---
title: "Qingjing Jing 太上老君說常清靜經註(一) – Interpretatie in het Nederlands | Daozang"
url: "https://daozang.app/nl/text/KR5c0151/"
canonical: "https://daozang.app/nl/text/KR5c0151/"
lang: "nl"
edition:
  - "Bron: Kanripo (Universiteit van Kyoto)"
  - "Daozang section: 洞神部"
  - "Kanripo ID: KR5c0151"
  - "Basisuitgave (Kanripo-code): 正統道藏・涵芬樓版 (HFL)"
  - "Getuige (Kanripo-code): 重刊道藏輯要 (CK-KZ)"
  - "Omvang: 1 deel · 2,333 tekens"
source: "Kanripo 漢籍リポジトリ（京都大学）"
license: "CC BY-SA 4.0"
---

# 《太上老君說常清靜經註(一)》

Dongshen 洞神部 · 1 delen · 2,333 tekens

## Over deze uitgave

- **Bron**: Kanripo (Universiteit van Kyoto)
- **Daozang section**: 洞神部
- **Kanripo ID**: [`KR5c0151`](https://github.com/kanripo/KR5c0151)
- **Basisuitgave (Kanripo-code)**: 正統道藏・涵芬樓版 (`HFL`)
- **Getuige (Kanripo-code)**: 重刊道藏輯要 (`CK-KZ`)
- **Omvang**: 1 deel · 2,333 tekens

## Deel 1

重刊道藏輯要太上老君說常淸靜經註

瑩蟾子李道純註老君曰大道無形生育天地大道無情運行日月大道無名長養萬物吾不知其名强名曰道

纔言可道卽非常道旣不可道何以名道咦只這道之一字

巳道了也視之不足見聽之不足聞搏之不可得用之不可

旣惟惚惟恍不屬聲聞曰希曰夷無有定體若作聲聞會不

足以成道若作定體求不足以應變道雖無形因天地生育

其形可見道雖無情推日月運行其情可察道雖無名窮萬

物長養其名可立易繫云在天成象在地成形變化見矣非

道之形乎又曰鼓之以雷霆潤之以風雨日月運行一寒一

暑非道之情乎又曰乾道成男坤道成女非道之名乎道本

無名聖人强立名道者通天下之萬變歸天下之殊途坦平

驀直大路之謂也夫道者有淸有濁有動有靜天淸地濁天動地靜男淸女濁男動女靜降本流末而生萬物淸者濁之源動者靜之基人能常淸靜天地悉皆歸

鴻濛未判動靜之理已存淸濁旣分動靜之機始發淸而昇

者曰天濁而降者曰地天地一闔闢一陰陽互動互靜機緘

不已四時成焉百物生焉天地之性人爲貴人於物之最靈

**Interpretatie**

Hier volgt een natuurlijke Nederlandse vertaling van de taoïstische tekst met academische doch toegankelijke toon:

De Dao (de Weg) waar Laozi over spreekt, kent geen vaste vorm, toch brengt zij hemel en aarde voort. Zij heeft geen emoties, maar doet zon en maan bewegen. Zonder naam voedt zij alle dingen. Omdat we haar ware naam niet kennen, noemen we haar noodgedwongen "Dao".

Al bij het uitspreken van "de Dao die onder woorden gebracht kan worden", hebben we het niet meer over de eeuwige Dao. Als ze onuitsprekelijk is, waarom dan toch de naam "Dao" geven? Het karakter 'Dao' zelf is reeds een beperkte uitdrukking. Je kunt haar niet zien, niet horen, niet aanraken, noch gebruiken. Ze is vaag en ongrijpbaar, behoort niet tot geluid of vorm. Wie vasthoudt aan waarneembare kenmerken, kan de ware Dao niet begrijpen. Wie haar als iets statisch ziet, kan haar veranderlijke aard niet bevatten.

Hoewel de Dao vormloos is, openbaart haar gestalte zich in de geboorte van hemel en aarde. Zonder emoties toont haar werking zich in de beweging van zon en maan. Naamloos bevestigt haar identiteit zich in de groei der dingen. Het Boek der Veranderingen (Yijing) zegt: "In de hemel vormt zij de verschijnselen, op aarde de gestalten - in verandering manifesteert zij zich. Is dit niet de gedaante van de Dao?" En ook: "Donder rolt, wind en regen bevochtigen, zon en maan cirkelen, kou en hitte wisselen af - is dit niet de functie van de Dao?" Verder: "De Dao van Qian (het Scheppende) voltooit het mannelijke, de Dao van Kun (het Ontvangende) voltooit het vrouwelijke - is dit niet de benaming van de Dao?" Oorspronkelijk naamloos, noemden de wijzen haar "Dao" om de veranderingen van alle dingen te verbinden en verschillende paden te verenigen, zoals een rechte, effen weg.

De Dao kent helderheid en troebelheid, beweging en stilte: de hemel is helder, de aarde troebel; de hemel beweegt, de aarde is stil. Mannen zijn helder, vrouwen troebel; mannen bewegen, vrouwen zijn stil. Van wortel tot tak brengt zij alle dingen voort. Helderheid is de oorsprong van troebelheid, beweging de basis van stilte. Als de mens zuiver en stil kan blijven, keren hemel, aarde en alle dingen terug naar de Dao.

Reeds vóór de schepping van chaos bestond het principe van beweging en stilte. Na de scheiding van helder en troebel begon het mechanisme te werken. Het heldere en lichte steeg op en werd hemel, het troebele en zware daalde neer en werd aarde. Hemel en aarde openen en sluiten, Yin-Yang werken op elkaar in, beweging en stilte wisselen eindeloos af - zo vormen zich de vier seizoenen en ontstaan alle dingen. Van alle schepselen onder hemel en aarde is de mens het edelste, het meest bezielde wezen.

男法天女法地男淸女濁卽天地昇降也男動女靜卽天地

闔闢也天地絪緼萬物化生降本流末生生化化而無有休

息太上始言無形無情無名天地之始次言有動有靜謂有

名萬物之母也若復有人知此兩者同出異名則知淸濁本

一動靜不二流雖濁而其源常淸用雖動而其體常靜淸靜

久久神與道俱與天地爲一夫人神好淸而心擾之人心好靜而慾牽之若常能遣其欲而心自靜澄其心而神自淸自然六慾不生三毒消滅

有道之士常以道制慾不以慾制道以道制慾神所以淸心

所以靜至道與神炁混混淪淪周乎三才萬物應變而無窮

至廣大盡精微矣苟以慾制道失道者也失道之士欲心一

萌無所不至名利牽於外念慮煎於內心爲物轉神爲心役

心神旣不淸淨道安在哉常能制慾則歸心不動歸心不動

則自然澄澄湛湛絶點翳純淸復其本然淸靜之大矣何慾

之有易傳云山下有澤損君子以懲忿窒慾其斯之謂歟所以不能者爲心未澄慾未遣也能遣之者內觀其心心無其心外觀其形形無其形遠觀其物物無其物三者旣悟惟見於空

太上云淸靜爲天下正所謂正者至公無私也惟天理之至

公爲能勝人欲之至私世人所以不能造道者非不能也爲

**Interpretatie**

Deze passage behandelt het fundamentele belang van 'zuiverheid en stilte' (qingjing) in de taoïstische cultivatie, en hoe men door het beheersen van verlangens de staat van eenheid met de Dao (de Weg) kan bereiken.

Mannen volgen het voorbeeld van de hemel (yang), vrouwen volgen het voorbeeld van de aarde (yin). Mannen behoren tot het zuivere, vrouwen tot het troebele, net zoals de opstijgende en neerdalende bewegingen van hemel en aarde; mannen zijn actief, vrouwen zijn stil, zoals de openende en sluitende transformaties van hemel en aarde. Wanneer hemel en aarde samensmelten, ontstaan alle dingen, van wortel tot tak, in een eindeloze cyclus van leven. De Oppermeester Lao (Laozi, de hoogste god in het taoïsme) verklaarde eerst dat "vormloos, gevoelloos en naamloos" de oorsprong van hemel en aarde is, en vervolgens dat "beweging en stilte" de moeder van alle dingen zijn. Wie begrijpt dat deze twee in essentie hetzelfde zijn maar slechts verschillen in naam, kan inzien dat zuiverheid en troebelheid één geheel vormen, en dat beweging en stilte fundamenteel niet gescheiden zijn.

De oorspronkelijke Shen (geest, aangeboren bewustzijn) van de mens houdt van zuiverheid, maar wordt verstoord door latere gedachten; het menselijk hart verlangt van nature naar rust, maar wordt meegetrokken door verlangens. Als men de verlangens kan uitsluiten, wordt het hart vanzelf stil; door gedachten te zuiveren, wordt de Shen van nature helder. Zo ontstaan de zes verlangens (van ogen, oren, neus, tong, lichaam en geest) niet, en worden de drie vergiften (hebzucht, woede en onwetendheid) vernietigd.

Een daoïstische beoefenaar gebruikt de Dao om verlangens te beteugelen, in plaats van door verlangens beheerst te worden. Zo blijft de Shen helder en het hart vredig, de Grote Dao smelt samen met de Shen en Qi (levensenergie), stroomt door de drie vermogens (hemel, aarde en mens) en reageert oneindig op de veranderingen van alle dingen. Wie zich door verlangens laat beheersen, verliest het daoïstische hart, wordt beheerst door roem, winst en uiterlijke zaken, en lijdt innerlijke kwelling met een onzuivere Shen.

Wie voortdurend zijn verlangens kan beheersen, keert terug naar het onbeweeglijke oorspronkelijke hart; dit onbeweeglijke hart is van nature helder en zuiver, en herstelt de oorspronkelijke staat van zuiverheid. Zoals de Yi Jing (Boek der Veranderingen) stelt: "Onder de berg ligt een meer" - de edele mens beteugelt woede en remt verlangens.

Wie dit niet kan bereiken, heeft een hart dat nog niet gezuiverd is en verlangens die nog niet geëlimineerd zijn. Wie verlangens kan uitsluiten, observeert innerlijk zijn hart zonder afleidende gedachten; observeert uiterlijk zijn vorm zonder gehechtheid; en observeert in de verte alle dingen zonder onderscheid. Wie deze drie begrijpt, bereikt de staat van leegte en helderheid.

De Oppermeester Lao zei: "Zuiverheid en stilte zijn de norm voor de wereld." Deze 'norm' is grootse onpartijdigheid zonder eigenbelang. Alleen de grootse onpartijdigheid van de hemelse principes kan het extreme egoïsme van menselijke verlangens overwinnen. Dat mensen de Dao niet kunnen bereiken, komt niet omdat ze het niet kunnen, maar omdat ze het niet willen.

物慾之所眩也絶慾之要必先忘物我忘物我者內忘其心

外忘其形遠忘其物三者旣忘復全天理是名大卽艮止之

義也易云艮其背不獲其身行其庭不見其人無咎艮其背

卽內觀其心心無其心也不獲其身卽外觀其形形無其形

也行其庭不見其人卽遠觀其物物無其物也無咎卽無欲

也太上云咎莫大於欲得卽此義也至於物欲見空則淸靜

之天復矣觀空亦空空無所空所空旣無無無亦無無無旣無湛然常寂寂無所寂欲豈能生欲旣不生卽是眞靜眞常應物眞常得性常應常靜常淸靜矣

攸攸萬事總是空一以貫之終歸無物此遣慾之要也以空

遣慾慾旣不生所空亦無空旣無矣無亦無也無無旣無湛

然寂然湛寂亦無是名眞靜湛然常寂者凝神入空寂也寂

無所寂者融神出空寂也所謂眞靜非不動也若以不動爲

靜則是有定體也有定體則不足以應變所以眞常應物眞

常得性者動而應物而眞體不動也作如是見者常應常靜

常淸靜矣如此淸靜漸入眞道旣入眞道名爲得道雖名得道實無所得爲化眾生名爲得道能悟之者可傳聖道

寂然不動爲體感而遂通爲用是名眞靜至於體用一源顯

**Interpretatie**

Deze passage beschrijft een oefenmethode om door "zelfvergetelheid" een staat van zuivere rust te bereiken. De kernidee is bevrijding uit de misleiding van materiële verlangens, wat concreet drie aspecten omvat:

Ten eerste moet men het zelf vergeten. Naar binnen toe dient men gedachten en mentale verstrooiing los te laten, naar buiten toe het besef van het fysieke lichaam, terwijl men ook de verleiding van externe objecten vermijdt. Wanneer deze drie zijn vergeten, kan men terugkeren tot de hemelse principes (natuurwetten) - dit is de betekenis van het "Gen-gram" (symbool voor stoppen) in de I Jing. Zoals de I Jing zegt: "Stop bij de rug" (metaforisch voor stoppen met extern najagen), dan hecht men zich niet aan het lichaam; "Wandelend in de binnenplaats alsof men niemand ziet" (metaforisch voor transcendentie van externe storingen), zo maakt men geen fouten.

De Opperste Oude Heer (Taishang Laojun) zei: "De grootste fout is begeerte" - dit is precies dit principe. Wanneer men doorziet dat materiële verlangens illusoir zijn, manifesteert zich de zuivere aard.

Verder dient men waar te nemen dat "leegte" zelf ook leeg is. Zelfs het concept van "leegte" verdwijnt, zelfs het idee van "niets" bestaat niet meer, en de geest betreedt een staat van kristalheldere rust. Deze rust is geen doodse stilstand, maar een toestand waarin de geest opgaat in de leegte en tegelijkertijd deze transcendeert. Ware rust is niet bewegingloosheid, maar het onverstoord bewaren van de oorspronkelijke aard temidden van externe prikkels. Wie deze staat bereikt, kan in alle omstandigheden constante zuiverheid handhaven.

Door zo voortdurend te oefenen, kan men geleidelijk de ware Dao (de Weg) realiseren. Hoewel men spreekt van "de Dao verkrijgen", wordt er in feite niets verkregen - deze uitdrukking dient slechts om levende wezens te begeleiden. Alleen wie dit principe werkelijk begrijpt, kan de weg van de wijzen overdragen.

Samengevat: Onbeweeglijke sereniteit vormt de basis, terwijl spontane responsiviteit de subtiele functie is - dit is ware rust. Essentie en functie zijn fundamenteel één, en manifesteren zich als deze staat.

微無間眞常之道得矣得之一字亦是强名若謂實有所得

則不足以爲道聖人惟恐世人不知有無相生之理落斷常

邪見故以得道委曲成全使其積漸而至頓成也至於嘿而

成之不言而信聖道可造也所謂傳者不傳之傳也聖道者

聖而不可知之之謂也老君曰上士無爭下士好爭上德不德下德執德執着之者不名道德

遵儒書不爭之言行釋經無爭之行此一法出於無法洞觀

冥契是名上士也下士則不然下士之心好勝常自滿自見

是自矜伐致爭之由也纔有微善執爲已德吾必謂之無也

上士返是上士晦德以謙自牧不自見是不自矜伐夫惟不

爭故天下莫能與之爭太上所謂上德不德是以有德卽此

義也執著之者德尚不明何以明道哉眾生所以不得眞道者爲有妄心旣有妄心卽驚其神旣驚其神卽著萬物旣著萬物卽生貪求旣生貪求卽是煩惱煩惱妄想憂苦身心便遭濁辱流浪生死常沉苦海永失眞道

下士好爭執德爲有妄心所以然也古德云常滅妄心不滅

照心一切不止之心皆妄心也一切不動之心皆照心也妄

想一萌邪正分樞機一發榮辱判可不勉哉妄心不止生種

種差別因緣至於涉穢途觸禍機落陰趣未有不始於妄心

也學道之

**Interpretatie**

Deze passage belicht de verschillende niveaus van cultivatie en essentiële punten in de Dao-beoefening:

Over de ware betekenis van "het verkrijgen van de Dao": Het echte "verkrijgen van de Dao" is een staat die moeilijk in woorden te vatten is. De term "verkrijgen van de Dao" wordt slechts als benadering gebruikt - wie denkt dat er concreet iets te verkrijgen valt, mist juist het wezen van de Grote Weg. De wijzen gebruikten deze term om mensen geleidelijk aan tot cultivatie te leiden, uit zorg dat men het principe van wederzijdse transformatie tussen "zijn" en "niet-zijn" niet zou begrijpen. De hoogste staat van verlichting wordt in stilte bereikt en spreekt voor zich.

Drie niveaus van cultivatie:

1. De hoogste beoefenaar (shangshi) wedijvert niet met anderen, ware De (deugd/kracht) manifesteert zich niet opzettelijk. Zij verbergen hun deugdzaamheid, blijven bescheiden en pochen niet. Juist door niet te wedijveren, kan niemand in de wereld met hen wedijveren. Dit is de ware betekenis van "hogere deugd is niet deugdzaam" - de hoogste deugd behoeft geen demonstratie.

2. De middelmatige beoefenaar (xiashi) houdt van competitie en is steeds zelfvoldaan. Bij de minste goede daad hechten zij hieraan als persoonlijke verdienste. Deze mentaliteit toont juist dat zij het ware morele principe nog niet begrijpen.

De schade van de waanachtige geest:

Het grootste obstakel voor wezens om de Dao te realiseren is de "waanachtige geest" (valse onderscheidende geest). Eenmaal ontstaan, veroorzaakt deze:

- Verstoring van het oorspronkelijke Shen (aangeboren spirit)
- Gehechtheid aan uiterlijke zaken
- Begeerte
- Lijden
- Lichamelijke en geestelijke pijn

Uiteindelijk dobberen zij in de zee van levenslijden, voorgoed het ware Pad verliezend.

Sleutels tot cultivatie:

Oude meesters leerden: "Doof voortdurend de waanachtige geest, maar niet het verlichtende bewustzijn":

- Waanachtige geest: alle rusteloze, onophoudelijke gedachten
- Verlichtende geest: het onbeweeglijke, waarnemende bewustzijn

Zodra waanideeën ontkiemen, raakt men verstrikt in dualiteiten van goed en kwaad; het initiële gedachtenmoment bepaalt eer of schande, winst of verlies. Beoefenaars die hun waanachtige geest niet beteugelen, ontwikkelen allerlei onderscheidingen en gehechtheden, belanden op het pad van bezoedeling, trekken rampen aan en vervallen tot lagere bestaansvormen. Dit alles vindt zijn oorsprong in die eerste waanachtige gedachte.

士固當謹始始若不謹焉得有終妄念始萌不自

知覺神爲心役心爲物牽縱三尸之熾盛爲六慾之擾攘豈

得不著物耶著物之故貪求心生旣生貪求卽是煩惱妄想

種種相緣無由解脫至於憂苦身生便遭濁辱流浪生死常

沉苦海永失眞道良可悲哉所以妄想之心輪迴之根本也眾生所以不得眞道者爲妄想心不滅所以然也眞常之道悟者自得得悟道者常淸靜矣

見在此身亦從妄想中來身生而後有情緣情緣而後有憂

苦妄增緣起直入輪迴前無始而後無終者舉世皆然惟悟

道者照心常存照破種種緣相皆是妄幻勿令染著照心旣

存妄心無能爲也久久純熟決定澄淸靜身作是見者眞常

之道得矣所謂照心者卽天心也眞常者卽無妄也了悟此

心則無妄之心復矣無妄之道成矣無妄所以次復也易曰

復其見天地之心乎到這裏纎芥幽微悉皆先照至於如如

不動了了常知至覺至靈常淸常靜眞常之道至是盡矣聖

**Interpretatie**

Een beoefenaar van de Dao moet uiterst zorgvuldig omgaan met de eerste opwellende gedachten. Als men niet vanaf het begin waakzaam is, hoe kan men dan ooit een goed resultaat bereiken? Wanneer dwalende gedachten (illusoire en onware gedachten) net ontluiken, merkt men dit vaak zelf niet op. Op zo'n moment wordt de oorspronkelijke Shen (de aangeboren ware bewustzijn) overheerst door het alledaagse bewustzijn, dat op zijn beurt weer wordt meegesleurd door uiterlijke prikkels. Als men de begeerten van de Drie Kadavergeesten (in de taoïstische leer drie storende entiteiten in het lichaam: de bovenste houdt van pracht en praal, de middelste van smakelijk eten, de onderste van lust) de vrije teugel geeft en zich laat verstoren door de Zes Verlangens (gekoppeld aan oog, oor, neus, tong, lichaam en geest), hoe kan men dan niet verstrikt raken in uiterlijke zaken?

Eenmaal verstrikt in wereldse zaken, ontstaat er een hart vol begeerte. Zodra dit begerige hart opkomt, volgen zorgen en illusoire gedachten vanzelf. Deze dwalende gedachten verstrengelen zich met elkaar, waardoor men zich niet kan bevrijden. Uiteindelijk leidt dit tot een bestaan vol zorgen en lijden, men ondergaat smaad en schande, dwaalt rond in de cyclus van leven en dood, zinkt voor eeuwig weg in de zee van ellende en verliest de ware Dao (de oorspronkelijke Weg). Wat een treurig lot! Daarom zeggen we dat dwalende gedachten de wortel zijn van wedergeboorte.

De reden waarom levende wezens de Dao niet kunnen realiseren, is dat hun dwalende gedachten niet uitdoven. De eeuwige, ware Dao kan alleen worden verkregen door verlichte wezens. Wie de Dao verwerft, kan voortdurend in zuiverheid verblijven.

Ons huidige lichaam is ook voortgekomen uit dwalende gedachten. Met dit lichaam ontstaan allerlei emotionele gehechtheden, en deze gehechtheden brengen weer zorgen en lijden met zich mee. De dwalende gedachten groeien gestaag, oorzaak en gevolg volgen elkaar op, en men valt rechtstreeks in de cyclus van wedergeboorte. Deze toestand van wedergeboorte zonder begin of einde is het lot van alle levende wezens in deze wereld. Alleen wie de Dao doorzien heeft, kan zijn oorspronkelijke hart (Zhaoxin, de wijze geest die de eigen aard aanschouwt) behouden en inzien dat alle verschijnselen slechts illusoire schijn zijn, zonder zich erdoor te laten besmetten of meeslepen.

Wanneer het aanschouwende hart voortdurend aanwezig is, kan het dwalende hart niets uitrichten. Wie zo langdurig oefent en volkomen bedreven raakt, zal zeker een staat van kristalheldere zuiverheid bereiken. Wie dit zo kan ervaren, heeft de ware, eeuwige Dao verkregen. Wat we "Zhaoxin" noemen, is in feite het Hemelse Hart (het met de Dao verenigde oorspronkelijke hart), en "ware eeuwigheid" betekent vrij van illusies. Wie dit oorspronkelijke hart volledig doorziet, kan zijn hart zonder illusies herstellen en de illusieloze Dao voltooien. De "I Jing" zegt: "Het hart van hemel en aarde opnieuw aanschouwen" – dit is precies die staat. Wanneer men dit niveau bereikt, kan men zelfs de meest subtiele gedachten vooraf waarnemen.

Bij het bereiken van de staat van absolute stilte (voorbij beweging en rust) en constant helder bewustzijn, waar het hoogste inzicht en de grootste gevoeligheid samengaan met voortdurende zuiverheid en kalmte, manifesteert de ware, eeuwige Dao zich volledig. Alleen de Wijzen kunnen deze staat realiseren.

人能之

---

原文底本：Kanripo 漢籍リポジトリ（京都大学），CC BY-SA 4.0。  
Source text: Kanripo Chinese Classics Repository (Kyoto University), CC BY-SA 4.0.  
HTML version: https://daozang.app/nl/text/KR5c0151/