen, maar volbrengt daardoor alles. Als heersers dit principe volgen, ontwikkelen alle dingen zich spontaan. Wanneer mensen begeerte tonen, kalmeer hen dan met de zuivere 'eenvoud van de Dao'. Deze 'naamloze eenvoud' verwijst naar de essentie van de Dao. Door morele integriteit uit te dragen, keren mensen terug naar zuiverheid en worden zonder dwang vredevol. Waarachtig besturen vereist geen forceeren, maar beïnvloedt door eigen deugdzaamheid, zodat alles natuurlijk zijn juiste weg vindt.

Heshang Gong (een beroemde Han-dynastie commentator) benadrukt specifiek dat deze 'naamloze eenvoud' zowel naar de Dao zelf verwijst als naar de oorspronkelijke zuiverheid in de beoefenaar. Leiders moeten door voorbeeldig Wuwei gedrag de wereld inspireren, niet door opdringerig ingrijpen.

河上公章句

---

原文底本：Kanripo 漢籍リポジトリ（京都大学），CC BY-SA 4.0。  
Source text: Kanripo Chinese Classics Repository (Kyoto University), CC BY-SA 4.0.  
HTML version: https://daozang.app/nl/text/KR5c0065/