--- title: "Cantong Qi 周易參同契分章通真義 – Interpretatie in het Nederlands | Daozang" url: "https://daozang.app/nl/text/KR5d0019/" canonical: "https://daozang.app/nl/text/KR5d0019/" lang: "nl" edition: - "Bron: Kanripo (Universiteit van Kyoto)" - "Daozang section: 太玄部" - "Kanripo ID: KR5d0019" - "Basisuitgave (Kanripo-code): 正統道藏・涵芬樓版 (HFL)" - "Getuige (Kanripo-code): 正統道藏・涵芬樓版 (HFL)" - "Omvang: 3 delen · 25,778 tekens" source: "Kanripo 漢籍リポジトリ（京都大学）" license: "CC BY-SA 4.0" --- # 《周易參同契分章通真義》 Taixuan 太玄部 · 3 delen · 25,778 tekens ## Over deze uitgave - **Bron**: Kanripo (Universiteit van Kyoto) - **Daozang section**: 太玄部 - **Kanripo ID**: [`KR5d0019`](https://github.com/kanripo/KR5d0019) - **Basisuitgave (Kanripo-code)**: 正統道藏・涵芬樓版 (`HFL`) - **Getuige (Kanripo-code)**: 正統道藏・涵芬樓版 (`HFL`) - **Omvang**: 3 delen · 25,778 tekens ## Deel 1 周易參同契分章通眞義卷上 (朝散郎守尚書祠部員外郎賜紫金/魚袋昌利化飛鶴山眞一子彭曉註) 乾坤者易之門户章第一乾坤者易之門户衆卦之父母坎離匡郭運轂正軸 太易太初之前雖含虚至妙則未見兆萌 太始太素太極之際因有混成乃混沌也 中有眞一之精爲天地之始爲萬物之母 一氣既形二儀斯析然後有乾坤焉有陰 陽焉有三才五行焉有萬物衆名焉故配 乾坤爲天地之紀綱運陰陽爲造化之橐 籥是以乾坤立而陰陽行乎其中矣魏公 謂修金液還丹與造化同途因託易象而 論之莫不首採天地眞一混沌之氣而爲 根基繼取乾坤精粹潜運之蹤而爲法象 循坎離否泰之數而立刑德盜陰陽變化 之機而成冬夏陰生午後陽發子初動則 起於陽九靜則循於陰六乃修丹之大㫖 也故以乾坤爲鼎器以坎離爲匡郭以水 火爲夫妻以陰陽爲龍虎以五行爲緯而 含眞精以三才爲經而聚純粹寒來暑往 運行於三百八十四爻兔起烏沈升降於 三百八十四日此皆始於乾坤二卦之體 而成變化者也故云乾坤者易之門户衆 卦之父母也 牝牡四卦章第二牝牡四卦以爲槖籥覆冒陰陽之道猶工御者準繩墨執銜轡正規矩隨軌轍處中以制外數在律歷紀月節有五六經緯奉日使兼 **Interpretatie** Deze tekst bespreekt vooral hoe de taoïstische alchemie wordt verbonden met de filosofie van de *Zhouyi* (het Boek der Veranderingen). De uitleg is van Peng Xiao, een taoïst uit de Song-dynastie. Hieronder volgt een moderne interpretatie van de kerninhoud. Om te beginnen worden de trigrammen Qian en Kun voorgesteld als de fundamentele poorten waardoor de veranderingen van de *Zhouyi* zich voltrekken, zoals ouders alle wezens voortbrengen en voeden. De trigrammen Kan en Li werken als een as die de beweging aandrijft. Bij het ontstaan van de kosmos heerste een chaotische oertoestand, de fasen Taiji en Taichu. Daarin lag de zuiverste vorm van de oorspronkelijke Qi besloten: de bron van hemel, aarde en alle wezens. Pas toen de oorspronkelijke Qi zich splitste, ontstonden hemel en aarde (Qian en Kun), Yin-Yang, de Drie Vermogens (hemel, aarde en mens) en de Vijf Fasen (Hout, Vuur, Aarde, Metaal en Water). Wei Boyang (meester Wei) stelde dat de principes voor het bereiden van het Gouden Elixer overeenkomen met die van de kosmische schepping. Daarvoor moet men ten eerste de oorspronkelijke Qi uit de chaotische oertoestand van hemel en aarde als basis verzamelen; ten tweede de bewegingswetten van Qian en Kun als richtlijn nemen; en ten derde de groei en afname van Yin en Yang in Kan en Li volgen om het juiste moment en de juiste intensiteit van het vuur te bepalen. In de praktijk staan Qian en Kun voor de ketel en oven van de alchemie, terwijl Kan en Li de structuur daarvan verbeelden. Water en vuur staan voor de samenwerking van Yin en Yang, en de kringloop van de Vijf Fasen brengt de essentie samen. Het hele alchemistische proces lijkt op de beweging van zon en maan en moet de cyclische wet volgen van de driehonderdvierentachtig lijnen van de *Zhouyi*. Het tweede deel licht toe hoe de vier trigrammen Qian, Kun, Kan en Li — twee paren van Yin- en Yang-trigrammen — samen een kringloopsysteem voor de alchemistische energie vormen. Ze werken als een blaasbalg die de omzetting van Yin en Yang aandrijft. De beoefenaar moet zich gedragen als een ervaren wagenmenner en de regels en maatstaven nauwgezet volgen. Binnenin stemt die de beoefening af op het ritme van Yin en Yang, zoals muziek en de kalender; naar buiten toe volgt die de veranderingen van de maan, met telkens een belangrijk moment na vijf of zes dagen. Zo komt de beoefening volledig overeen met de wetten van de natuur. De term ‘terugkeer van het Gouden Elixer via de gouden vloeistof’ verwijst naar het hoogste niveau van de innerlijke alchemie. Een ‘blaasbalg’ was een werktuig waarmee men in de oudheid vuur aanwakkerde bij het smelten van metalen; hier staat het beeld voor de aandrijvende kracht van de twee Qi’s, Yin en Yang. 并爲六十剛柔有表裏 凡修金液還丹鼎中有金母華池亦謂之 金胎神室乃用乾坤坎離四卦爲藥橐籥 者樞轄也覆冒者包裹也則有陰鼎陽爐 剛火柔符皆依約六十四卦周而復始循 環互用又於其間運春夏秋冬分二十四 氣擘七十二候以一年十二月氣候蹙於 一月内以一月氣候陷於一晝夜十二辰 中定刻漏分二弦隔子午按陰陽通晦朔 合龍虎依天地之大數協陰陽之化機其 或控御不差運移不失則外交陰陽之符 内生龍虎之體故云善工者準繩墨以无 差能御者執銜轡而不撓合其䂓矩孰轍 也蓋喻修丹之士運火候也月節有五六 乃三十日也晝夜各一卦乃六十卦也乾 坤坎離四卦爲藥之父母樞轄鼎器則非 晝夜之數契乃統而言之兼并爲六十四 卦也經緯奉日使者卦爻爲日用之經而 緯者律歷數也剛柔有表裏者陽剛陰柔 水火金木互爲表裏也 朔旦屯直事章第三朔旦屯直事至暮蒙當受晝夜各一卦用之依次序 凡運晝夜陰陽升降火數皆依約卦爻晝 夜各一卦直事始以屯蒙二卦爲首朝屯 暮蒙從此爲次序也 既未至晦爽章第四既未至晦爽終則復更始日辰爲期度動靜有早晩 既未者既濟未濟二卦也晦爽者晦朔陰 陽明暗往復也日辰爲期度動靜有早晩 **Interpretatie** Deze tekstpassage beschrijft hoe men in de taoïstische Neidan-beoefening de vierenzestig hexagrammen van de *Zhouyi* gebruikt om de timing en intensiteit van het vuur te sturen. Bij de beoefening van de terugkeer van het Gouden Vloeibare Elixer, een gevorderde vorm van Neidan, bevindt zich in de kookpot en oven — symbolen voor het lichaam als vat van de beoefening — de Gouden Moeder en de Bloemenpoel, waar de Jing en Qi van de Dantian samenkomen. Deze plaats wordt ook de Geestkamer van de Gouden Foetus genoemd. De hele beoefening berust op de vier hexagrammen Qian, Kun, Kan en Li, die als de spil van een medicijnbuidel fungeren. In de praktijk volgen zowel de Yin-Yang-kookpot — de twee toestanden tijdens de beoefening — als het gebruik van hard vuur en zachte talismannen, de fasen van vuurbeheersing, de kringloop van de vierenzestig hexagrammen. De vier seizoenen, de vierentwintig zonneperioden en de tweeënzeventig weersfasen van een jaar worden samengebracht in één maand. Vervolgens worden de veranderingen van die maand verbonden met de twaalf dubbele uren van een dag en een nacht. Door de tijd nauwkeurig te berekenen met de waterklok, kan de beoefenaar de beslissende momenten van de Yin-Yang-overgang — de twee snaren en Zi-Wu — vaststellen en zich afstemmen op de bewegingen van hemel en aarde. Wie deze veranderingen in de vuurbeheersing precies weet te sturen, kan de uiterlijke overeenstemming met de Yin-Yang-natuurwetten laten samenvallen met de innerlijke vereniging van de Draak en de Tijger, waarin Jing, Qi en Shen versmelten. Zoals een bekwame ambachtsman zich aan zijn meetlat en winkelhaak houdt en een ervaren menner de teugels beheerst, zo moet ook de alchemist deze regels nauwgezet volgen. Bij het gebruik van de hexagrammen komen dertig dagen van een maand overeen met zestig hexagrammen, één voor overdag en één voor ’s nachts. Samen met Qian, Kun, Kan en Li als grondslag zijn dat vierenzestig hexagrammen. De lijnen en beelden van de hexagrammen vormen het raamwerk van de dagelijkse beoefening; de getallen van de kalender en de tijdrekening ondersteunen dat raamwerk. De eigenschappen van Yang als hard en Yin als zacht komen tot uitdrukking in de wederzijdse voortbrenging en beheersing van Water, Vuur, Metaal en Hout. Het derde en vierde hoofdstuk leggen dit nader uit. Vanaf de eerste dag van de maand, de nieuwe maan, wordt overdag het hexagram Zhun gebruikt en ’s nachts Meng, waarna de reeks zich volgens vaste volgorde voortzet. Aan het einde van de maand komen de hexagrammen Ji Ji en Wei Ji aan bod, die de kringloop van Yin en Yang, licht en donker, verbeelden. Binnen iedere dag kent elk dubbel uur zijn eigen patroon van beweging en stilstand, ochtend en avond; daarna begint de cyclus opnieuw. De beoefening verloopt zo als de onophoudelijke kringloop van zon en maan en vraagt om een nauwkeurige afstemming op de vuurbeheersing in iedere fase. 者謂陽屬動陰屬靜於十二辰中早晩分 隔陰陽升降火數周而復始更互用之也 春夏據内體章第五春夏據内體從子到辰巳秋冬當外用自午訖戌亥 陽火自子進符至巳純陽用事乃内陰求 外陽也陰符自午退火至亥純陰用事乃 外陽附内陰也此内外之體盛衰之理始 復而終坤皆以爻象則之也 賞罰應春秋章第六賞罰應春秋昏明順寒暑爻辭有仁義隨時發喜怒如是應四時五行得其理 春氣發生謂之賞秋氣肅殺謂之罰自子 丑寅爲春卯辰巳爲夏陽火候也午未申 爲秋酉戌亥爲冬陰符候也乃於十二辰 中運其火符應此四時五行昏明寒暑仁 義喜怒爻象不得纖毫參差故謂之不失 鼎内四時不虧象中寒暑則其丹必成矣 古歌曰聖人奪得造化意手摶日月安爐 裏微微騰倒天地精攅簇陰陽走神鬼日 魂月魄若箇識識者便是眞仙子鍊之餌 之千日期身既無陰那得死是故修金液 還丹若非取法象天地造化以自然之情 則无所成也 天地設位章第七天地設位而易行乎其中矣天地者乾坤之象也設位者列陰陽配合之位也易謂坎離坎離者乾坤二用二用无爻位周流行六虚往來既不定上下亦无常幽潜淪匿變化於中包囊萬物爲道紀綱 天地設位者以其既濟鼎器法象乾坤也 **Interpretatie** Deze passage gaat vooral over de patronen van Yin-Yang-verandering in de alchemistische beoefening en over het afstemmen van de cultivering van het Gouden Elixer op de vier seizoenen en de Vijf Fasen (Hout, Vuur, Aarde, Metaal en Water). Ik licht de passage per deel toe. De beweging en rust van Yin-Yang keren steeds terug in de twaalf tijdsperioden van de dag. Van het uur van de Rat (子时, ongeveer 23.00 tot 01.00 uur) tot het uur van de Slang (巳时, ongeveer 09.00 tot 11.00 uur) neemt de Yang-Qi toe; in deze periode ligt de nadruk op innerlijke beoefening. Van het uur van het Paard (午时, ongeveer 11.00 tot 13.00 uur) tot het uur van het Varken (亥时, ongeveer 21.00 tot 23.00 uur) overheerst de Yin-Qi; dan vraagt de uitwendige verzorging aandacht. De Yang-Qi begint te groeien bij het uur van de Rat en bereikt haar hoogtepunt bij het uur van de Slang. De Yin-Qi begint sterker te worden bij het uur van het Paard en bereikt haar hoogtepunt bij het uur van het Varken. Deze wisseling van innerlijke en uiterlijke wasdom en afname lijkt op de cyclus in de Yijing, van het hexagram Fu (復, ‘Terugkeer’, dat het eerste ontstaan van Yang symboliseert) tot het hexagram Kun (坤, dat zuivere Yin verbeeldt). De beoefening moet, net als de wisseling van de seizoenen, beloning en bestraffing kennen. De lente, met haar ontluikende levenskracht, staat voor beloning; de herfst, met haar strenge verval en verwelking, voor bestraffing. De uren van Rat, Os en Tijger corresponderen met de lente; die van Konijn, Draak en Slang met de zomer. Dit zijn de perioden voor de beoefening van Yang-vuur. De uren van Paard, Geit en Aap corresponderen met de herfst; die van Haan, Hond en Varken met de winter. Dit zijn de perioden voor de beoefening van het Yin-symbool (陰符, yinfu). Bij het regelen van de vuurfase binnen de twaalf uren moet de beoefenaar zich volledig richten naar de patronen van de vier seizoenen en de Vijf Fasen, en naar de wisselingen van dag en nacht, koude en warmte. Er mag geen enkele afwijking zijn; alleen dan kan het Gouden Elixer worden voltooid. Een liedspreuk van de oude onsterfelijken zegt: wie de Dao heeft verkregen, beheerst de geheimen van de scheppende werking van Hemel en Aarde en kan de essentie van zon en maan in het elixervat verzamelen. Met subtiele beoefeningsmethoden keert die persoon Yin en Yang om en zet die geesten en machten aan het werk. Alleen wie de kringloop van de zielen van zon en maan werkelijk begrijpt, kan een ware onsterfelijke worden. Bij het bereiden van het vloeibare goud en het terugkerende elixer moet men de natuurlijke werking van Hemel en Aarde navolgen; anders is welslagen moeilijk. ‘Hemel en Aarde nemen hun plaats in’ betekent dat het alchemistische vat, de oven waarin het elixer wordt bereid, de structuur van Hemel en Aarde moet navolgen. Zodra Qian (乾, Hemel) en Kun (坤, Aarde) hun plaats hebben ingenomen, bewegen Kan (坎, Water) en Li (離, Vuur) zich daarbinnen en veranderen zij. De trigrammen Kan en Li hebben geen vaste plaats: zij bewegen onafgebroken door de Zes Lege Ruimten (boven, beneden en de vier windrichtingen), omvatten alle dingen en vormen de grondregel van de beoefening. De bouw van de alchemistische oven bootst precies deze ordening na, waarin Hemel en Aarde elkaar ontmoeten, zoals verbeeld door het hexagram Ji Ji (既濟, ‘Reeds Voltooid’). 易行乎其中者乃陰陽坎離符火運行其 中也既鼎器法乾坤復於其中安金母以 備天地人三才也坎離二用无爻位者謂 外施水火運轉動靜无常故周流六虚往 來上下无常位也或隱或顯或用或潜更 爲變化之宗互作生成之母故云爲道紀 綱也 以无制有章第八以无制有器用者空故推消息坎離没亡 无者龍也有者虎也无者汞陽之氣也有 者鉛陰之質也鉛汞處空器之中而未能 自生變化因坎離升降推運四時遂見生 成蓋用空器而以无制有也古文龍虎經 曰有无相制朱雀炎空故陰生陽退陽起 陰潜一消一息則坎離隨時而没亡也 言不苟造章第九言不苟造論不虚生引驗見效校度神明推類結字原理爲證坎戊月精離己日光日月爲易剛柔相當土王四季羅絡始終青赤白黑各居一方皆禀中宫戊己之功 聖人不苟造虚言而惑後世故引驗日月 推校神明分擘剛柔指陳金水喻龍虎而 取象運陰陽而採精以五土而終功以四 季而結裹遂得青赤白黑循環而皆禀戊 己也坎戊月精者月陰也戊陽也乃陰中 有陽象水中生金虎也離己日光者日陽 也己陰也乃陽中有陰象火中生汞龍也 故修丹採日月之精華合陰陽之靈氣周 星數滿陰陽運終盡歸功於土德而神精 **Interpretatie** Deze passage beschrijft een kernprincipe van de taoïstische alchemie. De nadruk ligt op Yin-Yang, Kan en Li, en de Draak en de Tijger. Eerst wordt de werking van Yin-Yang uitgelegd. Bij het alchemistische werk volgt het alchemistische vat — de oven — het patroon van Hemel en Aarde, van Qian en Kun. Daarin wordt de Gouden Moeder geplaatst, de grondstof voor het elixer. De twee Qi’s van Kan (Water) en Li (Vuur) hebben geen vaste plaats: wanneer water en vuur bewegen, wisselen rust en activiteit voortdurend. Ze circuleren door de zes richtingen, verschijnen en verdwijnen, worden benut en weer leeggemaakt. Die beweging ligt aan de basis van de veranderingen in alle dingen, als een leidraad van de Dao. Het hoofdstuk ‘Het ongevormde beheerst het gevormde’ stelt dat onzichtbare Qi de macht heeft over zichtbare dingen. ‘Het ongevormde’ verwijst hier naar de Draak (kwikzilver, van Yang), en ‘het gevormde’ naar de Tijger (lood, van Yin). Lood en kwikzilver kunnen in een leeg alchemistisch vat niet uit zichzelf veranderen. Daarvoor is de op- en neergaande beweging van de Qi’s van Kan en Li nodig, zoals de wisseling van de seizoenen die het elixer tot stand brengt. Zo beheerst het onzichtbare in het lege vat het zichtbare. De Jing van de Draak en de Tijger zegt dat Yin en Yang elkaar beheersen en dat de Rode Vogel (Vuur) in de leegte brandt. Wanneer Yin afneemt, trekt Yang zich terug; wanneer Yang opkomt, houdt Yin zich op de achtergrond. In het komen en gaan van deze krachten veranderen ook de Qi’s van Kan en Li. Het hoofdstuk ‘Woorden worden niet zonder grond gesproken’ benadrukt dat de woorden van wijzen altijd op inzicht berusten. Door de loop van zon en maan en de veranderingen van de geestelijke krachten te observeren, en door de eigenschappen van hard en zacht te onderscheiden, gebruikt men Metaal en Water als beelden voor de Draak en de Tijger. Zo worden Yin en Yang in beweging gebracht om hun essentie te verzamelen. Tijdens de wisseling van de seizoenen nemen groen, rood, wit en zwart elk hun plaats in een richting in. Toch zijn ze allemaal afhankelijk van de werking van het aarde-element in het midden, Wu en Ji — een alchemistische term voor het centrale deel van het alchemistische vat. Wu in het trigram Kan staat voor de essentie van de maan: Yang verscholen in Yin, als de metalen Tijger die uit het water tevoorschijn komt. Ji in het trigram Li staat voor de glans van de zon: Yin verscholen in Yang, als de kwikzilver-Draak die uit het vuur voortkomt. Daarom verzamelt men bij de alchemie de essentie van zon en maan en verenigt men de geestelijke krachten van Yin en Yang. Wanneer de omloop door de Hemel volledig is en de veranderingen van Yin en Yang hun voltooiing bereiken, is het de voedende kracht van De van de Aarde die uiteindelijk het wonderbaarlijke elixer tot stand brengt. Kan en Li zijn de trigrammen voor Water en Vuur in de Bagua (Acht Trigrammen). De Draak en de Tijger, evenals lood en kwikzilver, zijn alchemistische termen voor stoffen met respectievelijk een Yang- en een Yin-aard. Wu en Ji zijn hemelse stammen die in de alchemie overeenkomen met de centrale positie van het aarde-element. 備矣推類結字者蓋易字象日月也 易者象也章第十易者象也懸象著明莫大乎日月窮神以知化陽往則陰來輻湊而輪轉出入更卷舒易有三百八十四爻據爻摘符符謂六十四卦晦至朔旦震來受符當斯之際天地媾其精日月相撢持雄陽播玄施雌陰化黄包混沌相交接權輿樹根基經營養鄞鄂凝神以成軀衆夫蹈以出蝡動莫不由 易者象也蓋以日月相合而成也金液還 丹莫不合日月陰陽精氣而成也故陰陽 精氣出入卷舒晝夜循環周而復始約六 十四卦依三百八十四爻據爻摘符火隨 進退陰來陽往陽伏陰施東西之氣相交 夫婦之情相契當斯之際震來受符天地 媾其精神日月合其魂魄混沌者神室象 雞子兩弦相合如混沌也陽龍陰虎在混 沌中相承交感之氣樹立根基長養鄞鄂 以至凝神成軀終爲精物也故鼎室中乃 自是一天地也凡關蝡動之物莫不由之 也雄陽屬天乃玄也雌陰屬地乃黄也此 乃老陽老陰乾父坤母互用火符極數也 則知一鼎中造化一一明象天地運動發 生萬類也若火候失時抽添過度寒暑不 應進退差殊則令天地之間憑何節候而 生物象哉憑何陰陽而生龍虎哉 於是仲尼章第十一於是仲尼讃鴻濛乾坤德洞虚稽古當元皇關雎建始初昏冠氣相紐元年乃牙滋 **Interpretatie** Deze passage uit de *Cantong qi* (*Het Teken van de Drie Overeenkomsten*) bespreekt de veranderingen van Yin-Yang en de beginselen van de alchemie. ‘Verandering’ (*Yi*) verwijst hier naar de *Yijing* (*Het Boek der Veranderingen*), dat met de bewegingen van zon en maan de wetten van hemel en aarde zichtbaar maakt. De zon en de maan zijn de duidelijkste symbolen van Yin en Yang. Het afnemen van Yang en het toenemen van Yin verloopt als een draaiend wiel: de twee Qi’s nemen beurtelings af en toe en zetten uit of trekken zich samen. De *Yijing* telt 384 lijnen — de Yin- en Yangtekens in de hexagrammen — en de 64 hexagrammen geven de veranderingen van Yin en Yang weer. Van de laatste dag van de maand, de donkere maan, tot de eerste dag van de nieuwe maan begint het hexagram Zhen, dat staat voor de eerste opkomst van Yang, de essenties van hemel en aarde op te nemen. Dan verenigen hemel en aarde hun essenties en trekken zon en maan elkaar aan. De mannelijke Yang verspreidt subtiele energie; de vrouwelijke Yin draagt een geel embryo. In de ongedifferentieerde toestand vloeien Yin en Yang samen. Zo worden de grondslag gelegd en het embryo gevoed; pas wanneer de geest zich concentreert, kan een lichaam vorm krijgen. Alle beweging en verandering in het leven volgt dit patroon. Ook het bereiden van het Gouden Elixer volgens de taoïstische Waidan (uiterlijke alchemie) berust op de vereniging van zon en maan: de essenties van Yin en Yang moeten samenvloeien. Die essenties doorlopen een cyclus als dag en nacht, die zich steeds herhaalt volgens de veranderingspatronen van de 64 hexagrammen en hun 384 lijnen. De vuurregeling — het beheersen van de temperatuur tijdens de bereiding — moet het komen en gaan van Yin en Yang volgen. Wanneer Yin opkomt, trekt Yang zich terug; de krachten van oost en west ontmoeten elkaar, zoals echtgenoten zich verenigen. Dan ontvangt het hexagram Zhen zijn teken: de geestelijke krachten van hemel en aarde paren en de zielen van zon en maan versmelten. De zogenoemde ‘Chaos’, de alchemistische smeltkroes, lijkt op een ei. Het is de toestand waarin de bovenste en onderste boog — de twee halve maanden — samenkomen. De Yang-draak en de Yin-tijger, symbolen voor onder meer lood en kwik als alchemistische stoffen, reageren in die Chaos op elkaar. Zo worden de grondslag gelegd en het embryo gevoed, totdat alles zich uiteindelijk tot een elixer verdicht. De smeltkroes is dus een kleine hemel en aarde, waaruit alle beweging van het leven voortkomt. Mannelijke Yang behoort tot de hemel en is donker van kleur; vrouwelijke Yin behoort tot de aarde en is geel. Dit is de hoogste werking van de vader Qian en de moeder Kun — de oorsprong van hemel en aarde — bij het toepassen van de vuurregeling. De scheppende werking in de smeltkroes weerspiegelt volledig de bewegingen van hemel en aarde. Als de vuurregeling niet klopt, is dat alsof de koude en de warmte uit hun evenwicht raken. Hoe zouden dan de hemel en de aarde volgens vaste patronen alle dingen kunnen voortbrengen? En hoe zou Yin en Yang uit evenwicht alsnog de vereniging van draak en tijger — de reactie tussen de alchemistische stoffen — teweeg kunnen brengen? Verderop vermeldt de tekst hoe Confucius, ook wel Zhongni genoemd, de Deugd van Qian en Kun bij het begin van de kosmos prees en het tijdperk van de oeroude oorspronkelijke vorsten onderzocht. In ‘Guanju’, het openingsgedicht van de *Shijing* (*Het Boek der Liederen*), worden de twee Qi’s van Yin en Yang beschreven als met elkaar verstrengeld, als kiemen aan het begin van het leven. Het gedicht gebruikt beelden van hofmakerij en liefde om de eerste vereniging van Yin en Yang te verbeelden. 仲尼讃易道分乾坤爲萬物之首立咸恒 爲夫婦之宗闢之鴻濛鑿之混沌顯鬼神 之狀通天地之情則君臣父子夫婦男女 五行相生相尅萬物變化之機盡矣乃乾 坤昭其洞虚也故魏公喻易剏立鼎器運 動天機媾龍虎之形合夫婦之體初則全 无形質一如鴻濛混沌之中既經起火運 符則男女精氣相紐故關雎兩慕昏冠相 求自此起火之初便應元年滋産日居月 諸龍虎之體就矣 聖人不虚生章第十二聖人不虚生上觀顯天符天符有進退詘伸以應時故易統天心 伏犧聖人仰觀俯察定易象之數知萬物 之情留示後人俾未達者既得窺天地之 竅盗陰陽之精識造化之根辨符應之體 相生相尅進退詘伸皆在乎掌握故云易 統天心也是以設法象採至精貝鼎爐運 符火循刻漏行卦爻定時辰分節候以盡 天地之大數也 復卦建始萌章第十三 復卦建始萌長子繼父體因母立兆基消息應鍾律升降據斗樞三日出爲爽震庚受西方八日兊受丁上弦平如繩十五 乾體就盛滿甲東方蟾蜍與兔魄日月氣雙明蟾蜍視卦節兔者吐生光七八道已訖屈折低下降 復卦始建萌長子繼父體因母立兆基者 六陰爻下初變一陽爻爲復卦故云建始 萌也謂因坤卦下變一乾爻内體成震坤 **Interpretatie** Confucius legt in de *Yijing* de Weg van Hemel en Aarde uiteen. Hij beschouwt Qian en Kun (Yin-Yang) als de oorsprong van alle dingen, en de hexagrammen Xian en Heng als de grondslag van de verhouding tussen echtgenoten. Dit is alsof de oeroerchaos wordt opengelegd: de werking van geesten en goden wordt zichtbaar en de wetmatigheden die Hemel, Aarde en alle dingen doordringen, worden met elkaar verbonden. De verhoudingen tussen vorst en onderdaan, vader en zoon, echtgenoten, en mannen en vrouwen komen erin naar voren, evenals de beginselen van voortbrenging en beheersing binnen de Vijf Fasen (Hout, Vuur, Aarde, Metaal, Water). Ook de geheimen van de veranderingen in alle dingen worden er zichtbaar. Wei Boyang (Meester Wei) gebruikte de beginselen van de *Yijing* als beeldspraak voor de alchemistische praktijk. Hij ontwikkelde de theorie van het Ding-apparaat, het vat waarin het elixer wordt bereid, naar het voorbeeld van de werking van Hemel en Aarde. Zoals Draak en Tijger (de twee Qi’s van Yin en Yang) zich verenigen en echtgenoten met elkaar gemeenschap hebben, zo is de alchemistische bereiding in het begin volkomen vormloos en substantieloos, als de oeroerchaos voordat die zich ontvouwde. Zodra het vuur wordt aangestoken en de vuurfasen van de alchemie in werking treden, vermengen de Jing en Qi van man en vrouw (Yin en Yang) zich. Dat doet denken aan de beelden uit de *Shijing*, waarin man en vrouw naar elkaar verlangen en elkaar zoeken met het oog op hun verloving en huwelijk. Vanaf het moment dat het vuur wordt ontstoken en de alchemistische bereiding begint, gaat het proces een nieuwe levensfase in. Terwijl Zon en Maan hun baan volgen, krijgen Draak en Tijger (de twee Qi’s van Yin en Yang) geleidelijk vorm. Wijzen verschijnen niet zomaar uit het niets. Door de veranderingen aan de hemel waar te nemen, leren zij de Weg van de Hemel begrijpen. De voortgang en terugkeer, het buigen en strekken van hemelverschijnselen stemmen overeen met de wisseling van de seizoenen. Daarom omvat de *Yijing* de kern van de Weg van de Hemel. De wijze Fuxi keek omhoog naar de hemel en bestudeerde de sterren, en keek omlaag naar de aarde en onderzocht haar vormen. Zo stelde hij het aantal hexagrammen vast, doorgrondde hij de wetmatigheden van alle dingen en liet hij de mensen na hem inzichten na. Wie de Weg nog niet heeft doorgrond, kan erdoor een glimp opvangen van de geheimen van Hemel en Aarde, de essentie van Yin en Yang verwerven, de grondslag van de schepping leren kennen en de tekenen ervan herkennen. De wetmatigheden van wederzijdse voortbrenging en beheersing, en van voortgang en terugkeer, buigen en strekken, worden zo beheersbaar. Daarom zegt men dat de *Yijing* het Hemelse Hart omvat. Men moet dus de hemelverschijnselen als voorbeeld nemen, uiterst zuivere stoffen verzamelen, een Ding-vat en oven inrichten, de vuurfasen volgens hun verloop volgen, met een waterklok de juiste tijd bepalen en met de lijnen en trigrammen de zonneperioden berekenen. Zo kan men de grootse wetmatigheden van de werking van Hemel en Aarde volledig doorgronden. Het hexagram Fu, de Terugkeer (Aarde boven Donder), staat voor het ontluiken van nieuw leven. Het is als een oudste zoon die zijn vader opvolgt en op zijn moeder steunt om een fundament te leggen. Het afnemen en toenemen van Yin en Yang stemt overeen met de toonhoogten; hun stijgen en dalen volgen de beweging van de Grote Beer. Op de derde dag van de maan verschijnt het eerste zwakke licht: het trigram Zhen, in het oosten, komt overeen met de positie Geng. Op de achtste dag staat de maan in het eerste kwartier: het trigram Dui, in het westen, komt overeen met de positie Ding; het maanbeeld ligt dan recht en strak als een koord. Op de vijftiende dag is de maan vol en is het zuivere Yang van het trigram Qian volledig aanwezig in het oosten. De pad, die de maan verbeeldt, en de maanessentie, die door het konijn wordt voorgesteld, verschijnen tegelijk; de Qi van Zon en Maan straalt in beide hemellichamen helder. De pad stemt overeen met de hexagrammen en zonneperioden, terwijl het jade konijn licht uitademt en opneemt. Na een cyclus van zeven à acht dagen, overeenkomend met één zonneperiode, begint de maan opnieuw van vol naar afnemend te gaan. Wanneer het hexagram Fu zich in het begin vormt, ontluikt het leven: de oudste zoon zet het lichaam van zijn vader voort en steunt op zijn moeder om een grondslag te leggen. Dit verwijst naar het Kun-hexagram, dat uit zes Yin-lijnen bestaat. De onderste lijn verandert daar in een Yang-lijn, waardoor Fu ontstaat, met één Yang die voor het eerst opkomt. Daarom spreekt men van ‘het begin dat ontluikt’. Binnen het Kun-hexagram verandert een Qian-lijn en vormt zich de kern van Zhen (Donder), terwijl het buitenste trigram Kun (Aarde) blijft. 是震之孕母故云立兆基也震是乾之長 子從此隨時漸變至十五日變成純乾乾 父也故云繼父體也亦如月自三日生形 至于八成上弦陽數得半喻鼎中金水各 半也至十五日圓滿出於東方蟾蜍與兔 魄雙明喻鼎中金水圓滿得火候也魏公 託此卦象喻月生者蓋將半月三候陷於 半日六辰内進陽火抽添於鼎中内受火 符有此變化兆萌也七八道已訖者謂十 五日乾體成就也屈折低下降者謂下文 十六日以後退陽火用陰符也 十六轉受統章第十四十六轉受統巽辛見平明艮直於丙南下弦二十三坤乙三十日東北䘮其朋節盡相禪與繼體復生龍 十六轉受統者謂十六日以後陽火初退 陰符始生也巽辛見平明者亦如陽火初 進之時與月生三日同也下弦二十一者 復如上弦同義金水各半也坤乙三十日 東北䘮其朋者陰符到此消盡陽火也縁 一月内陰陽各半陰陽相禪水火相須一 月既終復又如初再用復卦起首故云繼 體復生龍也 壬癸配甲乙章第十五壬癸配甲乙乾坤括始終七八數十五九六亦相應四者合三十陽氣索滅藏八卦布列曜運移不失中 壬癸陰也甲乙陽也陰陽相配謂丹母在 乾坤鼎中受陽龍陰虎相合之氣故云乾 坤括始終也七人九六四者合三十日也 **Interpretatie** Deze passage uit de Jing (klassieker) gebruikt de wassende en afnemende maan als beeld voor de nauwkeurige regeling van het vuur tijdens de alchemistische beoefening. Ze beschrijft de wetmatigheid van de omzetting tussen Yin en Yang. Wanneer de maan zich vanaf de derde dag laat zien, lijkt dat op het trigram Zhen, een van de Bagua (Acht Trigrammen) en het symbool van de donder, dat alle leven tot ontwikkeling brengt. Dit vormt de basis van de alchemistische beoefening. Op de achtste dag, wanneer de maan het eerste kwartier bereikt, heeft de Yang-energie zich tot halverwege opgebouwd. Dat is te vergelijken met de gelijke delen goud (Yang) en water (Yin) in de alchemistische oven. Bij volle maan op de vijftiende dag verschijnt zuivere Yang, zoals in het trigram Qian, dat zuivere Yang belichaamt. Vanaf de zestiende dag neemt de maan weer af. Dan moet het Yang-vuur worden teruggeschroefd en maakt men de overgang naar Yinfu, de regeling van de Yin-energie. Wanneer de maan op de drieëntwintigste dag het laatste kwartier bereikt, zijn Yin en Yang opnieuw in evenwicht. Op de dertigste dag, wanneer de maan geheel verdwenen is, is ook de Yin-energie uitgeput. Toch houdt de kringloop van Yin en Yang niet op. Zoals de maan weer verschijnt, zo moet ook tijdens de alchemistische beoefening de regeling van het vuur steeds opnieuw worden bijgesteld. Verder vermeldt de passage Ren en Gui, de Yin-stammen van de Hemelse Stammen, in combinatie met Jia en Yi, de Yang-stammen. De trigrammen Qian en Kun omvatten begin en einde. De getallen zeven en acht, die overeenkomen met jonge Yang en jonge Yin, en negen en zes, die overeenkomen met oude Yang en oude Yin, verwijzen naar de maancyclus. Dertig dagen vormen één volledige cyclus van Yin en Yang; wanneer de Yang-energie is uitgeput, begint ze opnieuw te groeien. De rangschikking en beweging van de Bagua weerspiegelen de regelmaat waarmee zon, maan en sterren zich bewegen. De kern is dat men het middenpad vindt door het evenwicht tussen Yin en Yang te bewaren. Met de veranderende maanfasen en het symbolische systeem van de Bagua wordt hier uitgelegd hoe precies het vuur tijdens de alchemistische beoefening moet worden geregeld. In de eerste helft van de maand voert men het Yang-vuur geleidelijk op; in de tweede helft schakelt men over op de regeling door Yinfu. Dat proces herhaalt zich, net als het wassen en afnemen van de maan. De verhoudingen tussen goud, dat de oorspronkelijke Jing (essentie) symboliseert, en water, dat de oorspronkelijke Qi (levensenergie) symboliseert, en de omzettingen tussen Yin- en Yang-energie moeten nauwkeurig worden bewaakt om het elixer te kunnen vormen. 三十日内七九應陽數六八應陰數乾坤 各分其半至三十日而盡陰符陽火俱終 故當一月運火之時皆循八卦列曜運行 子午東西抽添升降則陰陽舒卷使金水 調和如或運火失時霖旱不節既虧生成 之理難留龍虎之形運火之士細忖度之 元精眇難覩章第十六元精眇難覩推度效符證居則觀其象準擬其形容立表以爲範占候定吉凶發號順時令勿失爻動時上察河圖文下序地形流中稽於人心參合考三才動則循卦節靜則因彖辭乾坤用施行天地然後治可得不愼乎 元精者是鼎中神靈眞精天地之元氣也 摶之不得視之不見而能潜隨化機生成 萬物既窈冥難覩當推效符證立表爲範 發號施令以應天符故仰觀象天文俯察 循地理乃得合天地之魂魄會陰陽之慘 舒樹立三才勘定休王依卦象順爻辭分 旦暮叙升降故得乾坤泰而夫婦和龍虎 交而天地理以上並論循刻漏運符火明 抽添分進退一一不失日月星辰行度之 數則鼎内依四時生産萬物神精也連符 火之士得不愼乎 御政之首章第十七御政之首管括微密開舒布寳要道魁柄統化綱紐爻象内動吉凶外起五緯錯順應時感動四七乖戾誃離俯仰 御政之首者運符火之士起首次第也既 鑄金成鼎器則管括固濟令微密也開舒 **Interpretatie** Deze passage uit de *Zhouyi cantong qi* bespreekt vooral hoe je tijdens het alchemistische proces de verhitting regelt en afstemt op de bewegingen van Yin-Yang in hemel en aarde. Tijdens de alchemistische beoefening moet je de eerste dertig dagen de wisselingen van Yin en Yang volgen. De eerste zeven en negen dagen horen bij de Yang-getallen; de zes en acht dagen bij de Yin-getallen. Qian en Kun (hemel en aarde) nemen elk de helft voor hun rekening. Op de dertigste dag is de cyclus van het Yin-teken en het Yang-vuur voltooid. De verhitting moet de hele maand worden geregeld volgens de bewegingen van de Bagua (Acht Trigrammen) en de hemellichamen. Bij de concrete beoefening moeten tegenstellingen als het middernachtelijk uur en het middaguur, het oosten en het westen, het terugnemen en toevoegen van vuur en het stijgen en dalen van energie op elkaar worden afgestemd. Zo kunnen de twee Qi’s van Yin en Yang zich op natuurlijke wijze ontplooien en kunnen Metaal (long-Qi) en Water (nier-Qi) in harmonie komen. Een onjuist geregelde verhitting is als een afwisseling van droogte en overstroming: ze verstoort het principe van voortbrenging en maakt het moeilijk de vormen van de draak (Yang-Qi) en de tijger (Yin-Qi) te bewaren. Beoefenaars moeten deze beginselen zorgvuldig overdenken. ‘Oorspronkelijke Jing’ verwijst naar de goddelijke, zuivere Jing in de alchemistische oven: de meest oorspronkelijke essentie en Qi tussen hemel en aarde. Deze is niet aan te raken of te zien, maar kan door de werking van de schepping alles voortbrengen. Omdat ze niet rechtstreeks waarneembaar is, moet je haar aan de hand van verschillende tekenen toetsen en maatstaven vaststellen om de beoefening te sturen. De beoefenaar moet de hemeltekens observeren, de aardse gesteldheid onderzoeken en zich naar de tijdsomstandigheden richten. Zo kunnen de zielen van hemel en aarde zich verenigen en Yin en Yang in evenwicht komen. Door de verhoudingen tussen hemel, aarde en mens als de Drie Vermogens vast te leggen en de aanwijzingen van de trigrammen en lijntekens te volgen, kun je het ritme van stijgen en dalen in de ochtend en avond bepalen. Daardoor komen Qian en Kun tot rust en ontmoeten draak en tijger — Yin en Yang — elkaar. De passage benadrukt vooral dat de verhitting nauwkeurig volgens de tijdsmaat moet worden geregeld. Je moet weten wanneer je vooruitgang moet maken en wanneer je je moet terugtrekken, geheel in overeenstemming met de bewegingen van zon, maan en sterren. Alleen dan kan de alchemistische oven, als de wisseling van de seizoenen, alle dingen voortbrengen en wonderbaarlijke Jing en Qi vormen. Hoe zou een beoefenaar hier niet zorgvuldig mee omgaan? ‘Het begin van het besturen’ verwijst naar de eerste stap in het regelen van de verhitting. Zodra de metalen alchemistische oven is gegoten, moet je eerst zorgen dat deze volledig is afgesloten. Daarna ontvouw je de kern van de beoefening, als iemand die de beslissende stand van de Zeven Sterren van de Grote Beer weet te bepalen. Veranderingen binnen de trigrammen weerspiegelen zich in voortekenen van gunst of onheil; ook de banen van de vijf planeten moeten de tijdsomstandigheden volgen. Als de bewegingen van de achtentwintig sterrenhuizen afwijken, raakt Yin en Yang uit evenwicht. 布寳者内金舒暢滋液金水相依也復隨 斗柄經歷十二辰上順五星於四七之間 (四七乃二/十八宿也)如或緯候參差節符不應則吉 凶生於爻象符火失於晨昏致使外五星 錯亂則内五氣不和四七乖戾則周星誃 離而鼎内不生成也外火雖動而行内符 閑靜不應則天魂地魄不相交接是以星 辰錯亂日月差殊四季不調萬物不産良 由運火夏秋失節致鼎中霖旱不常也 文昌統録章第十八文昌統録詰責台輔百官有司各典所部 文昌統録者斗魁戴筐六星曰文昌官一 曰上將二曰次將三曰貴相四曰司命五 曰司録六曰司灾台輔者魁下六星兩兩 相比者曰三台主宰天下者上佐天子理 陰陽順四時下遂萬物之宜使卿大夫各 得任其職則象鼎内受天地萬物之氣而 生成變化也陰陽既乖四時失度猶運符 火之士調燮過差故云詰責也金液還丹 秘在鉛火二字爲之終始既得眞鉛又難 得眞火也其可輕議也哉是以魏公廣而 喻之猶慮後人之迷惑也 日合五行精章第十九日合五行精月受六律紀五六三十度度竟復更始原始要終存亡之緒或君驕溢亢滿違道或臣邪佞行不順軌弦望盈縮乖變凶咎執法刺譏詰過貽主 日合五行精者每一月一度與月交媾也 月受六律紀者謂金水於鼎内逐月分受 **Interpretatie** Deze passage benadrukt hoe belangrijk het is om tijdens de alchemistische beoefening het innerlijke en het uiterlijke op elkaar af te stemmen, en beschrijft wat er kan gebeuren als men de natuurlijke regelmaat niet volgt. Bij het alchemistische werk moeten het Gouden Water in het lichaam — een verwijzing naar de twee Qi’s van Yin en Yang — wederzijds afhankelijk zijn en in harmonie stromen. Net zoals de Grote Beer zich met de seizoenen verplaatst, moeten ook de Achtentwintig Sterrenhuizen — de vier groepen van zeven — ordelijk hun baan volgen. Als de sterrenbeelden ontregeld zijn of de tijdstippen niet kloppen, beïnvloedt dat de gunstige of ongunstige uitkomst van het alchemistische werk. Wanneer de uitwendige vuurregeling — de beheersing van de temperatuur tijdens het proces — verstoord raakt, raakt ook de innerlijke Qi-stroom uit balans. Zoals een verkeerde stand van de sterren de seizoenen ontregelt en verhindert dat er leven ontstaat, zo kan een onjuiste vuurregeling ervoor zorgen dat zich in de alchemistische ketel geen elixer vormt. De ster Wenchang, die met de literaire prestaties wordt verbonden, voert het bevel over de hemelse ambtenaren, zoals bestuurders op verschillende niveaus in het aardse hof elk hun eigen taak hebben. Het Paleis van Wenchang telt zes sterren: de Opperbevelhebber, de Tweede Bevelhebber, de Edele Raadsheer, de Bestuurder van het Leven, de Bestuurder van de Registers en de Bestuurder van het Onheil. De Sterren van de Drie Terrassen — de zes sterren onder de Ster van de Grote Schepel — helpen de Hemelse Keizer bij het besturen van alles tussen hemel en aarde. Ook bij het alchemistische werk is dit van belang: de ketel moet de essenties van hemel en aarde en van alle dingen ontvangen om tot een geslaagd resultaat te komen. Wanneer Yin en Yang uit balans raken of de seizoenen hun orde verliezen, leidt dat tot verwijten, net zoals bij een alchemist die de vuurregeling verkeerd afstemt. Bij het Gouden Vloeistof-terugkeerelixer, een vorm van gevorderde alchemie, draait alles om de samenwerking tussen lood en vuur: het is moeilijk om echt lood, een hoogwaardige grondstof, te verkrijgen, en nog moeilijker om het ware vuur, de precieze beheersing van de temperatuur, te beheersen. De zon bevat de essentie van de Vijf Fasen; de maan volgt in haar baan de Zes Lü, de toonhoogten die hier verwijzen naar de natuurlijke regelmaat. Een cyclus duurt dertig dagen en herhaalt zich steeds. Als de heerser — hier een beeld voor de leidende factor in het alchemistische werk — zelfgenoegzaam de juiste weg verlaat, of als de dienaren — een beeld voor de ondersteunende factoren — zich misdragen en de regels niet volgen, raken de wassende en afnemende maanfasen verstoord en dreigt onheil. De passage waarschuwt de alchemist zo de natuurlijke orde te volgen en niet eigenmachtig te handelen. 得半月律氣也(律吕各六而/日月共分之)日月五星經 緯共生萬物喻鼎内受外來陰陽之氣升 降子午之符排運五星之精交媾日月之 粹否泰相繼存亡相緒周而更始始復而 終坤也其神室陰精處中宫居土德而象 君若鼎内應外不專良由國君驕溢則四 方貢輸不入臣下邪佞致使時刻有差弦 望虧盈晦朔吝咎皆歸過於主主即金精 土德神室也臣即五行六律精氣也得失 即運符火之士也因玆姹女逃亡赤龍奔 逸神精既走金液何求 辰極受正章第二十辰極受正優游任下明堂布政國无害道内以養己安靜虚无原本隱明内照形軀閉塞其兊築固靈株三光陸沈温養子珠視之不見近而易求 辰極受正優游任下者謂神胎居中宫喻 君處明堂如北辰也陰陽五行之氣臣下 也但君臣理内如北辰正天之中則陰陽 五行之氣順和鼎室金水之液滋生君得 以養己安靜任運虚无自然變化也原本 隱明内照形軀者謂金能隱明又能自照 得火而同益光明也閉塞其兊者兊口也 既安金虎靈根於中宫則須固濟築塞其 鼎口運役三光眞精而入其内哺養子珠 靈汞故云三光陸沈也三光者即陽火陰 符金胎以象日月星也外運亦有三光分 在動靜爻刻之内陰陽符火之中變化而 **Interpretatie** Deze passage beschrijft hoe Yin-Yang en de Vijf Fasen (Hout, Vuur, Aarde, Metaal en Water) in de taoïstische Neidan (innerlijke alchemie) met elkaar in evenwicht worden gebracht en in beweging zijn. Eerst wordt het alchemistische proces vergeleken met veranderingen aan de hemel. De maan doorloopt een cyclus van een halve maand. De Lü Lü, oorspronkelijk toonladders, staan hier voor het toe- en afnemen van Yin en Yang. De banen van de zon, de maan en de vijf planeten — Jupiter, Mars, Saturnus, Venus en Mercurius, die bij Hout, Vuur, Aarde, Metaal en Water horen — lijken op de bewegingen van de Yin- en Yang-Qi in het alchemistische vat, waar die stijgen en dalen en door elkaar stromen. Tijdens de alchemie moeten de Qi-bewegingen op de noord-zuidas van Zi en Wu ordelijk verlopen: Zi hoort bij het noorden en Water, Wu bij het zuiden en Vuur. Zo kunnen de essenties van de Vijf Fasen zich vermengen met die van zon en maan. Dit lijkt op de kringloop van voorspoed en verval in hemel en aarde. Pi en Tai verwijzen naar de Pi- en Tai-hexagrammen uit de Yijing. Leven en dood volgen elkaar op in een voortdurende cyclus. Het Kun-hexagram staat voor de aarde; zijn wonderlijke werking is in de alchemie te vergelijken met het centrale paleis van de Dantian (energiecentrum). Dit paleis hoort bij de Deugd van Aarde en bestuurt het geheel. Als er tijdens de alchemie iets misgaat, is dat te vergelijken met slecht bestuur. De heerser — een beeld voor de ware intentie in het centrale paleis — wordt zelfgenoegzaam en hoogmoedig, waarna de vier windstreken, die staan voor de Qi van de Vijf Fasen, geen hulde meer komen brengen. Corrupte en vleierige dienaren, een beeld voor de essenties van de Vijf Fasen en de zes Lü, veroorzaken verwarring in de maanfasen — Xian en Wang verwijzen naar de veranderingen daarin — en verstoren de tijdsindeling. Uiteindelijk ligt de verantwoordelijkheid voor die misstappen bij de heerser. In de alchemie verwijst dit naar de Jing van Metaal, de aangeboren oorspronkelijke Qi, en de goddelijke kamer van Aarde, oftewel de Dantian. Maakt de beoefenaar die de vuurfase regelt een fout, dan kan het Geurende Meisje, een beeld voor kwik en de oorspronkelijke Shen, ontsnappen; ook kan de Rode Draak, een beeld voor lood en de oorspronkelijke Jing, weglekken. Wanneer Shen en Qi uitgeput raken, valt er niet meer te spreken van het bereiden van de Gouden Elixer. Hoofdstuk twintig, ‘De Poolster ontvangt de juiste orde’, behandelt de kern van de beoefening. De Poolster (Chenji) staat onbeweeglijk en recht, zoals een heerser die zetelt in de Ming Hall, de plaats waar een vorst in de oudheid bestuur uitoefende. Zo bestuurt hij zonder van de juiste Weg af te wijken. De beoefenaar moet de Dantian van binnen bewaken en zichzelf voeden, terwijl die in leegte, stilte en Wuwei (niet-handelen) blijft. Het innerlijke licht, de aangeboren geestelijke aard die van nature verborgen blijft, zal dan vanzelf het hele lichaam verlichten. Sluit de zintuigen af — het Dui-hexagram staat hier voor de mond — en verstevig de wortel van de geest, de aangeboren Ene Qi. In de praktijk verblijft de goddelijke kiem, de eerste vorm van de innerlijke alchemie, in het centrale paleis, zoals de Poolster de sterren om zich heen leidt. De Qi van Yin-Yang en de Vijf Fasen gedragen zich als dienaren. Als de heerser, de intentie van de geest, recht is, kunnen de essenties van Metaal en Water in het alchemistische vat — de oorspronkelijke Jing en Qi — vanzelf ontstaan. De aard van Metaal bezit van zichzelf al licht; wanneer de vuurfase erbij past, gaat dat licht sterker stralen. Nadat de opening van het vat is afgesloten, worden de ware essenties van de drie lichten — zon, maan en sterren, die staan voor Jing, Qi en Shen — gebruikt om het geestelijke kwik, de oorspronkelijke Shen, te koesteren. De drie lichten verwijzen hier zowel naar het Yang-vuur, het Yin-teken en de Gouden Kiem in de innerlijke alchemie, als naar de wisseling tussen activiteit en rust in de uiterlijke tijdsindeling van de vuurfase. 成也縁内外各有陰陽變易之體不可備 論到此微妙非口訣難以書傳也金汞在 鼎變化難測莫可得而窺視或以天機運 制法象樞轄則金汞不敢逃亡龍虎得以 交媾故云近而易求也陰符曰宇宙在乎 手萬化生乎身也 黄中漸通理章第二十一黄中漸通理潤澤達肌膚初正則終脩榦立末可持一者以掩蔽世人莫知之 易曰君子黄中通理正位居體美在其中 而暢於四肢發於事業美之至也謂金虎 在鼎中初受外來陰陽精氣漸漸潤澤肌 膚既初受氣始生萌芽正其枝榦而終成 果實也蓋喻金砂眞汞初吐芽糵也一者 水也縁水根眞金在器内固濟蒙蔽常人 莫能知之也 上德无爲章第二十二上德无爲不以察求下德爲之其用不休上閉則稱有下閉則稱无无者以奉上上有神德居此兩孔穴法金氣亦相須 上德者水在上也下德者火在下也水火 既濟乾坤之謂也水在上常靜无爲而處 陰不以察求也火在下常動運轉經歷十 二辰内其用不休也上閉稱有内水也下 閉稱无外火也无者以奉上謂火運四時 五行之氣以資奉神胎故云上有神德居 即神胎金汞也此兩孔穴法金氣亦相須 者謂水火陰陽二氣雙閉相須而成神藥 餘无别徑也魏公述此一章深明法象大 綱神藥指歸也 知白守黑章第二十三 **Interpretatie** Deze passage beschrijft de subtiele werking van Yin-Yang tijdens het alchemistische proces. In de oven ondergaan goud (lood) en kwik onvoorspelbare veranderingen. Die moeten volgens de wetten van de Hemel worden gestuurd, zodat de twee Qi’s van Yin en Yang — de Draak en de Tijger — zich goed kunnen verenigen. Zoals de *Yinfu Jing* zegt: wie de wetten van het universum begrijpt, kan de veranderingen van alle dingen beheersen. Hoofdstuk 21 gebruikt de groei van planten als beeld voor het alchemistische proces. Eerst nemen goud en kwik — de grondstoffen voor de alchemie — in de oven de essentie van Hemel en Aarde op, zoals een zaadje ontkiemt. Met de juiste bereiding groeit het proces, net als een boom, van de stam tot aan de vrucht. ‘De Ene’ verwijst hier naar water, in alchemistische termen het Ware Water. Daarin ligt het Ware Goud besloten, de essentie van de alchemie, maar gewone mensen kunnen het mysterie ervan niet doorgronden. Hoofdstuk 22 behandelt de samenwerking tussen ‘Hogere De’ en ‘Lagere De’. Hogere De is stil en handelt als water — een verwijzing naar de toestand boven in de oven. Lagere De blijft in beweging als vuur, dat onder de oven wordt gestookt. Wanneer water en vuur elkaar in evenwicht brengen, zijn Yin en Yang in harmonie, zoals Hemel en Aarde die elkaar ontmoeten. Boven wordt de oven afgesloten om de essentie te bewaren; dat heet ‘het aanwezige’. Onder levert het vuur door zijn werking energie; dat heet ‘het afwezige’. De energie die zo ontstaat, voedt het geestelijke embryo in de oven, de kiem van het elixer. Alleen wanneer de twee Qi’s van Yin en Yang samenwerken, kan het goddelijke elixer worden gevormd. Wei Boyang, hier aangeduid als Meester Wei, maakt in dit hoofdstuk de kernwet van de alchemie duidelijk. De titel van hoofdstuk 23, ‘Ken het witte, houd vast aan het zwarte’, komt uit de *Dao De Jing*. In deze context betekent hij dat men tijdens de alchemie het Yang — het witte — moet kennen en het Yin — het zwarte — moet bewaren, zodat Yin en Yang in balans blijven. De passage benadrukt dat het alchemistische proces de natuurlijke wetten van wederzijdse voortbrenging tussen Yin en Yang en van harmonie tussen water en vuur moet volgen. Pas door samenwerking tussen boven en beneden, en door beweging en rust met elkaar te verenigen, kan het elixer worden voltooid. 知白守黑神明自來白者金精黑者水基水者道樞其數名一陰陽之始玄含黄芽五金之主北方河車故鉛外黑内懷金華被褐懷玉外爲狂夫 白者金也黑者水也知金水之根用爲藥 基則神精自生於器中故云神明自來也 白金自水而産乃爲神器水體不絶乃金 水兩情爲道樞紐也水數一爲天地陰陽 五行萬物之始也水一火二木三金四土 五是也玄含黄芽者謂金水生黄芽也五 金之主北方河車河車者水火也謂水火 二氣運生五行也故鉛外黑内懷金華者 謂鉛未化白金之前混於礦内外貌黑而 内藏金華猶被褐懷玉之狂夫也 金爲水母章第二十四金爲水母母隱子胎水者金子子藏母胞眞人至妙若有若无髣髴大淵乍沈乍浮退而分布各守境隅 水生於金金爲水母謂金生水而反隱形 於水乃隱子胎也水者金子子藏母胞謂 黑鉛變質而寄位西方爲白虎金胎水含 金而復藏質於金胞中眞水銀是也眞人 至妙各守境隅者謂眞汞被外來符火逼 逐在母胞中乍沈乍浮飛伏不定若有若 无繼以符應進退又各守其界分則不敢 動越也魏公述此一章深明内象視聽不 及眞精希夷出没之狀也玄妙哉神聖哉 採之類白章第二十五採之類白造之則朱鍊之表衛白裏貞居方 **Interpretatie** Deze passage gaat vooral over de onderlinge verhoudingen tussen goud, water, kwik en andere stoffen in de taoïstische alchemie, en over de veranderingen die ze tijdens het alchemistische proces ondergaan. Allereerst komt het principe ‘ken het witte en houd vast aan het zwarte’ aan bod. Wit staat voor de essentie van goud, de kern van het metaal; zwart staat voor de grondslag van water. Water is het scharnierpunt van de Dao (de Weg). Het getal ervan is één: het begin van Yin-Yang. In het mysterieuze water ligt de gele kiem besloten, een stof die in de beginfase van de alchemie ontstaat en de grondslag vormt van de Vijf Metalen. De rivierwagen van het noorden — een beeld voor de circulatie van water en vuur tijdens het alchemistische proces — lijkt op lood: van buiten zwart, maar van binnen met een gouden glans. Het is als een zonderlinge geleerde in grove kleren die een jade in zijn schoot draagt. Goud kan water voortbrengen en is daarom de moeder van water. Tegelijkertijd is goud verborgen in water, zoals een moeder in haar kind besloten ligt. Water is het kind van goud, maar het kind ligt op zijn beurt verborgen in de baarmoeder van de moeder. Deze verhouding is bijzonder mysterieus: ze is tegelijk aanwezig en afwezig, als iets in een diepe afgrond dat nu eens zinkt en dan weer bovenkomt. Wanneer beide stoffen zich terugtrekken op hun eigen plaats, blijft het evenwicht bewaard. Meer bepaald kan goud water voortbrengen, terwijl het zelf verborgen blijft in water. Zwart lood verandert en verblijft vervolgens in het westen, waar het de gouden baarmoeder van de Witte Tijger vormt — een alchemistische term voor een specifieke toestand. Kwik bevat goud en is tegelijk verborgen in de baarmoeder van goud. Tijdens de alchemistische bewerking wordt waar kwik, zuiver kwik, door het uitwendige symbolische vuur in beweging gebracht. In de moederstof zinkt het nu eens en komt het dan weer boven; soms lijkt het aanwezig, soms afwezig. Wanneer het vuur precies de juiste intensiteit heeft, houden de stoffen zich elk binnen hun eigen grenzen en bewegen ze niet zomaar heen en weer. Ten slotte gaat het over het alchemistische proces dat wordt beschreven met de woorden ‘bij het verzamelen lijkt het wit, maar bij het bereiden wordt het rood’. Wat wordt verzameld, lijkt wit; tijdens de bereiding verandert het in rood. Van buiten lijkt het alledaags, maar van binnen bevat het de ware substantie. Dit alles beschrijft de wonderlijke veranderingen van stoffen tijdens het alchemistische proces. Met deze beelden toont Wei Boyang, ook wel de Meester Wei genoemd, de subtiele veranderingen die nauwelijks onder woorden te brengen zijn. Ze zijn waarlijk heilig en mysterieus. 圓徑寸混而相拘先天地生巍巍尊高 採之類白者謂初運動之時先以白金爲 首也造之則朱者謂陶冶之際次以赫火 成朱也鍊爲表衛白裏貞居者蓋以白金 爲神室也方圓徑寸混而相符者謂金胎 象混沌而製造分上下兩弦中宫方圓徑 寸以安眞汞既兩弦相合固濟綿密使陰 陽相符纖微不漏以養龍虎古歌曰固濟 胎不泄變化在須臾是也先天地生巍巍 尊高者謂眞鉛未有天地混沌之前鉛得 一而相形次則漸生天地陰陽五行萬物 衆類故鉛是天地之父母陰陽之本元蓋 聖人採天地父母之根而爲大藥之基聚 陰陽純粹之精而爲還丹之質殆非常物 之造化也則修丹之始須以天地根爲藥 根以陰陽母爲丹母如不能於其間生天 地陰陽者即非金液還丹之道若以有天 地陰陽之後所産者五金八石草汁木灰 晨霜夜露雪漿冰水青鹽白滷諸物雜類 而爲之者不亦難乎同志思之久而自悟 故後篇云萬遍將可睹神明或造人(下卷/八十) (三章/内云) 旁有垣闕章第二十六旁有垣闕狀似蓬壺環帀關閉四通踟蹰守禦密固閼絶姦邪曲閣相通以戒不虞可以无思難以愁勞神氣滿室莫之能留守之者昌失之者亡動靜休息常與人俱 凡修還丹有壇爐鼎竈上下相接如蓬壼 **Interpretatie** Deze passage beschrijft de kernbeginselen en praktische werkwijze van de taoïstische alchemie. Eerst komen de basismaterialen aan bod: bij beweging en verandering vertoont wit metaal — een alchemistische term voor een bepaald metaal — een witte kleur; na verhitting op hoge temperatuur wordt het rood. Voor de alchemistische bewerking maakt men van dit metaal een ‘geestenkamer’, een vat van ongeveer één cun in doorsnee. Het symboliseert de toestand voordat de chaos zich heeft ontvouwd. De bovenste en onderste delen sluiten nauw op elkaar aan. In het vat wordt echt kwik geplaatst, een alchemistisch ingrediënt. Zo blijft het evenwicht tussen Yin en Yang behouden en ontsnapt er niets; alleen dan kunnen de ‘Draak en Tijger’ — een aanduiding voor de twee Qi’s van Yin en Yang — tot ontwikkeling komen. De tekst benadrukt dat echt lood, de kernstof van de alchemie, al bestond voordat Hemel en Aarde gevormd werden. Het is de oorsprong waaruit alle dingen in Hemel en Aarde voortkomen. Wie werkelijk alchemie beoefent, moet deze oorspronkelijke, aangeboren stof als grondslag nemen, en niet gewone metalen, mineralen of planten die pas later zijn ontstaan. Wie niet begrijpt hoe Hemel en Aarde uit het niets ontstaan, kan de ware Weg van de alchemie niet beoefenen. Het tweede deel beschrijft de inrichting van de alchemistische ruimte. Er moeten muren en poorten omheen staan, en de plek moet lijken op de onsterfelijke berg Penglai. De vier zijden moeten zorgvuldig worden afgeschermd om invloeden van buitenaf tegen te houden. Tijdens het alchemistische werk moet de geest tot rust komen en moet Shen (geest) en Qi de hele alchemistische ruimte vullen. De tekst onderstreept hoe belangrijk het is de alchemistische oven te bewaken: het slagen van het werk hangt daarvan af, en de beoefenaar moet voortdurend in afstemming blijven met de oven. Alles bij elkaar ontvouwt deze passage een kerngedachte van de taoïstische innerlijke alchemie (Neidan): door het proces van kosmische schepping na te bootsen, brengt men in het lichaam of in de alchemistische oven opnieuw de wisselwerking van Yin en Yang en het ontstaan van alle dingen tot stand, om uiteindelijk het Gouden Elixer te vervolmaken. 之狀周旋四通鼎内復有神室金胎委曲 相連鼎外復有樞轄固濟閼絶姦邪以防 眞氣走失方免别生思慮仍无悉勞也雖 固密隄防得神氣滿於室内又須調運陰 陽交互施功將以留連眞精而成變化如 運火符差忒縱有眞精在内亦復飛走不 住全在爕調水火守而勿失則必昌盛故 眞氣動靜休息一一常與人俱也 是非歷藏法章第二十七是非歷藏法内視有所思履行步斗宿六甲以日辰陰道厭九一濁亂弄元胞食氣鳴腸胃吐正吸外邪晝夜不卧寐晦朔未嘗休身體日疲倦恍惚狀若癡百脉鼎沸馳不得清澄居累士立壇宇朝暮敬祭祠鬼物見形象夢寐感慨之心歡意恱喜自謂必延期遽以夭命死腐露其形骸舉措輙有違悖逆失樞機諸述甚衆多千條有萬餘前却違黄老曲折戾九都 是非歷藏法之曲折戾九都者魏公謂世 人不達大道之宗元而趨旁門之曲逕故 有内思小伎履步魁綱六甲日辰乃童蒙 之漸階也復有對境接氣房中之術屈伸 握固閉氣咽津因兹氣亂神疲魂傷魄瘁 以致陽神逃於宫宅陰賊盜於肺肝良由 内外相侵寅申相逼七魄遊於死尸三尸 戰於眼睛百脉沸騰三田潰亂本期永壽 反爾傷生豈得見於清澄乎復有外立壇 墠祭祀淫鬼欲希遇道乞遂延齡致使鬼 **Interpretatie** De constructie binnen de alchemistische oven is verfijnd. De oven bevat een Geestenkamer, de kernruimte voor het alchemistische proces, en een Gouden Foetus, de eerste vorm van het elixer. Deze onderdelen zijn kronkelend met elkaar verbonden. Buiten de oven bevinden zich regelmechanismen die hem zorgvuldig afsluiten, zodat geen schadelijke Qi kan binnendringen en de ware Qi niet naar buiten lekt. Zo worden afleidende gedachten geweerd en hoeft men zich niet bovenmatig in te spannen. Ook wanneer de oven door deze zorgvuldige afsluiting volledig met geest en Qi is gevuld, moeten de twee Qi’s van Yin en Yang nog op elkaar worden afgestemd. De kern is dat de vuurstand voortdurend wordt geregeld: zo blijft de ware Jing behouden en kan die zich omvormen. Bij een verkeerde regeling van de vuurstand vervliegt zelfs de ware Jing die zich in de oven bevindt. Alleen door het evenwicht tussen Water en Vuur (Yin en Yang) nauwkeurig af te stellen en daarin vol te houden, kan het werk slagen. Daarom verloopt de ware Qi volgens dezelfde ritmes als de activiteit van het menselijk lichaam. **Hoofdstuk 27: Analyse van onjuiste cultivatiemethoden** Tot de onjuiste cultivatiemethoden behoren overmatig naar binnen kijken en visualiseren, waardoor steeds meer afleidende gedachten ontstaan; het bewust nabootsen van de gang van sterren; en zich star houden aan de dagen en uren van de Zes Jia om een gunstig moment voor de beoefening te kiezen. Sommigen gebruiken bovendien duistere technieken om de Yang-Qi te onderdrukken. Troebele Qi raast dan ongecontroleerd rond en verstoort de Dantian. Tijdens de ademhaling nemen zij vreemde invloeden op en dag en nacht gunnen zij zichzelf geen rust. Het lichaam verzwakt geleidelijk, de geest raakt verward en suf, en de meridianen raken ontregeld als water dat aan de kook is. Anderen stapelen aarde op om een altaar te bouwen en brengen daar dag en nacht offers. Ze roepen geesten op om zich te manifesteren en zijn opgetogen wanneer ze in een droom een teken menen te ontvangen. Ze denken zo hun leven te kunnen verlengen, zonder te beseffen dat ze juist een vroege dood kunnen bespoedigen. Zulke handelingen gaan in tegen de natuurlijke orde en wijken volledig af van de rechte Weg van de Gele Keizer en Laozi. Ze staan haaks op de wetten van het Hemelse Onsterfelijke Hof van de Negen Hemelen. De ware meester Wei Boyang wees erop dat mensen, doordat ze de grondslag van de Grote Dao niet begrijpen, op dwaalwegen belanden. Zo houden ze zich bezig met de rituele passen van de Hemelse Gang en het betreden van de sterren, die bij een beginnersfase horen, kiezen ze dagen voor hun beoefening, of wenden ze zich tot seksuele technieken, ademhalingsmethoden en het inhouden van de adem. Deze methoden brengen de Qi-stromen in wanorde en beschadigen de geest en de ziel. De Yang-geest ontsnapt uit het lichaam, terwijl Yin-invloeden de organen aantasten. De Zeven Po, de troebele Yin-Qi’s in het lichaam, dwalen rond als levende lijken; de Drie Lijkwormen, schadelijke invloeden in het lichaam, richten in de ogen hun wanorde aan. De meridianen raken omgekeerd en ontregeld, en de Dantian stort in. Wie naar onsterfelijkheid streeft, brengt zo zijn eigen leven schade toe. Hoe zou diegene dan een staat van zuiverheid kunnen bereiken? Sommigen richten ook altaren op en vereren onzuivere geesten en godheden in de hoop een onsterfelijke te ontmoeten en de Dao te verwerven. In plaats daarvan halen ze geesten over zich heen. Wat bedoeld was om het leven te verlengen, versnelt juist de dood; hun lichamen rotten weg en blijven blootliggen in het veld. Hoe ver zulke handelingen tegen de Hemelse Dao ingaan, en hoe ver ze afstaan van de rechte Weg van de Gele Keizer en Laozi, laat zich nauwelijks meten. Er zijn al meer dan genoeg lessen uit het verleden: men behoort ze werkelijk ter harte te nemen. 氣傳於精魂邪風起於心室或交夢寐或 見形聲自謂長生可期不知我命在我乃 致促限棄腐形骸此屬多般皆爲左道欲 行轉住欲速更遲悖亂至眞乖訛天理妄 稱高道明違黄帝之文蔽隱眞詮全失老 君之㫖故魏公不欲人習旁門便令徑入 正道而歷藏諸法縱有小成終亦不免其 死壞唯金液還丹得服之後返老爲嬰位 證眞人與天位同其長久也故下文云金 砂入五内霧散若風雨薰蒸達四肢顔色 恱澤好鬢髮白變黑更生稚牙齒老翁復 丁壯耆嫗成姹女改形免世厄號之曰眞 人(本卷三十/二章内云)又黄庭經曰百二十年猶可 還過此修道誠甚難須待九轉八瓊丹日 月之華救老殘則知此法是白日沖天長 生之上道明矣 明者省厥㫖章第二十八明者省厥㫖曠然知所由勤而行之夙夜不休服食三載輕舉遠遊跨火不焦入水不濡能存能亡長樂无憂道成德就潜伏俟時太一乃召移居中洲功滿上升膺籙受圖 魏公警好道之人省究其㫖當自豁然既 得之後夙夜勤修終始勿怠藥成之後服 食三年輕舉遠遊水火無礙坐存立亡暗 施陰德潜伏俟時太乙見召移居中洲計 日上升膺籙受圖也太乙乃修丹之主司 也中洲乃神州也世人初得道鏤名金簡 於此州膺受圖籙始獲上升也 **Interpretatie** Deze passage stelt dat de beoefening van de Weg de juiste, orthodoxe methode moet volgen en dat men moet vermijden af te dwalen naar verkeerde praktijken. Sommige beoefenaars raken verward in hun Jing en Qi en krijgen visioenen of dromen. Vervolgens denken ze dat ze onsterfelijk kunnen worden, terwijl hun methode in werkelijkheid tegen de natuurlijke orde ingaat. Wei Boyang (meester Wei) waarschuwt mensen zulke dwaalwegen niet te volgen, maar zich rechtstreeks aan de juiste Weg te wijden. De ware Weg naar een lang leven is het innemen van het ‘Gouden Vloeibare Terugkeerelixer’, een hoogwaardig elixer uit de taoïstische alchemie. Wie het inneemt, kan volgens de tekst weer jong worden: wit haar wordt zwart, een oude man herwint zijn kracht en een oude vrouw wordt weer een meisje. Uiteindelijk wordt de beoefenaar een ‘ware mens’, iemand die de Weg heeft bereikt. Ook de Huangting Jing vermeldt dat het bereiden van het ‘Elixer van de Negen Omwentelingen en Acht Kostbaarheden’, een elixer dat herhaaldelijk wordt gezuiverd, en het opnemen van de essentie van zon en maan de veroudering kunnen vertragen. Dit is een verheven methode om overdag naar de hemel op te stijgen en onsterfelijk te worden. Hoofdstuk 28 verduidelijkt dat wie deze beginselen begrijpt, ijverig moet oefenen, dag en nacht. Na drie jaar het elixer te hebben ingenomen, kan men volgens de tekst vuur en water trotseren en zich vrij verplaatsen. Zodra de beoefening is geslaagd, moet men Yin-deugden opbouwen en het juiste moment afwachten. Dan roept de godheid Taiyi de beoefenaar naar Zhongzhou, het verblijf van de onsterfelijken. Uiteindelijk wordt diens naam opgenomen in het register van de onsterfelijken en stijgt diegene als onsterfelijke op naar de hemel. De passage licht daarbij toe dat Taiyi de heerser over de alchemie is en dat Zhongzhou gelijkstaat aan Shenzhou, China. Beoefenaars moeten dus eerst in de mensenwereld verdienste opbouwen om in aanmerking te komen voor de verheffing tot onsterfelijke. 火記不虚作章第二十九火記不虚作演易以明之偃月法鼎爐白虎爲熬樞汞日爲流珠青龍與之俱舉東以合西魂魄自相拘上弦兊數八下弦艮亦八兩弦合其精乾坤體乃成二八應一斤易道正不傾銖有三百八十四亦應卦爻之數 火雖有記須約易道而行之循諸卦爻運 諸否泰鼎器偃月即仰月也金虎在内爲 藥樞機朱汞青龍被丙丁朱雀隨時趁逐 俱入金胎故謂之舉東合西也魂魄者東 龍魂西虎魄也上下兩弦合一斤之數分 三百八十四銖應一月二八之候則乾坤 形體俱就與一周天之數同也 金入猛火中章第三十金入於猛火色不奪精光自開闢以來日月不虧明金不失其重日月形如常金本從月生朔旦受日符金返歸其母月晦日相包隱藏其匡郭沈淪於洞虚金復其故性威光鼎乃熺 五行相剋火乃剋金金得火復能成器兩 不傷損故金胎在鼎中而不耗散金色益 自光明自立乾坤鼎器以來日月運精入 内兩相有益俱得精明金體重如初日月 常環照也金本從月生者金是陰精寄位 西方故云金從月生月自朔旦受日辰之 符因生金也金返歸其母者月轉受統金 歸於水至月晦陽氣消盡則金水兩物情 性自相包裹隱藏匡郭沈淪洞虚也月晦 象年終月朔象年首也金水成形鼎室長 **Interpretatie** Hoofdstuk negenentwintig beschrijft hoe je tijdens het alchemistische proces de hitte beheerst. De trigrammen uit de *Yijing* (het Boek der Veranderingen) dienen hier als beeld voor de veranderingen in de vuurkracht. De Yanyue, de halvemaanvormige alchemistische oven, is als het kookvat. De Witte Tijger, die Lood aanduidt, is van doorslaggevend belang bij het verhitten. Kwik is als een stromende parel, en de Groene Draak, die Kwik aanduidt, werkt ermee samen. De vereniging van het oosten — de Groene Draak — met het westen — de Witte Tijger — is als de wederzijdse aantrekking van ziel en geest. De wassende maan, op de zevende of achtste dag van de maankalender, komt overeen met het getal acht van het trigram Dui. De afnemende maan, op de tweeëntwintigste of drieëntwintigste dag, komt overeen met het getal acht van het trigram Gen. Samen vormen de twee achten zestien: het gewicht van één jin, want in de oudheid bestond een jin uit zestien liang. Dit sluit aan bij de 384 lijnen van de *Yijing* en laat zien dat de vuurkracht even nauwkeurig moet worden geregeld als de veranderingen van de lijnen. Bij het alchemistische werk moet je de patronen van de *Yijing* volgen en letten op het wassen en afnemen van Yin en Yang, zoals verbeeld door de hexagrammen Pi en Tai. Het kookvat heeft de vorm van een opwaarts gerichte maan. De Gouden Tijger, oftewel Lood, is daarin van belang voor de beweging van de ingrediënten. Onder invloed van het vuur van Bing en Ding uit het zuiden werken het rode Kwik en de Groene Draak, oftewel Kwik, samen; de Rode Vogel, die het vuur vertegenwoordigt, stuwt ze voortdurend naar de Gouden Foetus, het product van de alchemie. Met ziel en geest worden de ziel van de oostelijke Groene Draak en de geest van de westelijke Witte Tijger bedoeld. De wassende en afnemende maan omvatten elk acht dagen; samen vormen ze zestien dagen, het gewicht van één jin. Dat gewicht is verdeeld in 384 zhu, een oude gewichtseenheid, precies als de maand waarin Yin en Yang elk een gelijk deel innemen. Zo krijgt de vorm van Hemel en Aarde — Yin en Yang — gestalte, volgens hetzelfde patroon als één omloop van de hemellichamen. Hoofdstuk dertig gaat over de veranderingen van metaal in hevig vuur. Echt goud verliest bij blootstelling aan een groot vuur niets van zijn kleur of glans. Net zoals zon en maan sinds het ontstaan van hemel en aarde helder zijn gebleven, verliest echt goud nooit aan gewicht. De vorm van zon en maan blijft onveranderd. Goud komt in wezen voort uit de maan en ontvangt op de eerste dag van elke maand de kracht van de zon. Uiteindelijk keert het goud terug naar zijn oorsprong. Aan het einde van de maand omhult het zich met het zonlicht, verbergt het zijn omtrek en zinkt het weg in de leegte. Dan hervindt het zijn aard en straalt het in het kookvat. Volgens de onderlinge beheersing van de Vijf Fasen (Hout, Vuur, Aarde, Metaal en Water) kan vuur metaal beheersen. Toch wordt goud door het vuur juist tot een bruikbaar voorwerp gevormd, zonder dat een van beide schade lijdt. De Gouden Foetus vervliegt daarom niet in het kookvat, maar wordt juist helderder. Sinds het kookvat van Hemel en Aarde is ingericht, stromen de essenties van zon en maan er onafgebroken in. Ze versterken elkaar en worden allebei zuiverder. Het gewicht van het goud blijft hetzelfde, terwijl zon en maan er eeuwig omheen draaien en het beschijnen. Dat goud uit de maan voortkomt, betekent dat goud Yin-essentie is en in het westen ligt, de richting die in de Vijf Fasen bij Metaal hoort. Op de eerste dag van de maand ontvangt de maan de kracht van de zon en brengt zo goud voort. Dat goud naar zijn moeder terugkeert, verwijst naar de omloop van de maan, waarbij goud overgaat in Water: Metaal brengt Water voort. Wanneer de Yang-kracht aan het einde van de maand is uitgeput, omhullen goud en water elkaar, verbergen ze hun omtrek en zinken ze weg in de leegte. Het einde van de maand staat voor het einde van het jaar, en het begin van de maand voor het begin van het jaar. Goud en water nemen een vaste vorm aan en blijven in de ruimte van het kookvat bestaan. 含和氣乃見成功故云鼎喜喜則和怡和 怡則金水凝結自然之道備矣 子午數合三章第三十一子午數合三戊己號稱五三五既和諧八石正綱紀呼吸相貪欲佇思爲夫婦黄土金之父流珠水之母水以土爲鬼土鎭水不起朱雀爲火精執平調勝負水盛火消滅俱死歸厚士三性既合會本性共宗祖 子水數一午火數二共合成三也戊己土 數五也三五合成八此乃三五既和諧八 石正綱紀也故得青龍呼白虎白虎吸龍 精呼吸相貪育佇思爲夫婦也黄土金之 父流珠水之母者土能堨水銀乃得不飛 走則四季尾火行土候是也金全自朱雀 火神調匀勝負水盛火滅晦朔俱終歸功 土德也三性既合會本性共宗祖謂金火 自一數水氣中産出蓋是先天地生元始 氣中而能生五行非只以金火二味而已 巨勝尚延年章第三十二巨勝尚延年還丹可入口金性不敗朽故爲萬物寳術士服食之壽命得長久土遊於四季守界定䂓矩金砂入五内霧散若風雨薰蒸達四肢顔色恱澤好髮白皆變黑齒落生舊所老翁復丁壯耆嫗成姹女改形免世厄號之曰眞人 巨勝胡麻人食之尚得延年況金液還丹 入口豈不長生乎還丹始生於眞金金體 故无敗朽然眞金是天地元氣之祖以爲 萬物之母道德經曰无名天地之始有名 **Interpretatie** Deze passage beschrijft hoe Yin-Yang en de Vijf Fasen (Hout, Vuur, Aarde, Metaal en Water) elkaar binnen de alchemie voortbrengen en beheersen. Het getal van Zi (Water) is één en dat van Wu (Vuur) is twee; samen vormen ze drie. Wu en Ji (Aarde) hebben als getal vijf. Drie en vijf samen zijn acht: dat is de betekenis van ‘drie en vijf in harmonie; de acht stenen herstellen de juiste ordening’. Bij het alchemistische werk reageren de Groene Draak (Hout) en de Witte Tijger (Metaal) op elkaar en stemmen ze hun ademhaling op elkaar af, als een echtpaar dat zich verenigt. Gele aarde is de vader van Metaal; de vloeibare parel (kwik) is de moeder van Water. Aarde kan kwik bedwingen en voorkomen dat het vervliegt. De Vermiljoenvogel (Vuur) moet zorgvuldig worden geregeld: als er te veel Water is, dooft het Vuur, zoals de afnemende en nieuwe maan — de veranderingen in de maanfasen — uiteindelijk terugkeren naar de deugd van Aarde. De eigenschappen van Metaal, Vuur en Water komen samen, maar vinden alle hun oorsprong in één en dezelfde wortel. Vervolgens gaat de tekst in op de wonderbaarlijke werking van het innemen van het elixer. Zelfs gewoon voedsel als sesamzaad, ook wel jusheng genoemd, kan het leven verlengen; hoeveel te meer geldt dat voor zulke onsterfelijkheidsmiddelen als het Gouden Vloeibare Elixer en het Terugkerende Elixer. Een waarachtig Gouden Elixer vergaat nooit, want het is de bron van de oorspronkelijke Qi van Hemel en Aarde. De Daodejing zegt: ‘Het naamloze is het begin van Hemel en Aarde.’ Het Gouden Elixer belichaamt die oorspronkelijke Qi. Na het innemen van het Gouden Elixer verspreidt het goudzand zich als wind en regen door de vijf ingewanden en de zes organen. Het geeft het gezicht een stralende gloed, maakt wit haar weer zwart en laat verloren tanden teruggroeien. Ouderen krijgen hun jeugdkracht terug en oudere vrouwen worden weer jonge meisjes. Zo kan men zich bevrijden van het lijden van de wereld en een ware mens worden. 萬物之母是也天地之先一氣爲初而生 萬象金是水根取爲藥基是故眞金母能 産金砂而成還丹也土遊四季爲丹道始 終也魏公喻後人修鍊服之神妙不同凡 藥此砂入口如雲霧風雨徑入五臟四肢 還童却老變髮生牙長生久視矣 胡粉投火章第三十三胡粉投火中色壞還爲鉛氷雪得温湯解釋成太玄金以砂爲主禀和於水銀變化由其眞終始自相因欲作服食仙宜以同類者植禾當以黍覆雞用其子以類輔自然物成易陶冶魚目豈爲珠蓬蒿不成檟類同者相從事乖不成寳是以燕雀不生鳳狐兔不乳馬水流不炎上火動不潤下 胡粉制黑鉛而成若投火中却歸鉛體氷 雪自水氣而結若以湯沃還化爲水金砂 水銀皆一體之物以金爲母還産砂汞故 云植禾以其黍覆雞以其卵一旦受氣足 乃成雞與黍蓋種類相生終始相因自然 之道也若以金石草木霜露氷雪鹽滷之 類皆爲誤用上文註中已詳說矣(本卷二/十五章) (内/註)是將天地根爲藥根眞金母爲藥母今 産陰陽成精金砂靈汞以爲長生之藥不 其然乎故云燕雀不生鳳狐兔不乳馬火 性本炎上不可使潤下水性本潤下不可 使炎上既以自然本性根類而推之則金 母産金砂明矣 世間多學士章第三十四 **Interpretatie** Deze passage behandelt vooral de grondbeginselen van de alchemie en de wetten van de natuur. Eerst wordt gesteld dat alles tussen Hemel en Aarde is voortgekomen uit de oorspronkelijke ‘Ene Qi’ (levensenergie). Echt goud — de essentie van het metaal dat bij de alchemie wordt gebruikt — is als een moeder die goudzand voortbrengt. Dat goudzand kan worden gebruikt om het Terugkeer-Elixer te bereiden, een middel dat onsterfelijkheid belooft. Het element Aarde speelt een hoofdrol in de wisseling van de seizoenen en is gedurende het hele alchemistische proces van belang. Wei Boyang (meester Wei) vertelt zijn navolgers dat dit elixer na inname wonderbaarlijke uitwerkingen heeft. Anders dan gewone medicijnen verspreidt de werking ervan zich snel door het hele lichaam: het verjongt de mens, maakt wit haar weer zwart en laat tanden teruggroeien, zodat men lang kan leven. Hoofdstuk drieëndertig gebruikt verschillende vergelijkingen om uit te leggen dat de alchemie de wetten van de natuur moet volgen. Loodwit verandert bij verhitting weer in lood; sneeuw en ijs smelten door warmte tot water; goudzand en kwikzilver hebben dezelfde aard. Wie een elixer voor onsterfelijkheid wil bereiden, moet materialen gebruiken die van dezelfde aard zijn. Dat is als gewassen verbouwen met gierstzaad of kuikens uitbroeden met eieren. Dingen van verschillende soorten kunnen niet in elkaar veranderen: zwaluwen en mussen brengen geen feniksen voort, en vossen en hazen geen paarden. Water stroomt naar beneden, terwijl vuur opstijgt. Zo werkt de natuur. Hoofdstuk vierendertig benadrukt dat de alchemie het beginsel van ‘voortbrengen uit hetzelfde soort’ moet volgen. Echt goud vormt de grondslag van het elixer en kan goudzand en kwikzilver voortbrengen, de materialen die voor de alchemie nodig zijn. Zoals gewassen uit zaad groeien en eieren kuikens voortbrengen, zo werkt de natuur. Wie ten onrechte niet-verwante materialen gebruikt, zoals metalen en mineralen, planten en bomen, of rijp en dauw, zal er niet in slagen een elixer te bereiden. Water heeft van nature de eigenschap naar beneden te stromen en vuur die om zich heen uit te slaan. De alchemie moet deze natuurlijke eigenschappen volgen om het elixer van lang leven met succes te bereiden. Tot slot merkt de passage op dat er in de wereld veel mensen zijn die de Dao zoeken, maar slechts weinigen de wetten van de natuur werkelijk begrijpen. Daarmee wordt duidelijk gemaakt dat wie de Weg wil cultiveren en alchemie wil beoefenen, deze grondbeginselen goed moet begrijpen en volgen. 世間多學士高妙負良才邂逅不遭遇耗火亡貨財據案依文說妄以意爲之端緒无因縁度量失操持擣治羗石膽雲母及礜磁硫黄燒豫章泥澒相鍊飛鼓下五石銅以之爲輔樞雜性不同類安有合體居千舉必萬敗欲黠反成癡僥倖訖不遇聖人獨知之稚年至白首中道生狐疑背道守迷路出正入邪蹊管窺不廣見難以揆方來 魏公謂世間多有博學通儒之士留心道 域好火求玄邂逅不遇明師但只看文據 訣妄自出意虚損貨財擣治雜藥擬望長 生度世歷年白首執而不回迷守管窺自 入邪徑千舉萬敗難揆將來雜性不同類 上文註中已釋之矣 若夫至聖章第三十五若夫至聖不過伏犧始畫八卦效法天地文王帝之宗結體演爻辭夫子庶聖雄十翼以輔之三君天所挺迭興更御時優劣有步驟功德不相殊制作有所踵推度審分銖有形易忖量无兆難慮謀作事令可法爲世定詩書素无前識資因師各悟之皓若褰帷帳瞋目登高臺 魏公讚伏犧文王孔子三聖人天縱英靈 互有明德演易道則通天地萬物之情删 詩書則叙君臣衆名之訓復有定爻象析 分銖筭轄周星數窮大衍天地雖大難緘 否泰之機陰陽至虚无藏動靜之數是以 聖人因之取謀大道以乾坤象鼎室使抱 一氣而宗萬靈陰陽貫晷時俾歷六虚而 **Interpretatie** Er zijn in de wereld veel belezen geleerden. Hoewel ze grote aanleg hebben, verspillen ze hun inspanningen en geld wanneer ze geen ware meester vinden die hen de weg wijst. Ze volgen boeken slaafs en oefenen op goed geluk, geleid door hun eigen verbeelding. Sommigen experimenteren blindelings met mineralen als qiangshi-dan, mica, arseenerts, magneetsteen en zwavel. Ze mengen die met aarde uit Yuzhang — het huidige Jiangxi — en voegen zelfs brons uit de Vijf Mineralen toe als hulpmiddel. Maar ze beseffen niet dat deze stoffen, met hun tegenstrijdige eigenschappen, niet samengaan. Hoe vaak ze het ook proberen, mislukking is onvermijdelijk. Hun poging om slim te zijn, laat juist hun dwaasheid zien. Op zulk geluk hopen levert uiteindelijk weinig op; alleen de wijzen begrijpen de werkelijke betekenis. Velen zoeken vanaf hun jeugd de Weg, maar beginnen eraan te twijfelen wanneer ze oud zijn geworden en verlaten dan het juiste pad. Het is alsof je door een bamboebuis naar de hemel kijkt: met zo’n beperkt blikveld kun je de toekomst niet overzien. Meester Wei Boyang merkt op dat deze geleerden weliswaar graag de Dao beoefenen, maar zonder leiding van een ware meester alleen de boeken napraten. Ze verspillen hun geld aan het bereiden van allerlei middelen, in de hoop onsterfelijk te worden. Hun hele leven blijven ze in dwaling volharden. Als iemand die door een buis naar een luipaard kijkt, raken ze op een dwaalspoor en zijn hun pogingen gedoemd te mislukken. De eerdere toelichting heeft al uitgelegd waarom stoffen met uiteenlopende eigenschappen niet samengaan. Hoofdstuk vijfendertig beschrijft het voorbeeld van de hoogste wijzen. De grootste van hen is Fuxi, die als eerste de Bagua (Acht Trigrammen) tekende naar het voorbeeld van hemel en aarde. Koning Wen van Zhou geldt als toonbeeld van heerschappij: met zijn uitspraken bij de trigrammen en lijnen legde hij de principes van de Veranderingen uit. Confucius, een van de grootste wijzen, voegde daar met de Tien Vleugels toelichting aan toe. Deze drie uitzonderlijk begaafde wijzen volgden elkaar op. Hoewel ze in verschillende tijden leefden en ieder iets anders tot stand brachten, waren hun Deugd en verdiensten even groot. De klassieken die zij nalieten, vormen één doorlopende traditie en maken het mogelijk de maat en omvang van de dingen tussen hemel en aarde nauwkeurig te berekenen. Wat vorm heeft, is gemakkelijk te meten; tekens zonder vorm zijn moeilijk te voorzien. De *Zhouyi*, de *Shijing* en de *Shangshu*, door de wijzen nagelaten, werden voorbeelden voor latere generaties. Meester Wei prijst de bijzondere aanleg van Fuxi, koning Wen en Confucius, die ieder hun wijsheid op eigen wijze lieten zien. Fuxi werkte de Weg van de Veranderingen uit en bracht de beginselen van hemel, aarde en alle dingen met elkaar in verband. Koning Wen onthulde via de trigrammen en lijnen wat geluk en ongeluk brengt. Confucius stelde de gedichten en geschriften samen en legde de grondslagen van menselijke verhoudingen vast. Zij konden de loop van de sterren nauwkeurig berekenen en de veranderingen tussen hemel en aarde doorgronden. Zelfs het onmetelijke hemelruim ontsnapt niet aan de wet van opkomst en verval. En Yin-Yang, dat leeg lijkt, omvat in werkelijkheid vaste patronen van beweging en verandering. Daarom volgden de wijzen deze wetten na: zij namen Qian en Kun als beeld voor de alchemistische ketel, lieten de twee Qi’s van Yin en Yang alle levensvormen omvatten en bepaalden de tijd door de schaduw van de zon te observeren. Zo lieten zij de ware Qi door de zes leegten — boven, beneden en de vier windrichtingen — in een kringloop bewegen. *(Toelichting: ‘zes leegten’ verwijst naar de zes richtingen: boven, beneden en de vier windstreken. In de innerlijke alchemie staat dit voor de baan waarlangs de ware Qi door het hele lichaam circuleert. ‘Eén Qi omarmen’ verwijst naar het kernprincipe van de beoefening: de geest concentreren en de Qi verzamelen.)* 生庶類然有形易忖者天地也無兆難謀 者陰陽也若不因三聖演易將水火何路 施張若不賴萬世垂文驅龍虎何門鈐鍵 故云素無前識因此悟之若褰帷帳則明 有所覩如登高臺復莫知其極蓋喻聖人 之道仰之彌高鑚之彌堅也因易而復明 火記下文當略釋之 火記六百篇章第三十六火記六百篇所趣等不殊文字鄭重說世人不熟思尋度其源流幽明本共居竊爲賢者談曷敢輕爲書若遂結舌瘖絶道獲罪誅寫情著竹帛又恐泄天符猶豫增歎息俛仰綴斯愚陶冶有法度未忍悉陳敷略述其綱紀枝條見扶踈 火記六百篇蓋是周星運火之大數朝暮 各係一卦直事云六百篇篇次一一皆同 故年與月同月與日同日與時同也魏公 既不敢結舌而蔽大道復不敢顯書竹帛 而泄天機猶豫增歎深慮不及將來故略 述綱紀少露枝條其餘細微備于口訣云 耳 以金爲隄防章第三十七以金爲隄防水入乃優游金計有十五水數亦如之臨爐定銖兩五分水有餘二者以爲眞金重如本初其三遂不入火二與之俱三物相合受變化狀若神下有太陽氣伏蒸須臾間先液而後凝號曰黄輿焉歲月將欲訖毁性傷壽年形體爲灰土狀若明窓塵 金母在中宫爲水銀隄防則金水優游情 性相戀金水逐辰受氣各得其半共合一 **Interpretatie** Hemel en aarde brengen alle dingen voort. Tastbare vormen zijn gemakkelijk te begrijpen, maar de onzichtbare en vormloze veranderingen van Yin-Yang zijn moeilijk te doorgronden. Zonder de drie wijzen Fuxi, koning Wen en Confucius, die met de Yijing de Weg van de hemel onderzochten, hoe zouden mensen dan het geheim van de harmonie tussen water en vuur — de afstemming van Yin-Yang — kunnen begrijpen? En zonder de geschriften die wijzen uit vroegere tijden hebben nagelaten, waar zouden beoefenaars dan de methoden leren om de draak en de tijger — de twee Qi’s van Yin en Yang in het lichaam — te beheersen? Gewone mensen kunnen van nature de toekomst niet voorspellen, maar door de klassieken te bestuderen kunnen zij tot inzicht komen. Zoals je dingen helder kunt zien zodra je een gordijn opzijschuift, en in de verte kunt kijken wanneer je een hoge toren beklimt, zo lijkt de wijsheid van de wijzen misschien onbereikbaar, maar toch kun je haar door de Yijing leren begrijpen. Hierna volgt een korte toelichting op de inhoud van de Huojing (het Geschrift van het Vuur). De Huojing telt zeshonderd hoofdstukken. Hoewel het werk omvangrijk is, blijft de kern ervan dezelfde. De teksten beschrijven met grote ernst de wezenlijke aanwijzingen voor de cultivering, maar helaas verdiepen mensen zich vaak niet in de oorsprong ervan. Yin en Yang zijn twee kanten van één geheel. Ik waag het hier voor mensen die ervoor openstaan uitleg te geven; hoe zou ik zomaar een boek durven schrijven? Als ik zwijg, kan de Grote Weg verloren gaan, maar als ik alles opschrijf, ben ik bang hemelse geheimen prijs te geven. Na lang aarzelen kan ik alleen maar zuchten. Uiteindelijk besluit ik de hoofdlijnen beknopt toe te lichten; de bijzonderheden moeten mondeling worden doorgegeven. De zeshonderd hoofdstukken zijn in feite het totale aantal vuurfasen — de regeling van het vuur tijdens het alchemistische proces — dat is afgeleid van de loop van de sterren aan de hemel. Ochtend en avond komen elk overeen met een hexagram. De volgorde van de zeshonderd hoofdstukken volgt volledig de wetten van de bewegingen van hemel en aarde. Daarom berusten de veranderingen van jaar, maand, dag en uur op hetzelfde beginsel. Wei Boyang, de auteur van de Cantong qi (De overeenstemming van de Drie), durfde de Grote Weg niet te verhullen door te zwijgen, maar evenmin alles uit te schrijven en zo hemelse geheimen prijs te geven. Hij kon daarom alleen de hoofdlijnen en kernpunten aangeven; de fijnere inzichten moeten mondeling van meester op leerling worden overgedragen. Gebruik metaal — dat hier lood betekent — als dam, dan kan water — hier kwik — veilig stromen. Van het metaal zijn vijftien delen nodig, en van het water evenveel. Weeg de hoeveelheden nauwkeurig af bij de alchemistische oven; van het water mag iets meer worden genomen, vijf delen extra. Twee delen dienen als waar metaal — de essentie van het elixer — en moeten hun oorspronkelijke gewicht behouden. Het derde deel wordt niet rechtstreeks aan het vuur blootgesteld, maar werkt samen met de eerste twee. Wanneer de drie stoffen zich vermengen, ontstaat een wonderbaarlijke verandering. Onderaan stijgt zuivere Yang-Qi op; de stof wordt eerst vloeibaar en stolt daarna. Het gevormde product heet de “Gele Aarde”. Als een verkeerde werkwijze het elixer doet mislukken, is al het eerdere werk vergeefs en wordt bovendien de levensduur van de beoefenaar aangetast. Het eindproduct verandert dan in asachtig afval. De Metaalmoeder — hier lood — bevindt zich in het midden van het alchemistische vat. Net als een dam houdt zij de stroom van kwik in bedwang, zodat metaal en water in harmonie samengaan. Naarmate de tijd verstrijkt, nemen metaal en water elk op hun eigen wijze de essentie van hemel en aarde in zich op, totdat zij uiteindelijk volmaakt tot één geheel versmelten. 斤之數既産金砂母亦不損故云金重如 本初也其三不入者眞土也金火木爲三 物被水火二者逐辰與之俱入器中乃得 三性合會二味相拘變化若神也金母始 因太陽精氣伏蒸遂能滋液而後凝結是 名黄輿焉以至周星陰陽五行功考互漏 退位藏形盡歸功於中宫黄帝土德也故 云毁性傷壽年歸土德而化土則神精狀 若明窓塵也 擣治并合之章第三十八擣治並合之持入赤色門固塞其際會務令致完堅炎火張於下晝夜聲正勤始文使可修終竟武乃陳候視加謹愼審察調寒温周旋十二節節盡更須親氣索命將絶休死亡魄魂色轉更爲紫赫然成還丹粉提以一丸刀圭最爲神 擣治丹基堅完固濟然後安鼎内號曰赤 色門上水流下下火炎上晦朔進退晝夜 升降文發子初武隨巳止午起陰符以至 於亥運之否泰調以寒温十二節終終則 更始一周火足魂魄改形轉爲紫金赫然 成丹服之一粒刀圭更神神妙之功述无 盡已 推演五行數章第三十九推演五行數較約而不繁舉水以激火奄然滅光明日月相激薄常在晦朔間水盛坎侵陽火衰離晝昏陰陽相飲食交感道自然 五行是虚無之氣窺視難名若以天地緫 數則之則无逃其運用致感鼎内五行自 拘陰陽交媾火興水退水激火衰日魂起 **Interpretatie** Deze passage behandelt de voornaamste stappen en beginselen van de oude alchemie. Eerst wordt gezegd dat het ‘moederzand van goud’ — het basismateriaal voor de alchemie — tijdens het proces niet verloren gaat en even kostbaar is als goud. De ‘ware aarde’, een bijzondere grondsoort die bij de alchemie wordt gebruikt, neemt niet aan de reactie deel. Goud, vuur en hout komen onder invloed van water en vuur in het alchemistische vat terecht. Hun verschillende eigenschappen versmelten en brengen wonderlijke veranderingen teweeg. De alchemistische grondstoffen nemen aanvankelijk de essentie van de zon op en worden vloeibaar. Daarna stollen ze tot de ‘gele draaggrond’, een alchemistische term voor de stof die in een eerste fase is gevormd. Door de omloop van de hemelse kringloop en de werking van Yin-Yang en de Vijf Fasen (Hout, Vuur, Aarde, Metaal en Water) keren ze uiteindelijk terug naar het ‘centrale paleis’, het midden van de alchemistische oven. Dit weerspiegelt de Deugd van de Aarde van de Gele Keizer. Wanneer de alchemie slaagt, wordt de stof zo fijn en doorzichtig als stofdeeltjes die je door een raam ziet. Hoofdstuk 38 beschrijft de praktische stappen. Stamp de grondstoffen fijn, meng ze en doe ze in de ‘rode poort’, een specifiek deel van de alchemistische oven. Sluit het geheel zorgvuldig af. Verhit het vervolgens onafgebroken, dag en nacht: begin met een zacht vuur en eindig met een krachtig vuur. Houd de temperatuurveranderingen nauwlettend in de gaten en doorloop twaalf cycli van de zonnejaarkalender. Wanneer de Qi bijna is uitgeput, wordt de stof paars. Uiteindelijk ontstaat de ‘teruggekeerde Dan’, het kostbaarste elixer. Een uiterst kleine hoeveelheid — een dao gui, een oude maateenheid — volstaat om een wonderbaarlijk effect te bereiken. Hoofdstuk 39 verklaart de werking van de Vijf Fasen. Water kan vuur bedwingen, zoals de maan het licht van de zon verduistert. De botsing tussen water en vuur vindt doorgaans plaats rond de dagen van de nieuwe maan. Wanneer het water sterk aanzwelt, onderdrukt het de Yang-energie; wanneer het vuur verzwakt, wordt het overdag donker. Het afnemen en toenemen van Yin en Yang is een natuurwet. De Vijf Fasen zijn in wezen ongrijpbare Qi, moeilijk in woorden te vatten. Toch kun je, door de algemene wetmatigheden van de bewegingen in hemel en aarde te begrijpen, hun werking in het alchemistische vat doorgronden. Wanneer Yin en Yang zich verenigen, stijgt het vuur en neemt het water af. Zodra het water het vuur aanwakkert maar tegelijk verzwakt, begint de ‘zonnesiel’ — de Yang-energie — zichtbaar te worden. 於朔晨月魄終於晦暮雄雌相禪砂汞互 生天地自然而丹道昭矣 名者以定情章第四十名者以定情字者縁性言金來歸性初乃得稱還丹吾不敢虚說倣傚聖人文古記題龍虎黄帝美金華淮南鍊秋石王陽加黄芽賢者能持行不肖母與俱古今道猶一對談吐所謀學者加勉力留連深思惟至要言甚露昭昭不我欺 金者情也水者性也金既生水銀是情歸 性也且金生於水水爲金母水復生於金 金返爲水母故有還丹之號上文云母隱 子胎子藏母胞是也(本卷二十/四章内云)然魏公所 述殆无虚詐乃託易象及古文龍虎經而 論之仍讃黄帝淮南王王陽先眞聖人皆 能持而行之古今共一門徑非不肖者所 可及也故喻後來留意思之要言甚露明 明明不我 **Interpretatie** Deze passage beschrijft het beginsel van Yin-Yang dat elkaar voortbrengt binnen de alchemie. De maan begint op de dag van de nieuwe maan, de eerste dag van de maand, met de maanessentie — het Yin-aspect. Tegen het einde van de maand, op de laatste dag, veranderen het mannelijke en het vrouwelijke, oftewel Yin en Yang, in elkaar. Dat lijkt op de alchemistische omzetting waarbij cinnaber, het Yang-aspect, en kwik, het Yin-aspect, elkaar voortbrengen. Zo werkt de natuurlijke orde van hemel en aarde, en zo wordt de Weg van de alchemie helder zichtbaar. Hoofdstuk veertig bespreekt de functie van ‘namen’: namen bepalen de aard van dingen en woorden drukken hun natuur uit. Wanneer metaal — dat staat voor gevoel — terugkeert naar zijn oorspronkelijke natuur, kan men het ‘terugkerende elixer’ noemen: een elixer dat terugkeert naar de oorsprong en de bron. De auteur waagt zich niet aan eigen beweringen, maar volgt de geschriften van de wijzen uit de oudheid. Hij noemt de *Jing van de Draak en de Tijger*, de Gouden Bloem die de Gele Keizer bereidde, het herfstelixer dat de vorst van Huainan bereidde, en de toevoeging van de gele kiem, een grondstof voor de alchemie, door Wang Yang. Deze wijzen konden hun beoefening volhouden; mensen zonder de juiste aanleg konden het doel niet bereiken. De Weg van de cultivering is in vroeger en later tijden dezelfde. Metaal staat voor gevoel en water voor aard. Metaal kan kwik voortbrengen — gevoel keert dan terug naar aard. Tegelijkertijd ontstaat metaal zelf uit water, want water is de moeder van metaal; en water ontstaat uit metaal, want metaal is de moeder van water. Vandaar de naam ‘terugkerend elixer’. Dit is vergelijkbaar met de eerder beschreven verhouding waarin de moeder zich in de foetus verbergt en het kind in de moederschoot besloten ligt. Wat Wei Boyang, ook wel meester Wei genoemd, uiteenzet, is geen loze bewering: hij betoogt zijn leer aan de hand van de trigrammen uit de *Yijing* en de oude *Jing van de Draak en de Tijger*. Ook prijst hij de Gele Keizer, de vorst van Huainan en Wang Yang als wijzen uit het verleden die hun beoefening konden volhouden. De Weg van de cultivering komt in vroeger en later tijden uit één bron; mensen zonder de juiste aanleg kunnen haar niet bereiken. Daarom spoort hij latere generaties aan er zorgvuldig over na te denken. Deze kernpunten zijn al helder uiteengezet en zijn waarachtig. 欺也周易參同契分章通眞義卷上 --- 原文底本：Kanripo 漢籍リポジトリ（京都大学），CC BY-SA 4.0。 Source text: Kanripo Chinese Classics Repository (Kyoto University), CC BY-SA 4.0. HTML version: https://daozang.app/nl/text/KR5d0019/