---
title: "列子 – Interpretatie in het Nederlands | Daozang"
url: "https://daozang.app/nl/text/KR5c0125/"
canonical: "https://daozang.app/nl/text/KR5c0124/"
lang: "nl"
source: "Kanripo 漢籍リポジトリ（京都大学）"
license: "CC BY-SA 4.0"
---

# 《列子》

Dongshen 洞神部 · 8 delen · 70,932 tekens

此为张湛注四库本，白文本见[《列子》](https://daozang.app/text/KR5c0124/)。

## Deel 1

欽定四庫全書

列子卷一

晉　張湛　　注

唐　殷敬慎　釋文

天瑞第一(夫巨細舛錯脩短殊性雖天地之大羣/品之衆涉於有生之分關於動用之域)

(者存亡變化自然之符夫唯寂然至虚凝一/而不變者非隂陽之所終始四時之所遷革)子列子(載子於姓上者首章或/是弟子之所記故也)居鄭圃(音布鄭/有圃田)四十年人無識者(非形不與物接言不與物交不/知其德之至則同於不識者矣)國君卿大夫眎之猶衆庶也(非自隔於物直言無是非/行無軌迹則物莫能知也)國不足(年/饑)將嫁於衛(自家而出/謂之嫁)弟子曰先生徃無反期弟子敢有所謁先生將何以教先生不聞壺丘子林之言乎(壺丘子/林列子)(之/師)子列子笑曰壺子何言哉(四時行百物生/豈假於言哉)雖然夫子嘗語伯昏瞀(莫侯/反)人吾側聞之試以告女(伯昏列子之/友同學於壺)(子不言自受教於壷/子者列子之謙言也)其言曰有生(今塊然/之形也)不生(生物而/不自生)(者/也)有化(今存亡/變改也)不化(化物而不/自化者也)不生者能生生(不生者/固生物)(之/宗)不化者能化化(不化者固/化物之主)生者不能不生化者不能

**Interpretatie**

Het openingshoofdstuk van de "Liezi - Hemelse Voorspoed" behandelt de fundamentele principes van het ontstaan en transformeren van alle dingen. De tekst stelt dat alle fenomenen in de wereld, groot of klein, elk hun eigen kenmerken hebben, en dat het bestaan en vergaan van alle levende, beweeglijke wezens manifestaties zijn van natuurlijke wetmatigheden. Alleen dat wat absoluut stil, volledig leeg en eeuwig onveranderlijk is (verwijzend naar de Dao), wordt niet beïnvloed door de transformaties van Yin-Yang of de wisseling der seizoenen.

Liezi (een belangrijk vertegenwoordiger van het taoïsme, met de persoonlijke naam Lie Yukou) leefde veertig jaar in teruggetrokkenheid in Putian in het koninkrijk Zheng, zonder dat iemand hem werkelijk begreep. Omdat hij zich uiterlijk niet profileerde en niet in discussies verwikkeld raakte, beschouwden zelfs vorsten en ministers hem als een gewoon man. In een jaar van hongersnood in Zheng bereidde Liezi zich voor naar Wei te vertrekken. Zijn leerlingen, bang dat hij niet zou terugkeren, vroegen om een afscheidsonderricht.

Liezi glimlachte en vroeg terug: "Wat heeft mijn leraar Huqiuzi Lin (Liezi's meester) ooit gezegd?" Vervolgens citeerde hij diens woorden tot hun gemeenschappelijke vriend Bohun Maoren: "In de wereld bestaan 'het voortgebrachte' (zichtbare vormen) en 'het niet-voortgebrachte' (de oorsprong die alle dingen schept maar zelf niet geschapen is), evenals 'het transformerende' (waarneembare veranderingsverschijnselen) en 'het niet-transformerende' (het wezen dat verandering mogelijk maakt maar zelf onveranderlijk blijft). Dat 'niet-voortgebrachte' is in staat alle dingen te genereren, dat 'niet-transformerende' kan transformatie bewerkstelligen. Maar de gegenereerde entiteiten moeten noodzakelijkerwijs geboorte en dood ondergaan, en de veranderende fenomenen zullen onvermijdelijk transformaties doormaken."

Hier wordt een kernidee van het taoïsme onthuld: achter de fenomenale wereld schuilt een eeuwig onveranderlijk wezen (de Dao), dat hoewel niet direct waarneembaar, de ultieme grondslag vormt voor het ontstaan en vergaan van alle dingen. Door deze dialoog tussen leraar en leerling transformeert Liezi een diepzinnig kosmologisch inzicht in een alledaags gesprek, wat de taoïstische wijsheid van "de Dao volgt de natuurlijke weg" (daofa ziran) illustreert.

不化(生者非能生而生化者非能化而化/也直自不得不生不得不化者也)故常生常化(涉於有動之分/者不得蹔無也)常生常化者無時不生無時不化(生化/相因)(存亡徃復/理無間也)隂陽爾四時爾(隂陽四時節變化之物而復/屬於有生之域者皆隨此陶)(運四時改而不停萬/物化而不息者也)不生者疑獨(不生之主豈可實而/驗哉疑其冥一而無)(始終/也)不化者徃復(音服後不/音者倣此)其際不可終(代謝無間形/氣轉續其道)(不/終)疑獨其道不可窮(亦何以知其窮與不窮哉直自疑/其獨立而不改周行而不殆也)黃帝書曰谷神不死(古有此書今已不存夫谷虚而宅/有亦如莊子之稱環中至虚無物)(故謂谷神本自/無生故曰不死)是謂𤣥牝(毗忍反老子有此一章王弼/注曰無形無影無逆無違處)(卑不動守静不衰谷以之成而不見其形/此至物也處卑而不可得名故謂之𤣥牝)𤣥牝之門是謂天地之根綿綿若存用之不勤(王弼曰門𤣥牝之所/由也本其所由與太)(極同體故謂天地之根也欲言存邪不見其形欲言亡/邪萬物以生故曰綿綿若存無物不成而不勞也故曰)(不/勤)故生物者不生化物者不化(莊子亦有此言向秀注/曰吾之生也非吾之所)

**Interpretatie**

Hier wordt de natuurlijke wetmatigheid van de universele transformatie uiteengezet. Dat wat leven lijkt te scheppen, doet dit niet opzettelijk; dat wat verandering lijkt te veroorzaken, streeft geen verandering na. Deze processen van voortbrenging en transformatie voltrekken zich spontaan, waardoor de wereld altijd in een staat van eeuwige regeneratie en onophoudelijke verandering verkeert.

Geen enkel fysiek bestaand ding dat beweegt, kan absolute stilstand handhaven. Het begrip "voortdurende geboorte en transformatie" verwijst naar dit onophoudelijke proces waarin schepping en verandering elkaar wederzijds ondersteunen in een cyclische beweging. De afwisseling van leven en dood, bestaan en vergaan, is als de eeuwige wisseling van Yin-Yang en de opeenvolging van seizoenen - een nooit eindigende cyclus. Alle dingen ondergaan deze natuurlijke stroom van transformatie.

Wat werkelijk eeuwig en onveranderlijk is, is het op zichzelf bestaande wezen (Yi Du, de 'twijfelende eenheid'). Het heeft geen begin of einde en kan niet door concrete fenomenen worden geverifieerd. De grenzen van de cyclische transformaties der dingen zijn onpeilbaar, zoals in de Huangdi geschriften staat: "De geest van de leegte (Gu Shen) sterft niet" - deze oorsprong in de leegte vergaat nooit.

Dit is wat men de "Mystieke Moederschoot" (Xuanpin) noemt, de wortel van hemel en aarde. Hoewel onzichtbaar en ongrijpbaar, bestaat ze voortdurend zonder ooit uitgeput te raken. Daarom behoeft dat wat leven schept zelf geen schepping, en dat wat verandering bewerkt verandert zelf niet. Zoals Zhuangzi zegt: ons leven is niet iets wat we zelf bepalen, maar vloeit voort uit deze natuurlijke wetmatigheid.

(生則生自生耳生生者豈有物哉故不生也吾之化也/非物之所化則化自化耳化化者豈有物哉無物也故)(不化焉若使生物者亦生化物者亦化則與物俱化亦/奚異於物明夫不生不化者然後能為生化之本也)自生自化自形自色自智自力自消自息(皆自爾耳豈/有尸而為之)(者/哉)謂之生化形色智力消息者非也(若有心於生化形/色則豈能官天地)

(而府萬物瞻羣/生而不匱乎)子列子曰昔者聖人因隂陽以統天地(天地者舉形而言隂/陽者明其度數統理)夫有形者生於無形(謂之生者則/不死無者則)(不生故有無之不相生理既然矣則有何由而生忽爾/而自生忽爾而自生而不知其所以生不知所以生生)(則本同於無本同於無而非無也此/明有形之自形無形以相形者也)則天地安從生(天/地)(無所從生/而自然生)故曰有太易有太初有太始有太素(此明物/之自微)(至著變化之/相因襲也)太易者未見(賢遍反/注同)氣也(易者不窮滯之/稱凝寂於太虚)(之域將何所見耶如易繫/之太極老氏之渾成也)太初者氣之始也(隂陽未判/即下句所)(謂渾/淪也)太始者形之始也(隂陽既判則/品物流形也)太素者質之始也

**Interpretatie**

Deze passage verklaart het principe van de natuurlijke wording en transformatie van alle dingen. Het leven ontstaat uit zichzelf, niet door schepping van een specifieke entiteit. Wat we 'geboorte' noemen heeft in feite geen echte schepper, daarom kan men ook spreken van 'niet-geboren-zijn'. Evenzo voltrekken de transformaties der dingen zich spontaan, zonder dat een heerser deze bestuurt.

Als men denkt dat wat leven schept zelf ook sterft, en wat transformatie veroorzaakt zelf ook verandert, dan verschillen deze dingen niet van gewone fenomenen. Alleen wie het principe van 'niet-geboren-zijn en niet-getransformeerd-worden' werkelijk begrijpt, kan de oorsprong van alle wording doorgronden.

Alle dingen handelen uit zichzelf: ze ontstaan spontaan, transformeren van nature, nemen vorm aan, manifesteren kleur, verwerven wijsheid, ontwikkelen kracht, vergaan en rusten uit. Dit alles gebeurt natuurlijk - waar zou een regisseur dit moeten arrangeren? Als iemand bewust leven zou willen scheppen of transformaties forceren, hoe zou hij dan hemel en aarde kunnen beheersen, alle dingen omvatten en alle wezens voeden zonder ooit uitgeput te raken?

Liezi (een belangrijke taoïstische filosoof) zei: De wijzen van oudheid beheersten hemel en aarde door middel van Yin-Yang. Hemel en aarde verwijzen naar concrete vormen, Yin-Yang verklaart hun onderliggende principes en wetmatigheden. Alle gevormde dingen ontstaan uit het vormloze. Wat 'geboorte' genoemd wordt sterft in feite niet echt, en 'niet-zijn' wordt niet werkelijk geboren - tussen zijn en niet-zijn bestaat geen wederzijdse scheppingsrelatie. Alle dingen verschijnen plotseling uit zichzelf; we weten niet waarom ze ontstaan noch wat hun oorsprong is. Omdat we de oorsprong niet kennen, is dit gelijk aan 'niet-zijn'. Maar hoewel gelijk aan niet-zijn, is het geen absoluut niets. Dit toont aan dat gevormde dingen natuurlijk ontstaan, terwijl vormloze principes hen begeleiden.

Waar komen hemel en aarde dan vandaan? In feite hebben ze geen specifieke oorsprong - ze zijn spontaan ontstaan. Daarom spraken de ouden over vier fasen van ontwikkeling: Taiyi (Groot Gelijkmatige), Taichu (Groot Begin), Taishi (Groot Ontstaan) en Taisu (Groot Eenvoudige), die het proces van subtiel naar manifest beschrijven:

- In de Taiyi-fase is Qi (levensenergie) nog niet waarneembaar (verwijzend naar de oerchaos, zoals Taiji in de Yijing of de 'vormeloze massa' bij Laozi)
- Taichu markeert het begin van Qi (Yin-Yang is nog niet gescheiden, de zogenaamde 'verwarde eenheid')
- Taishi is het begin van vorm (na de scheiding van Yin-Yang beginnen dingen concrete gestalten aan te nemen)
- Taisu markeert het begin van substantie (dingen krijgen specifieke materiële eigenschappen)

(質性也既為物矣則方貟/剛柔静躁沈浮各有其性)氣形質具而未相離(此直論/氣形質)(不復説太易太易為三者/宗本於後句别自明之也)故曰渾(音/魂)淪(音論/下同)渾淪者言萬物相渾淪而未相離(力智反/去也)也(雖渾然一氣不相離/散而三才之道實潜)(兆乎其中淪/語之助也)視之不見聽之不聞循之不得故曰易也易無形埒(不知此下一字老子曰視之不見名曰希如此曰/希而此易易亦希簡之别稱也大易之義如此)(而已故能為萬化宗/主冥一而不變者也)易變而為一(所謂易者窈冥惚恍/不可變也一氣恃之)(而化故寄/名變耳)一變而為七七變而為九九變者究也(究窮/也一)(變而為七九不以次數/者全舉陽數領其都㑹)乃復變而為一一者形變之始也(既涉於有形之域理數相推自一之九九數既終乃/復反而為一反而為一歸於形變之始此盖明變化)(徃復無/窮極)清輕者上為天濁重者下為地(天地何邪直虚/實清濁之自分)(判者耳此一章全/是周易乾鑿度也)沖和氣者為人故天地⬤精萬物化生(推此言之則隂陽氣徧交會而氣和氣/和而為人生人生則有所倚而立也)子列子曰天地無全功聖人無全能萬物無全用(全猶/備也)故天職生覆

**Interpretatie**

Deze tekst beschrijft het proces van kosmische wording en transformatie. De oorspronkelijke toestand wordt "Hunlun" genoemd (een chaotische, ongedifferentieerde staat), waarin alle dingen nog één ondeelbaar geheel vormden - onzichtbaar, onhoorbaar en ontastbaar. Daarom wordt dit "Yi" genoemd (de bron van alle verandering).

Hoewel dit "Yi" vormloos en zonder gedaante is, vormt het de fundamentele basis voor alle transformaties. Het brengt eerst "Eén" voort (de meest primordiale vorm), dat vervolgens transformeert in "Zeven", en "Zeven" weer in "Negen". "Negen" vertegenwoordigt het ultieme stadium van verandering, waarna het terugkeert naar "Eén" - het beginpunt van waarneembare transformaties.

Tijdens dit differentiatieproces stijgt het heldere, lichte Qi (levensenergie) omhoog en vormt de hemel, terwijl het troebele, zware Qi neerdaalt en de aarde vormt. De interactie tussen Yin en Yang brengt harmonisch gebalanceerde Qi voort, en deze verenigde levenskracht schept de mens. Zo wordt gezegd dat de verenigde essentie van hemel en aarde alle wezens voortbrengt.

Liezi (een belangrijk Daoïstisch denker) stelt: "Noch hemel noch aarde kunnen alle functies vervullen, noch kunnen heiligen alles bekwaam doen, noch kunnen alle dingen hun volledige potentieel realiseren. De hemel heeft de taak leven te schenken en alles te omvatten, de aarde draagt en voedt alle wezens, de heilige onderwijst de schepselen, en alle dingen hebben hun specifieke rol." Dit wordt bepaald door de natuurlijke ordening van de Dao (de Weg).

地職形載聖職教化物職所宜(職主也生各有性/性各有所冝者也)然則天有所短地有所長聖有所否物有所通(夫體適於一/方者造餘塗)(則閡矣王弼曰形必冇所分聲必有所/屬若温也則不能凉若宫也則不能商)何則生覆者不能形載形載者不能教化教化者不能違所宜(順之則/通也)宜定者不出所位(皆有素分/不可逆也)故天地之道非隂則陽聖人之教非仁則義萬物之宜非柔則剛此皆隨所宜而不能出所位者也(方圓静躁理不得兼然尋形即事則/名分不可相干任理之通方圓未必)(相乖故二儀之德聖人之道燾育羣生澤周萬物盡其/清寧貞粹而已則殊塗融通動静澄一蓋由聖人不逆)(萬物之性萬物不犯聖人之化凡滯於一方/者形分之所閡耳道之所運常冥通而無待)故有生者有生生者有形者有形形者有聲者有聲聲者有色者有色色者有味者有味味者(形聲色味皆忽爾而生不/能自生者也夫不能自生)(則無為之本無為之本則無留於一象無係/於一味故能為形氣之主動必由之者也)生之所生者死矣而生生者未嘗終形之所形者實矣而形形者未嘗有聲之所聲者聞矣而聲聲者未嘗發色之所色者彰矣而色色者未嘗顯味之所味者甞矣而味味者

**Interpretatie**

Deze passage bespreekt hoe alle dingen in hemel en aarde hun eigen functie en aard hebben, die niet onderling uitwisselbaar zijn. De hemel heeft als taak te overkoepelen (de lucht die alles omvat), de aarde draagt alles (de grond die alles ondersteunt), de wijze heeft de rol van onderricht, en alle wezens hebben hun vaste plaats. Elk bestaan heeft zijn beperkingen: de hemel kan niet dragen, de aarde kan niet onderwijzen, en de wijze kan niet tegen de natuur der dingen ingaan om ze gewelddadig te veranderen.

Alle dingen bezitten vaste eigenschappen en posities, net als de tegenstellingen en eenheden van Yin-Yang, menslievendheid en rechtvaardigheid, zachtmoedigheid en hardheid - dit zijn allemaal natuurlijk gevormde verhoudingen. De werking van hemel en aarde kan niet zonder de afwisseling van Yin-Yang, het onderricht van de wijze niet zonder de principes van menslievendheid en rechtvaardigheid, en de aard der dingen niet zonder de wisselwerking van hard en zacht. Dit zijn allemaal natuurlijke manifestaties van de inherente aard der dingen, die hun vaste kaders niet kunnen overstijgen.

Vervolgens wordt gesproken over de lagen van kosmische voortbrenging: de bron die leven voortbrengt (het levengevende) sterft zelf niet, de oorsprong die vorm geeft (het vormgevende) heeft zelf geen substantie, de oorsprong van geluid (het geluidgevende) brengt zelf geen geluid voort, de essentie die kleur manifesteert (het kleurgevende) toont zichzelf niet, en de wortel die smaken voortbrengt (het smaakgevende) proeft zelf niet. Deze oorspronkelijke bestaansvormen zijn vormloos en zonder gedaante; ze manifesteren hun functie door concrete dingen voort te brengen, maar behouden zelf altijd een zuivere staat die boven specifieke vormen uitstijgt.

(Noot: concepten als "het levengevende" verwijzen naar de taoïstische opvatting van kosmische oerkrachten die alle dingen voortbrengen zonder door hun vormen beperkt te worden, vergelijkbaar met de scheppende eigenschap van de Dao.)

未嘗呈(夫盡於一形者皆隨代謝而遷革矣/故生者必終而生生物者無變化也)皆無為之職也(至無者故能為/萬變之宗主也)能隂能陽能柔能剛能短能長能圓能方能生能死能暑能涼能浮能沈能宫能商能出能沒能𤣥能黃能甘能苦能羶能香無知也無能也而無不知也而無不能也(知盡則無知能極則無能故/無所不知無所不能何晏道)(論曰有之為有待無以生事而為事由無以成夫道之/而無語名之而無名視之而無形聽之而無聲則道之)(全焉故能昭音嚮而出氣物包形神而章光影𤣥以之/黒素以之白矩以之方規以之圓圓方得形而此無形)(白黒得名而/此無名也)子列子適衛食於道從者見百嵗髑髏攓蓬而指(攓音蹇/拔也)顧謂弟子百豐曰唯子與彼知而未嘗生未嘗死也(俱涉變化之塗則子生而彼死推之/至極之域則理既無生亦又無死也)此過(古卧/反)養乎此過歡乎(遭形則不能不養遇生則不能不/歡此過誤之徒非理之實當也)種(章勇/反)有幾(居豈反○先問變化種數/凡有㡬條然後明之於下)若䵷為鶉(事見/墨子)得水為㡭(音計司馬彪云謂水/土之氣相繼而生也)得水土之際則為䵷蠙

**Interpretatie**

Deze tekst onderzoekt de fundamentele aard van de Dao (de Weg) en de wetten van transformatie in alle dingen. De oorsprong die alle dingen voortbrengt - de Dao zelf - blijft onveranderlijk. Hoewel vormloos, beheerst zij alle transformaties. Deze bron kan zich manifesteren als Yin of Yang, zacht of hard, kort of lang, rond of vierkant. Zij kan leven schenken maar ook de dood brengen, warmte genereren maar ook koelte. Zij kan opstijgen of neerdalen, de muzikale noten Gong of Shang voortbrengen. Zij kan verschijnen of verdwijnen, donker mysterieus zwart of helder geel tonen. Zij kan zoet of bitter zijn, stank of geur verspreiden.

Hoewel zij ogenschijnlijk geen bewustzijn heeft en niet handelt, weet en kan zij alles. Net zoals ultieme kennis juist onwetend lijkt, en uiterste bekwaamheid onvermogen schijnt. De ware Dao transcendeert concrete vormen: wanneer je haar een naam wilt geven, vind je geen passende benaming; wanneer je haar wilt zien, is zij vormloos; wanneer je wilt luisteren, is zij geluidloos. Juist deze eigenschap van leegte maakt het mogelijk dat geluid verschijnt, levensenergie (Qi) ontstaat, vorm en geest (Shen) bevat worden, en licht en schaduw zich manifesteren. Zwart wordt zwart door haar, wit wordt wit door haar, vierkant wordt vierkant door haar, rond wordt rond door haar - maar de Dao zelf blijft vormloos en naamloos.

De tekst vertelt ook een verhaal over Liezi (een belangrijk taoïstisch figuur) die naar de staat Wei reisde. Toen ze langs de weg aten, ontdekte een volgeling een schedel van honderd jaar oud. Liezi verwijderde het omringende onkruid, wees naar de schedel en zei tegen zijn leerling Baifeng: "Alleen jij en dit bot begrijpen werkelijk wat het betekent om nooit echt geboren te zijn of gestorven." Hiermee bedoelde hij dat vanuit het perspectief van verandering, de een leeft en de ander dood is, maar vanuit het ultieme principe gezien bestaat er geen werkelijke scheiding tussen leven en dood.

Ten slotte noemt de tekst verschillende soorten transformaties in de natuur: bijvoorbeeld hoe een kikker in een kwartel kan veranderen (zoals beschreven in de Mozi), in water verandert in 'ji' (organismen die ontstaan waar water- en aarde-energieën elkaar ontmoeten), en aan de grens van water en land in kikkers of mosselen verandert. Deze voorbeelden illustreren het principe van onderlinge transformatie tussen alle dingen.

(步田反司馬彪云物根在水土際布在水中就水土視/之不見鈔之可得如張縣在水中矣楚人謂之䵷蠙之)(衣/)之衣(衣猶/覆蓋)生於陵屯(音豚阜也○陵/屯髙㓗處也)則為陵舄(此隨/所生)(之處而/變者也)陵舄得鬰栖則為烏足(此合而/相生也)烏足之根為蠐螬其葉為胡蝶(根本也葉散也言烏足為蠐/螬之本其末散化為胡蝶也)胡蝶胥也(胥皆也言/物皆化也)化而為蟲生竈下其狀若脱(郭注爾雅云/脱謂剥皮也)其名曰鴝(音/衢)掇(丁括反鴝掇蟲名○此/一形之内變異者也)鴝掇千日(千日/而死)化而為鳥其名曰乾餘骨乾餘骨之沫為斯彌(沫猶精/華生起)斯彌為食醯(許兮反若酒上/蠛蠓也下同)頥輅(上怡/下路)食醯頥輅生乎食醯黃軦(音呪頥輅黃/軦皆蟲名)食醯黃軦生乎九猷(李云九當作/久久老也猷)(蟲名/也)九猷生乎瞀(茂謀/二音)芮(音蚋小/蟲也)瞀芮生乎腐(音/漸)蠸(音/權)(一音歡謂瓜中黃甲蟲也○/此皆死而更生之一形者也)羊肝化為地臯馬血之為轉鄰也(説文作㷠又作粦皆鬼火也/淮南子云血為燐也音吝)人血之為野火也(此皆一形之/内自變化也)鷂之為鸇鸇之為布穀布穀乆復為鷂也

**Interpretatie**

Deze tekst beschrijft de wonderbaarlijke transformaties tussen verschillende levensvormen in de natuur. Volgens de uitleg van Sima Biao vinden deze transformaties hun oorsprong in het grensvlak van water en aarde, zoals objecten die in water hangen - in de Chu-regio noemt men dit "wapin" (een waterdier).

Wanneer levensvormen groeien op heuvelachtige hooglanden (lingtun), veranderen ze in lingxi (een plantensoort). Als lingxi in vochtige omgevingen (yuqi) terechtkomt, transformeert het tot wuzu-gras. De wortels van wuzu-gras worden vervolgens tot qicao (larven van de gouden tor), terwijl de bladeren in vlinders veranderen. Na de dood van de vlinder wordt deze een klein insect onder de kookplaats, waarvan de huid afvalt en "quduo" genoemd wordt (een bepaald insecttype).

Na duizend dagen verandert de quduo in een vogel genaamd "ganyugu". De Qi (levensenergie) van deze vogel transformeert tot "simi" (minuscule levensvormen), die op hun beurt veranderen in "shixi" - kleine vliegende insecten op alcohol en azijn. Uit shixi ontstaat de yilu-insect, die weer de huangkuang-insect voortbrengt, welke transformeert tot jiuyou-insect ("jiu" betekent hier "langdurig", verwijzend naar oude insecten). De jiuyou-insect brengt maorui voort (kleine vliegende insecten), die op hun beurt veranderen in fuquan (gele kevers in pompoenen). Dit zijn allemaal cyclische transformaties binnen dezelfde levensvorm.

De tekst vermeldt verder: een schapenlever kan transformeren in digao (een soort schimmel), paardenbloed kan in dwaallicht (fosforvuur) veranderen, en menselijk bloed wordt tot wildvuur. Een sperwer verandert in een zhan-vogel, die weer transformeert tot een koekoek; na lange tijd keert de koekoek terug naar zijn sperwervorm. Dit zijn allemaal natuurlijke transformatieprocessen binnen dezelfde levensvorm.

燕之為蛤也田鼠之為鶉也朽瓜之為魚也老韭之為莧也老羭(音/俞)之為猨也(羭牝/羊也)魚卵之為蟲(此皆無所因/感自然而變)(者/也)亶爰(上蟬/下袁)之獸自孕而生曰𩔖(亶音蟬山海經云亶/爰之山有獸其狀如)(狸而有髮其名曰𩔖/自為牝牡相生也)河澤之鳥視而生曰鶂(五歴反○/此相視而)(生者也莊子曰白鶂相視/眸子不運而風化之也)純雌其名大⬤純雄其名稺(古稚/字)蜂(司馬彪云稚蜂細⬤者取桑蟲祝之使似己子/也○⬤龜龞之𩔖也稺小也此無雌雄而自化)(上言蟲獸之理既然下/明人道亦有如此者也)思士不妻而感思女不夫而孕(大荒經曰有思幽之國思士不妻思女不夫精/氣潜感不假交接而生子也此亦白鶂之𩔖也)后稷生乎巨跡(傳記云髙辛氏之妃名姜嫄見大人跡好而履/之如有人理感已者遂孕因生后稷長而賢乃)(為堯佐即/周祖也)伊尹生乎空桑(博記曰伊尹母居伊水之上/既孕夢有神告之曰旧水出)(而東走無顧明日視旧出水告其鄰東走十里而顧其/邑盡為水身因化為空桑有莘氏女子採桑得嬰兒于)(空桑之中故命之曰伊尹而獻其/君令庖人養之長而賢為殷湯相)厥昭生乎濕(此因蒸/潤而生)

**Interpretatie**

Deze tekst documenteert oude legendes over natuurlijke transformaties van wezens en wonderbaarlijke menselijke concepties. Onder bepaalde omstandigheden veranderen zwaluwen in kokkels, veldmuizen in kwartels, rottende pompoenen in vissen, oude prei in amarant, oude ooien in apen, en viseitjes in insecten – dit zijn allemaal wonderbaarlijke metamorfosen die spontaan plaatsvinden, zonder externe oorzaak.

Er bestaat een mythisch wezen genaamd "Lei" (uit de 'Klassieker van Bergen en Zeeën', met het uiterlijk van een civetkat maar bedekt met haar) dat zichzelf kan voortplanten. Vogels in rivieren en moerassen kunnen nakomelingen verwekken door elkaar slechts aan te kijken, deze staan bekend als "Yi" (Zhuangzi noemt witte Yi-vogels die door oogcontact, zonder hun blik te verplaatsen, zwanger kunnen worden). Er zijn ook volledig vrouwelijke wezens genaamd "Da X" en volledig mannelijke genaamd "Zhi Feng" (de ouden geloofden dat sluipwespen rupsen in hun eigen nageslacht konden transformeren).

Ook bij mensen komen vergelijkbare fenomenen voor: vrouwen die aan mannen denken kunnen zwanger worden zonder te trouwen, en mannen die aan vrouwen denken kunnen vrouwen bevruchten zonder huwelijk (het "Land van Diepe Gedachten" uit de 'Klassieker van de Grote Wildernis' beschrijft dit, waarbij Qi (levensenergie) in het geheim interageert en conceptie mogelijk maakt zonder fysiek contact).

De tekst vermeldt tevens de wonderbaarlijke geboorten van beroemde historische figuren: Hou Ji (stamvader van de Zhou-dynastie) werd verwekt toen zijn moeder Jiang Yuan in de voetafdruk van een reus stapte; Yi Yin (wijze minister van Shang Tang) werd geboren nadat zijn moeder een god droomde en veranderde in een holle moerbeiboom, waarna een vrouw van de Youxin-stam hem in de boom ontdekte; en een wezen genaamd "Jue Zhao" ontstond spontaan in vochtige omstandigheden. Deze legendes weerspiegelen allemaal het unieke begrip van de ouden over de oorsprong van leven.

醯雞生乎酒(此因酸/氣而生)羊奚比(音/毗)乎不筍(此異𩔖而/相親比也)乆竹生青寧(因於林/藪而生)青寧生程(自從繼至於程皆生生之物/虵鳥蟲獸之屬言其變化無)(常或以形而變或死而更/生終始相因無窮已也)程生馬馬生人人乆入於機萬物皆出於機皆入於機(夫生死變化胡可測哉生於/此者或死於彼死於彼者或)(生於此而形生之主未嘗暫無是以聖人知生不常存/死不永滅一氣之變所適萬形萬形萬化而不化者存)(歸於不化故謂之機機者羣有之始動之/所宗故出無入有散有反無靡不由之也)黃帝書曰形動不生形而生影聲動不生聲而生響(夫冇形必有影/有聲必有響此)(自然而並生俱出而俱没豈有相資前後之差哉郭象/注莊子論之詳矣而世之談者以形動而影隨聲出而)(響應聖人則之以為喻明物動則失/本静則歸根不復曲通影響之義也)無動不生無而生有(有之為有恃無以生言生必由無而無不生有此/運通之功必賴於無故生動之稱因事而立耳)形必終者也天地終乎與我偕終(料巨細計修短則與我/殊矣㑹歸於終理固無)(差/也)終進乎不知也(進當為盡此書盡字例多作進也聚/則成形散則為終此世之所謂終始)

**Interpretatie**

Deze tekst belicht de taoïstische visie op het ontstaan en transformeren van alle dingen. In een wijnvat ontstaan spontaan kleine vliegende insecten (xi ji), terwijl verschillende levensvormen (yang xi) in wederzijdse afhankelijkheid bestaan. Als bamboe langere tijd blijft staan, ontstaat er mos (qing ning), en uit dat mos ontwikkelen zich weer andere organismen (cheng). Deze transformaties keren cyclisch terug - van cheng naar paard, van paard naar mens, om uiteindelijk terug te keren naar de oorsprong van alle dingen (ji).

Het "Boek van de Gele Keizer" (Huangdi Jing) stelt: "Bewegende vormen brengen geen nieuwe vormen voort, maar schaduwen; trillende geluiden genereren geen nieuwe geluiden, maar echo's." Deze fenomenen treden natuurlijk en gelijktijdig op zonder oorzakelijk verband of tijdsvolgorde. Moderne mensen interpreteren dit vaak verkeerdelijk alsof schaduwen vormen volgen en echo's geluiden najagen, terwijl het eigenlijk illustreert dat dingen hun essentie verliezen door beweging, en alleen door stilte naar hun oorsprong kunnen terugkeren.

"Niets" (wu) brengt uit zichzelf geen beweging voort, maar genereert wel "iets" (you). Al wat bestaat als "iets" is afhankelijk van "niets" om te kunnen ontstaan. Lichamelijke vormen zullen uiteindelijk vergaan, en zelfs hemel en aarde zullen met ons ten onder gaan. Maar wat wij "einde" noemen is in feite een terugkeer naar de onkenbare oertoestand (hier moet "vooruitgang" eigenlijk als "voltooiing" worden begrepen). Net zoals materie samenkomt om vorm aan te nemen en uiteenvalt als voltooiing, zo beschouwt de wereldse opvatting dit als de cyclus van leven en dood.

(也然則聚者以形實為始以離散為終㪚者以虛漠為/始以形實為終故迭相與為終始而理實無終無始者)(也/)道終乎本無始進乎本不久(久當為有無始故/不終無有故不盡)有生則復於不生有形則復於無形(生者反終形者反/虛自然之數也)不生者(此不生者先有其/生然後之於死滅)非本不生者也(本不生者初/自無生無滅)無形者(此無形亦先有其/形然後之於離散)非本無形者也(本無形者初自無/聚無散者也夫生)(生物者不生形形物者無形故能生形萬物於我體無/變今謂既生既形而復反於無生無形者此故存亡之)(徃復爾非始終/之不變者也)生者理之必終者也終者不得不終亦如生者之不得不生(生者不生而自生故雖生而不知/所以生不知所以生則生不可絶)(不知所以死則/死不可禦也)而欲⬤其生畫其終惑於數也(畫亡/也)精神者天之分骨骸者地之分屬天清而散屬地濁而聚精神離形各歸其真(天分歸天地分/歸地各反其本)故謂之鬼鬼歸也歸其真宅(真宅太/虛之域)黄帝曰精神入其門骨骸反其根我尚何存(何生之無形何形之無氣何氣之無靈然則心/智形骸隂陽之一體徧積之一氣及其離形歸)

**Interpretatie**

Alle dingen beginnen hun bestaan in een concrete, samengebalde vorm, om uiteindelijk weer uiteen te vallen. Wat uiteengevallen is, begint opnieuw vanuit leegte om zich uiteindelijk weer tot materie te vormen. Deze cyclus van samenkomst en scheiding lijkt een begin en einde te hebben, maar de onderliggende wetmatigheid kent in wezen noch begin noch einde.

De ultieme staat van de Dao (de Weg) is een terugkeer naar "oorspronkelijke leegte" - de niet-bestaande oertoestand van het universum, zonder begin of einde. Levende wezens keren uiteindelijk terug naar een levenloze staat, de gevormde materie lost weer op in vormloosheid. Met "levenloos" wordt hier niet bedoeld dat iets nooit heeft bestaan, maar de terugkeer van leven naar niet-leven; "vormloos" betekent niet iets dat altijd vormloos was, maar de terugkeer van samengebalde naar verspreide staat.

Wat werkelijk eeuwig is, is die oorsprong die alle dingen voortbrengt zonder zelf gebonden te zijn aan de wetten van geboorte en dood, die alle vormen schept zonder beïnvloed te worden door cycli van samenkomst en scheiding. Dat leven noodzakelijkerwijs tot een einde komt, net zoals het noodzakelijkerwijs begint, is een natuurwet. Pogingen om het einde van het leven tegen te houden of kunstmatig een eindpunt te bepalen, zijn dwaas en strijdig met de hemelse ordening.

De menselijke Shen (geest) behoort tot het heldere, lichte Yang-Qi (levensenergie) en keert terug naar de hemel; het skelet behoort tot het troebele, zware Yin-Qi en keert terug naar de aarde. Bij de dood verlaat de Shen het fysieke lichaam en keren beide terug naar hun oorsprong - de Shen naar de Grote Leegte (de oorspronkelijke ruimte van het universum), het skelet naar de aarde. De Gele Keizer vroeg: "Wanneer de Shen de poort van de Grote Leegte binnengaat en het skelet terugkeert naar de aarde, wat blijft er dan over van het ware 'ik'?"

(Toelichting: Deze passage illustreert de taoïstische visie van cyclische omkering - "wanneer het uiterste is bereikt, keert alles terug" - en het dualistische levensbegrip van vorm en geest. Het beschouwt levensverschijnselen als tijdelijke samenballingen van Yin- en Yang-Qi die uiteindelijk terugkeren naar de kosmische oorsprong. De "ware verblijfplaats" verwijst naar de eeuwige staat van bestaan voorbij het fysieke, het ultieme doel van taoïstische cultivatie.)

(根則反其真宅/而我無物焉)人自生至終大化有四(其間遷易無時/蹔停四者蓋舉)(大較而/言者也)嬰孩也少壯也老耄也死亡也其在嬰孩氣專志一和之至也物不傷焉德莫加焉(老子曰含德之/厚比於赤子)其在少壯則血氣飄溢欲慮充起物所攻焉德故衰焉(處/力)(競之地物/所不與也)其在老耄則欲慮柔焉體將休焉物莫先焉(休息也已無競/心則物不與争)雖未及嬰孩之全方於少壯間矣其在死亡也則之於息焉反其極矣孔子逰於太山見榮啓期行乎郕(音成魯/邑名)之野鹿裘帶索(先各/反)鼔琴而歌孔子問曰先生所以樂(音洛/下同)何也對曰吾樂甚多天生萬物唯人為貴而吾得為人是一樂也(推此而言明人之神/氣與衆生不殊所適)(者異故形貎不一是以榮啓期深測倚伏之縁洞/識幽顯之驗故忻遇人形兼得男貴豈孟浪而言)男女之别(彼列/反)男尊女卑故以男為貴吾既得為男矣是二樂也(人之將生男女亦無/定分故復喜得男身)人生有不見日月不免襁褓者吾既已行年九十矣是三樂也貧者士之常也死者人之終也處常得終當何憂哉孔子曰善乎能自寛者也(不能都忘憂樂善其/能推理自寛慰者耳)林𩔖年且百嵗(書傳無聞盖/古之隱者也)底

**Interpretatie**

Het menselijk leven doorloopt van geboorte tot dood vier belangrijke fasen van transformatie (deze veranderingen zijn continu, hier slechts in grote lijnen weergegeven): de zuigelingenfase, de jonge volwassenheid, de ouderdom en het sterfstadium.

In de zuigelingenfase is iemands Jing (essentie) geconcentreerd, de geest zuiver en verenigd, wat de meest harmonieuze staat vertegenwoordigt. Externe invloeden kunnen hem geen schade toebrengen en zijn De (Deugd/Kracht) is het meest volmaakt (zoals Laozi zei: "Wie diepe De in zich draagt, lijkt op een zuigeling"). In de jonge volwassenheid is het bloed en Qi (levensenergie) op zijn sterkst, maar worden verlangens en gedachten overheersend, waardoor men vatbaar wordt voor externe verstoringen en de De begint af te nemen (in een competitieve omgeving zullen externe invloeden geen ruimte geven). Bij het ouder worden verminderen de verlangens en gedachten, het lichaam komt tot rust en externe invloeden dringen minder aan (omdat men zelf niet meer meedoet aan de strijd). Hoewel dit niet de volmaaktheid van de zuigelingenfase bereikt, is het toch beter dan de jonge volwassenheid. Ten slotte keert men bij de dood terug naar de uiteindelijke rust, de bestemming van alle leven.

Toen Confucius op de berg Taishan wandelde, zag hij Rong Qiqi (een oude kluizenaar) in de buitenwijken van Cheng, gekleed in een ruw hertenleren gewaad met een riem van gras, zingend terwijl hij op zijn citer speelde. Confucius vroeg hem waarom hij zo gelukkig was. Rong Qiqi antwoordde: "Ik heb veel redenen om blij te zijn: de hemel schept alle dingen, maar de mens is het edelst - dat ik een mens mocht worden, is mijn eerste vreugde; tussen man en vrouw is de man meer geëerd - dat ik een man mocht worden, is mijn tweede vreugde; sommigen sterven bij de geboorte, maar ik heb de negentig bereikt - dat is mijn derde vreugde. Armoede is de normale staat van een geleerde, de dood het einde van het leven - ik leef in rustige aanvaarding en bereik mijn natuurlijke levensduur, waarom zou ik treuren?" Confucius prees hem: "Uitstekend! U bent iemand die zichzelf weet te troosten." (Hoewel hij niet volledig vrij was van zorgen en vreugde, is zo'n rationele zelfreflectie bewonderenswaardig.) Er was ook een kluizenaar genaamd Lin Lei die bijna honderd werd...

春被裘拾遺穗於故畦(收刈後田中/棄穀拾之也)並歌並進孔子適衛望之於野顧謂弟子曰彼叟可與言者試徃訊之子貢請行逆之壠端面之而歎曰先生曾不悔乎而行歌拾穗林𩔖行不留歌不輟子貢叩之不已乃仰而應(於/證)(反/)曰吾何悔邪子貢曰先生少不勤行(下孟反/下同)長不競時老無妻子死期將至亦有何樂而拾穗行歌乎林𩔖笑曰吾之所以為樂人皆有之而反以為憂(我所以為/樂者人人)(皆同但未能觸事/而夷故無蹔歡)少不勤行長不競時故能夀若此(不/勤)(行則遺名譽不競時則無利欲二者不/存於胷中則百年之夀不祈而自獲也)老無妻子死期將至故樂若此(所謂樂天知/命故無憂也)子貢曰夀者人之情死者人之惡子以死為樂何也林𩔖曰死之與生一徃一反故死於是者安知不生於彼故吾知其不相若矣吾又安知營營而求生非惑乎亦又安知吾今之死不愈昔之生乎(尋此㫖則存亡/徃復無窮已也)子貢聞之不喻其意還以告夫子夫子曰吾知其可與言果然然彼得之而不盡者也(卒然聞林𩔖之言盛以為已造極矣而夫子方謂未盡/夫盡者無所不盡亦無所盡然後盡理都全耳今方對)

**Interpretatie**

In de lente liep Lin Lei, gekleed in een bontjas, over de akkers waar net geoogst was, terwijl hij achtergebleven graanaren raapte en zingend voortstapte. Confucius was op reis naar het staatje Wei toen hij de oude man opmerkte in het veld. Hij draaide zich naar zijn discipelen om en zei: "Die oudere daar is het waard om mee te spreken. Ga eens proberen met hem in gesprek te raken."

Zi Gong nam het initiatief en liep naar de rand van de akker om de man tegemoet te treden. Vol verbazing vroeg hij: "Waarde heer, voelt u dan geen spijt dat u al zingend graanaren blijft rapen?" Lin Lei (de graanraper) liep onverstoorbaar door, zijn liedje voortzettend. Pas na herhaaldelijk aandringen van Zi Gong keek hij op en antwoordde: "Waarom zou ik spijt moeten hebben?"

Zi Gong vervolgde: "In uw jeugd was u niet ijverig, als volwassene greep u uw kansen niet, nu bent u oud zonder vrouw of kinderen, uw dood nadert - wat is er dan nog om zo vrolijk over te zingen terwijl u aren raapt?" Lin Lei glimlachte wijs: "Wat mij blij maakt, hebben alle mensen, maar júllie zien het als zorgen. Juist doordat ik jong niet streed en als volwassene niet naar winst joeg, kon ik zo lang leven (zonder jacht op roem of fortuin leef je vanzelf langer). Oud zonder banden, de dood nabij - dat ís mijn vreugde (dit is de staat van blijmoedige aanvaarding)."

Zi Gong vroeg door: "Lang leven is ieders wens, de dood ieders vrees - waarom verheugt de dood u?" Lin Lei antwoordde: "Leven en dood zijn als heen en weer gaan. Sterven hier, wie weet niet ergens anders herboren te worden? Hoe weet ik of levensjacht geen dwaasheid is? Misschien is deze dood wel beter dan vroeger leven? (Leven en dood zijn een eeuwige cyclus)."

Zi Gong begreep het niet en keerde terug naar Confucius. Die zei: "Ik wist al dat hij over de Dao kon spreken, maar zijn inzicht is niet volmaakt (Lin Lei dacht het ultieme te begrijpen, maar ware waarheid omvat alles zonder ergens aan vast te houden)." Deze dialoog illustreert de taoïstische onthechte visie op leven en dood - meegaan met de natuur, niet hechten aan winst of verlies, dát is ware wijsheid.

(無於有去彼取此則不得不覺内外之異然所不盡者/亦少許處耳若夫萬變𤣥一彼我兩忘即理自夷而實)(無所遣夫冥内逰外同於人/羣者豈有盡與不盡者乎)子貢倦於學告仲尼曰願有所息(學者所以求復其初乃至/於厭倦則自然之理⬤矣)仲尼曰生無所息(勞/知)(慮役支體此生者之/事莊子曰生為徭役)子貢曰然則賜息無所乎仲尼曰有焉耳望其壙(音曠墓/穴也)睪(音/臯)如也宰如也墳如也鬲(音/歴)(形如鼎/又音隔)如也則知所息矣(見其墳壤鬲異則知息之/有所莊子曰死為休息也)子貢曰大哉死乎君子息焉小人伏焉(樂天知命泰然以/待終君子之所以)(息去離憂苦昧然而/死小人之所以伏也)仲尼曰賜汝知之矣人胥知生之樂未知生之苦知老之憊未知老之佚知死之惡未知死之息也(莊子曰太塊載我以形勞我/以生佚我以老息我以死耳)晏子曰善哉古之有死也(生死古今所同而獨善古之死/者明古人不樂生而惡死也)仁者息焉不仁者伏焉(修身慎行恒懷兢懼此仁者之所憂貪欲縱/肆常無厭足此不仁者之所苦唯死而後休)(息寢/伏之)死也者德之徼(音/呌)也(德者得也徼者歸/也言各得其所歸)古者謂死

**Interpretatie**

Deze dialoog speelt zich af tussen Zigong (een leerling van Confucius) en Confucius (Zhongni), waarin ze de betekenis van leven, dood en rust bespreken.

Zigong, vermoeid van zijn studie, vertelt Confucius dat hij wil rusten. Confucius antwoordt: "In het leven is er geen ware rust (生无所息), het leven zelf is voortdurende activiteit." Wanneer Zigong vraagt waar men dan wel kan rusten, wijst Confucius naar de grafheuvels en zegt: "Kijk naar die grafheuvels, hoog oprijzend als oude kookvaten (鼎鬲), dáár is de plaats van rust." Hiermee suggereert hij dat alleen de dood ware rust biedt.

Zigong krijgt een ingeving en zegt: "Hoe groots is de dood! De edele vindt er rust, de onedele onderwerpt zich eraan." Confucius licht verder toe: "Mensen kennen het geluk van het leven, maar niet zijn moeite; ze kennen de vermoeidheid van ouderdom, maar niet haar gemak; ze vrezen de dood, maar beseffen niet dat het rust is." Hij citeert Zhuangzi: "De natuur gaf me vorm om te werken, gaf me ouderdom om te verkwikken, gaf me de dood om te rusten."

Ten slotte wordt het standpunt van Yanzi (een beroemd staatsman uit de Qi-periode) aangehaald: "De ouden zagen de dood als een terugkeer (德之徼, De's thuiskomst). Wie deugdzaam was, vindt rust; wie zonder deugd was, onderwerpt zich. De dood is het bestemmingsoord van het leven, zoals een reiziger terugkeert naar zijn thuis."

Deze leraar-leerling dialoog onthult een taoïstisch perspectief op leven en dood: het leven is een proces van arbeid, de dood geen eindpunt maar een terugkeer naar de oorspronkelijke staat van de natuur. De edele volgt de Dao en ziet de dood als thuiskomen; de onedele hecht aan het leven en vreest de dood. De metafoor van "德之徼" (De's thuiskomst) is bijzonder diepzinnig: de dood als een reiziger die naar huis terugkeert, belichaamt de taoïstische verhevenheid waarin leven en dood als één worden gezien.

人為歸人夫言死人為歸人則生人為行人矣行而不知歸失家者也一人失家一世非之天下失家莫知非焉(此衆寡相傾者也晏子儒墨為家重/形生者不辨有此言假託所稱耳)有人去鄉土離六親廢家業游於四方而不歸者何人哉世必謂之為狂蕩之人矣又有人鍾賢世(鍾賢世宜/言重形生)矜巧能修名譽誇張於世而不知已者亦何人哉世必以為智謀之士此二者胥失者也(此二者雖行事小異/而並不免於溺喪也)而世與一不與一唯聖人知所與知所去(邱吕反注同○以生死為寤/寐者與之溺喪忘歸者去之)或謂子列子曰子奚貴虚列子曰虚者無貴也(凡貴名/之所以)(生必謂去彼而取此是我而非物今有無兩忘萬/異冥一故謂之虚虚既虚矣貴賤之名將何所生)子列子曰非其名也(事有實著非假/名而後得也)莫如静莫如虚静也虚也得其居矣取也與也失其所矣(夫虚静之理非心慮/之表形骸之外求而)(得之即我之性内安諸已則自然真全矣故物以全者/皆由虚靜故得其所安所以敗者皆由動求故失其所)(處/)事之破䃣(音/毁)而後有舞仁義者弗能復也(當為之於/未有治之)

**Interpretatie**

Deze passage uit de *Liezi* onderzoekt de bestemming van het menselijk leven en kwesties van waarde. De tekst presenteert een metafoor: als we de doden "teruggekeerden" noemen, dan zijn de levenden "reizigers". Wie blijft ronddolen zonder te weten waar hij naar terug moet keren, is iemand die zijn thuis is kwijtgeraakt. Wanneer één persoon zijn thuis verliest, veroordeelt iedereen hem; maar wanneer een hele samenleving haar thuis verliest, merkt niemand nog iets verkeerds.

Vervolgens worden twee soorten verdwaalden beschreven: de eerste verlaat zijn geboorteplaats, verzaakt zijn familie en zwerft doelloos rond - de wereld ziet zo iemand als een losbandige dwaas. De tweede is iemand die obsessief wereldse roem en verdienste najaagt, zijn eigen talenten overschat en blind is voor zijn ijdele streven - toch prijst de wereld zo iemand als wijs. In werkelijkheid hebben beiden hun ware aard verloren, maar de wereld keurt alleen de eerste af en bewondert de tweede. Alleen de Wijze kan onderscheiden wat waardevol is en wat niet.

Toen iemand Liezi vroeg waarom hij de staat van "Leegte" (*Xu*) prees, antwoordde hij: ware Leegte kent van nature geen onderscheid tussen edel en laag. Hij benadrukte dat men niet aan namen en vormen moet hechten - alleen in stilte en leegte kan men zijn ware aard behouden. Zodra gedachten van nemen of geven opkomen, verliest men zijn authenticiteit. Net zoals een gebroken vat niet meer te herstellen is, zo komt men met *Ren* (mededogen) en *Yi* (rechtvaardigheid) te laat wanneer de zaak al verloren is.

(Noot: "Leegte" (*Xu*) is een centraal Daoïstisch concept dat verwijst naar de staat van onthechting en terugkeer naar de oorsprong; "de wereldse presteerders" (*Zhongxian shi*) zijn zij die wereldse successen najagen; "verdrinken en verloren gaan" (*Ni sang*) betekent wegzinken in verdwalen)

(於未亂乃至虧喪凋殘方欲鼔舞仁/義以求反性命之極者未之得也)粥(音/育)熊(周文王師/封於楚著)(子書二/十二篇)曰運轉亡已天地密移疇覺之哉(此則莊子舟/壑之義孔子)(曰日夜無隙丘以是徂夫萬物與化為體體化而遷化/不蹔停物豈守故故向之形生非今形生俯仰之間而)(已涉萬變氣散形朽非一旦頓至而昧者操必/化之器託不停之運自謂變化可逃不亦悲乎)故物損於彼者盈於此成於此者虧於彼(所謂川竭谷虚/邱夷淵實也)損盈成虧隨世隨死(此世亦/宜言生)徃來相接間不可省疇覺之哉(成者方自謂成而已虧矣/生者方自謂生潜已死矣)凡一氣不頓進一形不頓虧亦不覺其成不覺其虧(皆在冥中而潜化/固非耳目所瞻察)亦如人自世(音/生)至老貎色智態亡日不異皮膚爪髪隨世(音生/下同)隨落非嬰孩時有停而不易也(形色髮膚有精麄者新故相/換猶不可識况妙於此者乎)間不可覺俟至後知杞國有人憂天地崩墜身亡所寄廢寢食者又有憂彼之所憂者因徃曉之(彼之所憂者/惑矣而復以)(不惑憂彼之所惑不憂彼之所/憂喻積惑彌深何能相喻也)曰天積氣耳亡處亡氣若屈伸呼吸終日在天中行止奈何憂崩墜乎(夫天之/蒼蒼非)

**Interpretatie**

Zhou Xiong (leraar van koning Wen van Zhou en heerser van de staat Chu, auteur van tweeëntwintig filosofische geschriften) zei: "Hemel en aarde bewegen zonder ophouden, en de tienduizend dingen ondergaan ongemerkt subtiele veranderingen. Wie kan dit waarnemen?" Dit herinnert aan Zhuangzi's principe van de "boot en het ravijn" (een metafoor voor de vergankelijkheid der dingen), en Confucius' uitspraak: "Dag en nacht wisselen elkaar onophoudelijk af, en alle dingen stromen met de tijd mee."

Alle fenomenen transformeren volgens de scheppingskracht van de Dao, en deze transformatie kent geen pauze. De levensvorm van gisteren is niet meer die van vandaag - in een oogwenk hebben zich al duizenden veranderingen voltrokken. Wanneer de oorspronkelijke Qi (levensenergie) vervliegt en de vorm vergaat, gebeurt dit niet plotseling. Toch geloven onwetenden dat ze deze onvermijdelijke verandering kunnen ontlopen - wat een treurig misverstand.

Waar iets hier afneemt, wordt het elders aangevuld; waar hier voltooiing plaatsvindt, ontstaat daar verlies (zoals rivieren opdrogen en valleien leeglopen, heuvels afvlakken en afgronden zich vullen). Deze cyclus van eb en vloed, ontstaan en vergaan, blijft voor de meeste mensen onzichtbaar. Op het moment dat we menen te slagen, zijn we eigenlijk al aan het vervallen; wanneer we denken te leven, staat de dood reeds in de schaduwen te wachten.

De transformaties van Qi en vorm verlopen gradueel, niet abrupt, daarom merken mensen ze niet op. Net zoals een mens van geboorte tot ouderdom dagelijks verandert in uiterlijk, verstand en gestalte, terwijl huid, nagels en haar voortdurend vernieuwen en uitvallen - dit stopt niet sinds de babytijd. Als deze subtiele veranderingen al moeilijk waarneembaar zijn, hoeveel te meer geldt dit dan voor de verfijnde werkingen van de scheppingskracht?

In het land Qi leefde een man die zich dag en nacht zorgen maakte dat de hemel zou instorten en de aarde zou wegzakken, waardoor hij nergens meer zou kunnen leven. Zijn angst was zo groot dat hij niet kon eten of slapen. Een ander, bezorgd om zijn toestand, kwam hem geruststellen: "De hemel is slechts opgehoopte Qi, die overal aanwezig is. Je beweegt je voortdurend in deze Qi - waarom zou je vrezen dat ze instort?" (In werkelijkheid is de uitgestrektheid van de hemel veel complexer dan wat we aan de oppervlakte waarnemen.)

(䃘然之質則所謂天者豈但逺而無所極邪自/地而上則皆天矣故俯仰喘息未始離天也)其人曰天果積氣日月星宿(音秀/下同)不當墜邪曉之者曰日月星宿亦積氣中之有光耀者(氣亦何所不勝雖天地之大/猶自安於太虚之域况乃積)(氣相舉/者也)只使墜亦不能有所中(丁仲/反)傷其人曰奈地壞何曉者曰地積塊耳充塞四虚亡處亡塊若躇步跐(音/此)蹈(徒到反四字/皆踐踏之貎)終日在地上行止奈何憂其壞其人⬤(音釋/下同)然大喜(舍宜作釋此/書釋字作⬤)曉之者亦⬤然大喜(此二人/一以必)(敗為憂一以必全為喜此未知所以為憂喜/也而互相慰喻使自解釋固未免於大惑也)長廬子聞而笑之曰虹蜺也雲霧也風雨也四時也此積氣之成乎天者也山岳也河海也金石也火木也此積形之成乎地者也知積氣也知積塊也奚謂不壞(夫混然未判/則天地一氣)(萬物一形分而為天地散而為萬/物此蓋離合之殊異形氣之虚實)夫天地空中之一細物有中之最巨者難終難窮此固然矣難測難識此固然矣憂其壞者誠為大(音/泰)逺言其不壞者亦為未是天地不得不壞則會歸於壞遇其壞時奚為不憂哉(此知/有始)

**Interpretatie**

Deze passage komt uit de *Liezi* en beschrijft een dialoog tussen twee personen over de vraag of hemel en aarde kunnen vergaan.

De eerste persoon vraagt: "Als de hemel bestaat uit samengebalde Qi (levensenergie), waarom vallen de zon, maan en sterren dan niet naar beneden?" Een wijs persoon legt uit: "De zon, maan en sterren zijn zelf lichtgevende manifestaties binnen de Qi. Qi is alomtegenwoordig - zelfs zoiets groots als hemel en aarde zweeft stabiel in de leegte, laat staan deze door Qi gedragen sterren. Zelfs als ze zouden vallen, zouden ze mensen geen kwaad doen."

De vraagsteller vervolgt: "Maar wat als de aarde instort?" De wijze antwoordt: "De aarde is opgebouwd uit samengepakte aardeclusters die alle richtingen vullen, overal zijn aardeclusters. Je loopt er de hele dag op rond en trapt erop - waarom zou je je zorgen maken over instorting?" De vraagsteller is verheugd, en de wijze deelt in zijn vreugde. (Hier voegt de auteur een opmerking toe: De één lijdt onder de angst dat hemel en aarde zeker zullen vergaan, de ander verheugt zich in hun eeuwig bestaan. Beiden begrijpen eigenlijk niet waarover men werkelijk zou moeten treuren of verheugen. Hun wederzijdse troost en uitleg lost de verwarring niet op.)

Later hoort de wijze Changluzi hierover en lacht: "De regenboog, wolken, wind, regen en de vier seizoenen - dit zijn allemaal hemelse verschijnselen gevormd door Qi-samenklontering. Bergen, rivieren, zeeën, metalen, stenen, vuur en hout - dit zijn aardse verschijnselen gevormd door materiële opeenhoping. Wie begrijpt dat de hemel uit Qi en de aarde uit materie bestaat, hoe kan die zeggen dat ze niet kunnen vergaan? In de leegte zijn hemel en aarde slechts kleine dingen, maar in de wereld der vormen zijn ze het grootst. Dat ze moeilijk te doorgronden en te meten zijn, is natuurlijk. Je er zorgen over maken dat ze vergaan is inderdaad vergezocht, maar zeggen dat ze nooit zullen vergaan is evenmin correct. Hemel en aarde zullen uiteindelijk vergaan - hoe kan men zich daar dan niet zorgen over maken?" (Hier wijst hij op: het inzicht dat alle dingen die een begin hebben ook een einde kennen.)

Deze discussie weerspiegelt het oude Chinese denken over het universum, waarbij "Qi" en "vorm" worden gebruikt om de samenstelling van hemel, aarde en alle dingen te verklaren. Het erkent zowel de grootsheid als de eindigheid van hemel en aarde.

(之必終有形之必敗而不識休戚/與隂陽升降器質與天地顯没也)子列子聞而笑曰言天地壞者亦謬言天地不壞者亦謬壞與不壞吾所不能知也雖然彼一也此一也(彼一謂不壞者也此一謂/壞者也若其不壞則與人)(偕全若其壞也則與人偕/亡何為欣戚於其間哉)故生不知死死不知生來不知去去不知來壞與不壞吾何容心哉(生之不知死猶/死之不知生故)(當其成也莫知其毁及其毁也亦何知其成此去來之/見驗成敗之明徴而我皆即之情無彼此何處容其心)(乎/)舜問乎丞曰道可得而有乎(舜欲明羣有皆同於無/故舉道以為發問之端)曰汝身非汝有也汝何得有夫道(郭象曰夫身者非汝/所能有也塊然而自)(有耳有非所/有而況無哉)舜曰吾身非吾有孰有之哉(據有此身/故重發問)曰是天地之委形也(是一氣之/偏積者也)生非汝有是天地之委和也(積和故/成生耳)性命非汝有是天地之委順也(積順故有存/亡耳郭象曰)(若身是汝有則美惡死生當制之由汝令氣聚而生汝/不能禁也氣散而死汝不能止也明其委結而自成非)(汝之/有也)孫子非汝有是天地之委蛻(音/稅)也(氣自委結而蟬/蜕耳若是汝有)

**Interpretatie**

Toen Liezi (Lieh-tzu) iemand hoorde discussiëren over de vraag of hemel en aarde zouden vergaan, antwoordde hij lachend: "Zij die zeggen dat hemel en aarde zullen vergaan hebben ongelijk, maar ook zij die zeggen dat ze niet zullen vergaan hebben ongelijk. Of ze al dan niet zullen vergaan, valt immers volledig buiten ons kenvermogen. In wezen maakt het geen verschil - als hemel en aarde niet vergaan, bestaan we samen met hen voort; als ze wel vergaan, verdwijnen we samen met hen. Waarom zouden we ons hierover verheugen of zorgen maken?"

De levenden begrijpen de dood niet, en de doden begrijpen het leven niet; bij onze geboorte weten we niet waar we vandaan komen, en bij ons heengaan weten we niet waar we naartoe gaan. Waarom zouden we ons druk maken over zulke onkenbare vragen als het voortbestaan van hemel en aarde? Net zoals dingen bij hun ontstaan niet weten wanneer ze zullen vergaan, en bij hun verval niet weten wanneer ze opnieuw zullen verschijnen - deze transformaties zijn allemaal manifestaties van de natuurlijke orde. We zouden ze moeten laten zoals ze zijn.

Keizer Shun vroeg eens aan de wijze Cheng: "Kan een mens de Dao (de Weg) in bezit nemen?" Cheng antwoordde: "Je eigen lichaam behoort je niet eens toe, hoe zou je dan de Dao kunnen bezitten?" Shun vroeg verder: "Als mijn lichaam niet van mij is, van wie is het dan?" Cheng legde uit: "Je fysieke vorm is een product van de samengebalde Qi (levensenergie) tussen hemel en aarde, je leven is een manifestatie van de harmonie tussen Yin-Yang, je bestaan is een uitdrukking van de natuurwetten. Zelfs je nakomelingen zijn slechts een metabolische transformatie van de hemelse Qi, zoals een cicade die vervelt. Dit alles valt buiten je controle - als je zelfs de samenkomst en scheiding van je levensenergie niet kunt beheersen, hoe kun je dan hopen de mysterieuze Dao in bezit te nemen?"

(則男女多少/亦當由汝也)故行不知所徃處不知所持食不知所以(皆在自爾中來/非知而為之也)天地强陽氣也又胡可得而有邪(天地/即復)(委結中之最大者也今行處食息皆彊陽氣之所運動/豈識其所以然彊陽猶剛實也非剛實理之至反之虚)(和之極則無形無生不死不終則性命何所委順/子孫何所委蜕行處何所止泊飲食何所因假也)齊之國氏大富宋之向氏大貧自宋之齊請其術國氏告之曰吾善為盜始吾為盜也一年而給二年而足三年大壤(如掌反/又作攘)自此以徃施(以智反/延也)及州閭向氏大喜喻其為盜之言而不喻其為盜之道遂踰垣鑿室手目所及亡(音無/下同)不探也未及時以贓獲罪没其先居之財向氏以國氏之謬已也徃而怨之國氏曰若為盜若何向氏言其狀國氏曰嘻(音熈哀/痛之聲)若失為盜之道至此乎今將告若矣吾聞天有時地有利(謂春秋冬夏/方土出有也)吾盜天地之時利雲雨之滂(普浪/反)潤山澤之産育以生吾禾殖吾稼築吾垣建吾⬤陸盜禽獸水盜魚鱉亡非盜也夫禾稼土木禽獸魚鱉皆天之所生豈吾之所有(天尚不能自/生豈能生物)(人尚不能自有豈能有物/此乃明其自生自有也)然吾盜天而亡殃(天亡其施/我公其心)

**Interpretatie**

De *Liezi* vertelt een parabel over "stelen". In het koninkrijk Qi leefde een zekere Guo die zeer rijk was, terwijl een zekere Xiang uit Song in armoede verkeerde. Xiang ging Guo raadplegen over hoe rijkdom te verwerven. Guo antwoordde: "Ik ben bedreven in 'stelen'. Toen ik ermee begon, had ik na één jaar genoeg voor voedsel en kleding, na twee jaar welvaart, en na drie jaar een overvloed aan bezittingen."

Xiang was verheugd maar begreep slechts de oppervlakkige betekenis van "stelen". Hij brak muren open en stal alles wat hij tegenkwam, waarna hij snel werd gearresteerd voor diefstal en zelfs zijn erfgoed werd geconfisqueerd. Verbitterd beschuldigde hij Guo van bedrog. Guo zuchtte: "Je hebt de Dao van 'stelen' volkomen verkeerd begrepen!"

Guo legde uit: "Wat ik bedoel met 'stelen' is het benutten van hemelse timing en aardse voordelen: de seizoenswisselingen, regen die de gewassen voedt, en de overvloed van bergen en meren gebruiken om graan te verbouwen en huizen te bouwen. Op het land jaag ik op dieren, in het water vis ik naar vissen en schildpadden. Dit zijn allemaal gaven van de natuur, niet door mijzelf gecreëerd. Door de natuur te volgen in het verkrijgen van hulpbronnen, blijf ik vrij van rampspoed."

Deze passage toont het contrast: ware wijsheid ligt in het volgen van natuurlijke wetten om hulpbronnen te verkrijgen ("de hemel stelen"), niet in gewelddadige toe-eigening. Guo's "stelen" is het rationeel benutten van natuurlijke rijkdom, terwijl Xiangs "stelen" illegaal diefstal is - met totaal verschillende uitkomsten. De tekst benadrukt dat alle dingen spontaan ontstaan ("zelf gegenereerd, van nature aanwezig"), en dat de mens de Dao van de natuur moet volgen om in levensbehoeften te voorzien.

(何徃而/有怨哉)夫金玉珍寳穀帛財貨人之所聚豈天之所與(天尚不能與豈人所能/聚此亦明其自能自聚)若盜之而獲罪孰怨哉(人有其/財我犯)(其私所/以致咎)向氏大惑以為國氏之重罔已也過東郭先生問焉東郭先生曰若一身庸非盜乎盜隂陽之和以成若生載若形況外物而非盜哉(若其有盜邪則我身即/天地之一物不得私而)(有之若其無盜邪/則外内不得異也)誠然天地萬物不相離(力智/反)也認(音/仞)而有之皆惑也(夫天地萬物之都稱萬物天地之别名/雖復各私其身理不相離認而有之心)(之惑也因此而言夫天地委形非我有也飭愛色貎矜/伐智能已為惑矣至於甚者横認外物以為已有乃標)(名氏以自異倚親族以自固整章服以耀物藉名位以/動衆封殖財貨樹立權黨終身欣玩莫由自悟故老子)(曰吾所以有大患為吾身莊子曰百骸六藏吾誰與為/親領斯㫖也則方寸與太虚齊空形骸與萬物俱有也)國氏之盜公道也故亡殃若之盜私心也故得罪(公者/對私)(之名無私則公名滅矣今以犯天/者為公犯人者為私於理未至)有公私者亦盜也(直/所)(犯之異耳/未為非盜)亡公私者亦盜也(一身不得不有財物不得/不聚復欲遣之非能即而)

**Interpretatie**

Deze passage komt uit de *Liezi* en verkent via een parabel over "diefstal" de relatie tussen de mens en de tienduizend dingen van hemel en aarde.

De tekst stelt: Rijkdom als goud en zilver verzamelt de mens zelf - zou dit werkelijk door de hemel geschonken zijn? Als zelfs de hemel niet kan geven, hoe kan de mens dan iets werkelijk bezitten? Als men schuldig wordt bevonden wegens diefstal, wie kan men dan nog verwijten maken? Xiang Shi (een personage in het verhaal) was hierover verward en dacht dat Guo Shi (een ander personage) hem bedroog, waarop hij raad zocht bij Meester Dongguo.

Meester Dongguo legde uit: Is ons bestaan zelf niet ook een vorm van "diefstal"? Wij ontlenen onze levenskracht aan de harmonie van Yin-Yang (Yin-Yang) en vormen zo ons lichaam - hoeveel te meer geldt dit voor uiterlijke bezittingen? Hemel en aarde vormen van nature een onderling verbonden geheel; door iets hardnekkig als exclusief eigendom te claimen, raakt men verward.

Guo Shi's "diefstal" was in overeenstemming met de natuurlijke Dao (de Weg), dus ontliep hij rampspoed. Xiang Shi's "diefstal" kwam voort uit eigenbelang, waardoor hij schuldig werd. Maar uiteindelijk zijn beide, of het nu voor algemeen of persoonlijk belang is, vormen van "toe-eigening" - het verschil zit slechts in de methode. Het ware inzicht voorbij dit onderscheid is het besef dat alle dingen één geheel vormen, zonder gehechtheid aan bezit of verwerping.

Met de metafoor van "diefstal" verwoordt deze passage de taoïstische filosofie van "de eenheid der tienduizend dingen". Het leert dat men de natuurlijke Dao (de Weg) moet volgen: noch overmatig eigenbelang najagen, noch zich kunstmatig tegen externe zaken afzetten.

(無心/者也)公公私私天地之德(生即天地之一理身即天地/之一物今所愛吝復是愛吝)(天地之間生身耳事無/公私理無愛吝者也)知天地之德者孰為盜邪孰為不盜邪(天地之德何邪自然而已自然而已何所歴其/公私之名公私之名既廢盜與不盜理無差也)

**Interpretatie**

Hier wordt het begrip "geest zonder vooringenomenheid" besproken. De ware wijze beschouwt persoonlijke en publieke zaken met dezelfde natuurlijkheid als de beweging van hemel en aarde (de Deugd/Kracht van de kosmos). Het menselijk leven is van nature een manifestatie van deze kosmische werking, en het lichaam is slechts één van de talloze fenomenen in het universum. Wat mensen tegenwoordig zo hartstochtelijk begeren, is in wezen niets anders dan verlangen naar bestaande elementen binnen de kosmische orde.

In het grote geheel van hemel en aarde zijn leven en lichaam natuurlijke verschijnselen zonder inherent onderscheid tussen privé en publiek. In de diepere principes bestaat er geen reden om iets wel of niet te begeren. Wie de wetten van de kosmos werkelijk begrijpt, waarom zou die nog onderscheid maken tussen stelen en niet-stelen? Wat is immers de wet van hemel en aarde? Simpelweg: spontaniteit. Wanneer alles volgens zijn natuurlijke loop gaat, waarom zou men zich dan druk maken over etiketten van persoonlijk of gemeenschappelijk? Als het concept van privé en publiek vervaagt, verliest ook het onderscheid tussen stelen en niet-stelen zijn betekenis in de diepere werkelijkheid.

(Noot: Deze passage illustreert de taoïstische leer van "gelijkwaardigheid der dingen", die oproept om voorbij kunstmatige onderscheidingen te gaan en terug te keren naar de oorspronkelijke natuurlijke staat. "Geest zonder vooringenomenheid" verwijst naar een heldere bewustzijnstoestand vrij van subjectieve differentiatie.)

列子卷一

---

原文底本：Kanripo 漢籍リポジトリ（京都大学），CC BY-SA 4.0。  
Source text: Kanripo Chinese Classics Repository (Kyoto University), CC BY-SA 4.0.  
HTML version: https://daozang.app/nl/text/KR5c0125/