--- title: "Wuzhen Pian 紫陽真人悟真篇三註 – Interpretacja po polsku | Daozang" url: "https://daozang.app/pl/text/KR5a0143/" canonical: "https://daozang.app/pl/text/KR5a0143/" lang: "pl" edition: - "Źródło: Kanripo (Uniwersytet w Kioto)" - "Daozang section: 洞真部" - "Kanripo ID: KR5a0143" - "Podstawa (kod Kanripo): 正統道藏・涵芬樓版 (HFL)" - "Świadek (kod Kanripo): 重刊道藏輯要 (CK-KZ)" - "Rozmiar: 4 tomy · 50,489 znaków" source: "Kanripo 漢籍リポジトリ（京都大学）" license: "CC BY-SA 4.0" --- # 《紫陽真人悟真篇三註》 Dongzhen 洞真部 · 4 tomów · 50,489 znaków ## O tej edycji - **Źródło**: Kanripo (Uniwersytet w Kioto) - **Daozang section**: 洞真部 - **Kanripo ID**: [`KR5a0143`](https://github.com/kanripo/KR5a0143) - **Podstawa (kod Kanripo)**: 正統道藏・涵芬樓版 (`HFL`) - **Świadek (kod Kanripo)**: 重刊道藏輯要 (`CK-KZ`) - **Rozmiar**: 4 tomy · 50,489 znaków ## Tom 1 重刊道藏輯要 悟眞篇紫陽眞人張伯端著 紫賢眞人辥道光注 子野眞人陸　墅注 上陽子　陳致虛注 七言律詩(凡一十六首以象二八一斤之數)不求大道出迷途縱負賢才豈丈夫百𡻕光陰石火爍一生身世水泡浮只貪利祿求榮顯不顧形容暗悴枯試問堆金等山嶽無常買得不來無 道光曰難莫難於遇人易莫易於成道今也現宰官長者之 身結大道修丹之友煉一黍米於霎時之中立地成道此易 莫易於成道也然紆紫懷金門深似海有道之士望望然而 去之此難莫難於遇人也難莫難於遇人易莫易於成道今 也百錢掛杖四海一身夙植靈根親傳大道然龍虎之韁易 解刀圭之鎖難開得藥忘年煉鉛無計此又遇人之易而成 道之難也安有二事俱全哉正好密扣玄關千載一時十洲 三島者耶仙翁遊成都遇靑城丈人得金液還丹之妙道驚 嘆成藥之不難故作是詩結緣丹友其末章曰試問堆金等 山嶽無常買得不來無辭意迫切雖有拱璧以先駟馬不如 坐進此道仙翁遠矣高山流水落落知音 子野曰道不負人人自負道 **Interpretacja** Dzieło to, *Wuzhen pian* (Pismo o urzeczywistnieniu prawdy), napisał Prawdziwy Człowiek Ziyang, Zhang Boduan. Później trzej wybitni mistrzowie Daoistyczni — Prawdziwy Człowiek Zixian, Xue Daoguang, Prawdziwy Człowiek Ziye, Lu Shu, oraz Shangyangzi, Chen Zhixu — opracowali do niego osobne komentarze. Szesnaście siedmioznakowych wierszy otwierających utwór symbolizuje tajemnicę „dwóch ósemek składających się na jeden jin” — termin z alchemii Daoistycznej oznaczający harmonijne połączenie Yin-Yang. Wiersz wyraża żal, że człowiek, który nie poszukuje Dao (Drogi), najwyższej prawdy Daoizmu, by wydostać się z błądzenia, nie zasługuje na miano prawdziwie wielkiego, choćby obdarzony był niezwykłym talentem. Życie trwające sto lat jest krótkie jak iskra krzesana z krzemienia, a jego wzloty i upadki przemijające niczym bańki na wodzie. Człowiek zabiega o sławę, pozycję i bogactwo, nie dostrzegając, że z każdym dniem słabnie. Czy nawet góry złota i srebra mogą przekupić nieubłagane przeznaczenie, by śmierć nie przyszła po swoją należność? Xue Daoguang objaśnia, że najtrudniej jest spotkać mądrego mistrza, który wskaże właściwą drogę, a stosunkowo łatwo jest osiągnąć Dao dzięki praktyce. Zdarza się, że ludzie piastujący wysokie stanowiska nawiązują przyjaźnie z osobami kultywującymi Dao i praktykującymi alchemię, a wtedy mogą w krótkim czasie uformować Złoty Eliksir (Jindan) wielkości ziarnka prosa — najwyższy poziom alchemii wewnętrznej. To właśnie pokazuje, że „łatwo osiągnąć Dao”. Jednak siedziby dostojników i możnych są niczym bezdenne głębiny; prawdziwi adepci Dao często nie śmią się do nich zbliżyć. To dowodzi, jak trudno jest „spotkać mistrza”. Lu Shu dodaje, że niektórzy nie mają grosza przy duszy, a mimo to od urodzenia noszą w sobie zalążek Dao i nieśmiertelności. Choć otrzymali prawdziwy przekaz Dao, łatwo im rozluźnić wodze Tygrysa i Smoka — symboli Yin-Yang — lecz trudno otworzyć zamek naczynia nazywanego „miarką cynobru”, używanego w alchemii. Dostają eliksir, ale zapominają o okresie potrzebnym na praktykę; chcą rafinować ołów i rtęć, surowce alchemii zewnętrznej, lecz nie wiedzą, od czego zacząć. Oto sytuacja, w której „łatwo spotkać mistrza, trudno osiągnąć Dao”. Czy na świecie można mieć szczęście do obu tych rzeczy naraz? Trzeba uchwycić sprzyjającą chwilę i przeniknąć Tajemniczą Bramę, kluczowy punkt praktyki — tak jak Zhang Boduan, który w Chengdu spotkał Starca z Qingcheng i otrzymał od niego przekaz Złotego Eliksiru Powrotu do Jedności, najwyższej metody alchemicznej. Takie sposobności zdarzają się raz na tysiąc lat. Szczególnie przejmujące jest końcowe pytanie wiersza: „Czy góry złota, choćby piętrzyły się jak pasma gór, mogą się równać…?”. Nawet bezcenne jadeity i wspaniałe rumaki są mniej warte niż spokojne siedzenie i kultywowanie Dao. Niestety nieśmiertelny Zhang Boduan już odszedł, a znalezienie kogoś, kto go zrozumie, jest równie trudne jak odnalezienie muzycznego porozumienia między Boyą a Ziqiem. Lu Shu podsumowuje: Dao nigdy nikogo nie zawodzi; to ludzie często sami zawodzą Dao. 上陽子曰從古聖賢尊道貴德何謂道先天一炁之造化也 何謂德積功累行以成聖也古之上士必先積德古之聖賢 必先聞道未有不聞道而稱聖未有不積德而曰賢旣曰賢 矣卻不精修妙道者則與凡流同歸泯滅而已矣是不得名 爲大丈夫百年榮顯光陰如電金玉堆裏難免無常且功如 韓信富過石崇愈危身以棄生但殉名而殉貨以自滅其軀 故經云道之眞可以治身其緒餘以爲國家其土苴以治天 下是以積德曰賢積財曰愚愚而且富故業重賢而且貧必 罪輕信夫天道好還者也仙翁憫世愚人貪財積業故作是 書首以此詩諷勸世人崇修至道也人生雖有百年期夀夭窮通豈預知昨日街頭方走馬今朝棺内已眠屍妻財抛下非君有罪業將行難自欺大藥不求爭得遇遇之不煉是愚癡 道光曰麟鳳不世出神仙不常見有能空夢幻泡影之身可 脫生老病死之苦爲人間希有之事道上逢師師邊得旨下 手速修猶太遲也仙翁作是詩末章且曰大藥不求爭得遇 遇之不煉是愚癡其叮嚀懇切如此吾儕未聞道者可卽求 師已遇人者豈容癡坐宜結一時之黍米守抱九載之空仙 心藏太虛神遊八極露紫雲之半面應仙試於玄都毋使許 君專美於晉代 子野曰知之非難行之惟難妙矣哉 **Interpretacja** Ten fragment pisma ukazuje przede wszystkim wagę kultywowania Dao (Drogi) i gromadzenia zasług. Prawdziwi adepci starożytności, czyli ludzie o najwyższych zdolnościach, rozumieli, że trzeba najpierw gromadzić zasługi, a zarazem pojąć prawdę Wielkiego Dao. Nie można stać się świętym, nie urzeczywistniwszy Dao, ani zostać mędrcem, nie gromadząc De (Cnoty/Mocy). Kto nazywa siebie mędrcem, lecz nie praktykuje rzetelnie, ostatecznie ginie tak jak zwykli ludzie i nie zasługuje na miano prawdziwie wielkiego człowieka. Sto lat życia może się wydawać czasem chwały i dostatku, lecz przemija w mgnieniu oka. Nawet człowiek tak zasłużony jak Han Xin albo tak bogaty jak Shi Chong nie uniknął śmierci; przeciwnie, te próżne tytuły i bogactwa stały się przyczyną ich zguby. Pismo mówi, że najgłębszą prawdę Wielkiego Dao można wykorzystać do doskonalenia siebie i pielęgnowania natury; w dalszej kolejności — do rządzenia państwem, a dopiero na końcu — do zarządzania całym światem. Dlatego gromadzenie cnót jest prawdziwą mądrością, a gromadzenie majątku — głupotą. Głupiec, który opływa w bogactwa, obciąża się ciężką karmą, zaś mędrzec żyjący w ubóstwie ma lekką karmę. Nieustanny obrót Niebiańskiej Drogi sprawia, że odpłata zawsze dosięga człowieka. Nieśmiertelny Mędrzec, autor tekstu, litował się nad ludźmi, którzy z chciwości gromadzą majątek i zaciągają karmiczne winy, dlatego napisał te wiersze, by zachęcić ich do praktykowania Wielkiego Dao. Nawet jeśli człowiek dożyje stu lat, któż potrafi przewidzieć życie i śmierć, nieszczęście i pomyślność? Jeszcze wczoraj mógł jeździć konno po ulicy, chełpiąc się przed innymi, a dziś już leży w trumnie. Żony ani majątku nie zabierze ze sobą, lecz skutki popełnionych win będzie musiał ponieść sam. Jeśli nie zacznie szukać wielkiego Eliksiru, czyli metody praktyki, jak ma go odnaleźć? A gdy już go odnajdzie, lecz nie podejmie praktyki, okaże się jeszcze większym głupcem. Prawdziwy Mędrzec Daoguang dodaje: qilin i feniks ukazują się raz na tysiąc lat, a prawdziwi nieśmiertelni są równie rzadcy. Kto przejrzy złudną naturę życia, podobnego do snu, iluzji, bańki czy cienia, może wyzwolić się z cierpień starości, choroby i śmierci. To najrzadsze wydarzenie w ludzkim świecie. Gdy spotka się jasnego mistrza i otrzyma prawdziwy przekaz, trzeba natychmiast rozpocząć praktykę, bo czas nie czeka. Na końcu wiersza Nieśmiertelny Mędrzec raz po raz przypomina: jak odnajdziesz wielki Eliksir, jeśli go nie szukasz? A jeśli go odnajdziesz, lecz nie będziesz praktykować, okażesz się głupcem. Ci z nas, którzy jeszcze nie urzeczywistnili Dao, powinni czym prędzej szukać mistrza. Ci zaś, którzy już spotkali jasnego mistrza, nie mogą bezczynnie siedzieć — powinni wykorzystać chwilę sposobną do praktyki, symbolizowaną przez ziarnko prosa, i wytrwale praktykować przez długi czas, co oznacza dziewięcioletni okres. Na koniec Prawdziwy Mędrzec Ziye wzdycha: zrozumieć zasadę nietrudno, trudno zaś naprawdę wcielić ją w życie. Droga praktyki jest doprawdy subtelna i cudowna! Uwaga: „ziarnko prosa” symbolizuje cenną chwilę sposobną do praktyki, a „dziewięć lat” oznacza długi okres ćwiczeń. „Purpurowe obłoki” i „Tajemna Stolica” to obrazy niebiańskich krain taoizmu. „Pan Xu” odnosi się do Xu Xuna, słynnego taoisty z dynastii Jin. 上陽子曰經云夫人上夀百𡻕中夀八十下夀六十除憂患 死喪一月之間不過四五日而已一世之人儘貪名利爲可 長享豈顧死期至哉僕每嘆世之愚人一身之外急於妻子 百計富貴一旦身沒妻適他人幷以富貴爲後夫所有誰肯 思前夫方在地獄中受業報也故仙翁云妻財抛下非君有 罪業將行難自欺惻隱之至矣但欲世人修道以脫輪迴多 少負志自高之士已遇眞師直指大道乃欲待其功名志滿 願足方煉金丹忽忽天不與年悔何能及豈非愚癡乎噫未 聞者急求師已聞者卽求藥人之夀夭不可預知也頓除執 着更不愚癡信受奉行此可謂賢智者學仙須是學天仙惟有金丹最的端二物會時情性合五行全處虎龍蟠本因戊巳爲媒娉遂使夫妻鎭合歡只候功成朝北闕九霞光裏駕翔鸞 道光曰仙有數等陰神至靈而無形者鬼仙也處世無疾而 夀永者人仙也飛空走霧不饑不渴寒暑不侵遨遊海島長 生不死者地仙也形神俱妙與道合眞步日月無影入金石 無礙變化無窮隱顯莫測或老或少至聖至神鬼神莫能知 蓍龜不能測者天仙也陰眞君曰若能絕嗜慾修胎息頤神 入定脫殻投胎託陰陽化生而不壞者可爲下品鬼仙也若 受三甲符籙正一盟威上淸三洞妙法及劍術尸解之法而 **Interpretacja** Fragment ten omawia kilka zagadnień. Na początku mówi o długości ludzkiego życia: najdłuższe trwa około stu lat, średnie — osiemdziesiąt, a najkrótsze — sześćdziesiąt. W całym życiu dni prawdziwie wolnych od trosk przypada zaledwie cztery lub pięć w miesiącu. Ludzie na świecie gorączkowo zabiegają o sławę i majątek, sądząc, że dzięki nim będą długo cieszyć się życiem. Nie wiedzą jednak, że śmierć może nadejść w każdej chwili. Autor ubolewa nad ich zaślepieniem: trudzą się, by zapewnić żonie i dzieciom bogactwo, lecz po ich śmierci żona wychodzi ponownie za mąż, a majątek przechodzi w cudze ręce. Kto wtedy pamięta o zmarłym mężu, który cierpi w piekle? Dlatego słowa Nieśmiertelnego Mistrza brzmią tak przejmująco: „Żona i majątek pozostawione po śmierci nie są już twoje; z grzechami, które na siebie ściągasz, nie oszukasz samego siebie”. Następnie tekst krytykuje ludzi zarozumiałych, którzy spotkali prawdziwego mistrza i usłyszeli od niego o Wielkiej Drodze, a mimo to chcą zacząć praktykę dopiero wtedy, gdy osiągną sławę i sukces. Zamierzają wówczas kultywować Złoty Eliksir — podstawową praktykę Neidan (alchemii wewnętrznej). Nagle jednak dobiega kres ich życia, a na żal jest już za późno. Czyż to nie głupota? Autor przestrzega: ci, którzy nie słyszeli o Wielkiej Drodze, powinni czym prędzej poszukać mistrza; ci, którzy już o niej usłyszeli, powinni od razu szukać prawdziwej nauki. Długości życia nie sposób przewidzieć. Mądry jest ten, kto porzuca przywiązania i zaślepienie, a następnie z wiarą przyjmuje naukę i postępuje zgodnie z nią. Dalej tekst objaśnia istotę kultywowania Złotego Eliksiru. Kto pragnie zostać nieśmiertelnym, powinien dążyć do najwyższego poziomu nieśmiertelności — niebiańskiej; Złoty Eliksir jest zaś podstawową metodą tej praktyki. Gdy dwie energie Yin-Yang (yin-yang), określane jako „dwie rzeczy”, połączą się w ciele, a Pięć Faz (Wǔxíng: Drewno, Ogień, Ziemia, Metal, Woda) będzie w nim dopełnionych, osiąga się zjednoczenie Smoka i Tygrysa, czyli harmonię Yin i Yang. Pośredniczy w nim Ziemia Wu-Ji, termin Neidan oznaczający prawdziwą intencję. Dzięki niej Yin i Yang jednoczą się niczym zgodnie żyjący małżonkowie. Gdy praktyka dojrzeje, adept może wznieść się do niebios. Na koniec tekst rozróżnia pięć stopni nieśmiertelności. Nieśmiertelny duchowy, czyli guixian, ma subtelny, poruszający się duch Yin, lecz nie posiada ciała. Nieśmiertelny ludzki, czyli renxian, żyje wśród ludzi, długo i bez chorób. Nieśmiertelny ziemski, czyli dixian, potrafi unosić się wśród chmur, nie odczuwa zimna ani upału i żyje wiecznie na wyspach nieśmiertelnych. Nieśmiertelny niebiański, czyli tianxian, osiąga doskonałość ciała i ducha oraz jedność z Dao (Drogą); może przenikać przez Słońce, Księżyc i metale szlachetne, a jego przemiany są nieograniczone. Mistrz Yin dodaje, że ten, kto potrafi odciąć się od pragnień, praktykuje oddychanie embrionalne — zaawansowaną metodę oddechową — i wprowadza ducha w stan skupienia, a następnie porzuca ciało, odradza się w innym ciele i dzięki przemianom Yin-Yang osiąga nieśmiertelność, należy do niższej kategorii nieśmiertelnych duchowych. Kto zaś opanował cudowne metody, takie jak talizmany i rejestry Trzech Zbroi, przysięgę Zhengyi (Ortodoksyjnej Jedności) i nauki Shangqing z Trzech Grot (Dongzhen/Dongxuan/Dongshen), a także sztukę miecza i metodę wyzwolenia przez zwłoki — sposobu osiągania nieśmiertelności… (oryginał urywa się w tym miejscu). 得道者皆爲南宮列仙在諸洞府修眞得道乃中品仙也若 修金丹大藥成道或脫殻或冲舉乃無上九極上品仙也丹 法七十二品欲學天仙惟金丹至道而已此蓋無中生有天 地未判之前煉混元眞一之炁非後天地生五金八石硃砂 水銀黑鉛白錫黃丹雄黃雌黃硫黃砒粉秋石草木灰霜雪 冰滓質煮伏之類及自身津精氣血液有中生有等物也惟 眞一之炁聖人以法追攝於一時辰内結成一粒大如黍米 號曰金丹又曰眞鉛又曰陽丹又曰眞一之精又曰眞一之 水又曰水虎又曰太乙含眞炁人得餌之立躋聖位此乃無 上九極上品天仙之妙道世人罕得而遇也吾儕今得大道 斷念浮華凝神碧落毋爲中下之圖當證無上九極上品天 仙之位且眞一之炁生於天地之先混於虛無之中恍惚杳 冥視之不見聽之不聞搏之不得如之何而凝結以成黍米 之珠哉聖人以實而形虛以有而形無實而有者眞陰眞陽 也同類有情之物也虛而無者二八初弦之氣也有氣而無 質兩者相形一物生焉所謂一者眞一之炁而凝爲一黍米之珠也經曰元始懸一寶珠大如黍米在空玄之中者此其 **Interpretacja** Ci, którzy osiągają Dao dzięki kultywacji, stają się nieśmiertelnymi przebywającymi w Pałacu Południowym, siedzibie taoistycznych istot nieśmiertelnych, i praktykują w rozmaitych grotach i błogosławionych krainach. To środkowy poziom drogi nieśmiertelnych. Kto zaś doskonali Złoty Eliksir i osiąga Wielkie Dao — czy to porzucając śmiertelną powłokę, czy wznosząc się za dnia do niebios — zdobywa najwyższy stopień niebiańskiego nieśmiertelnego, dziewiąty szczebel najwyższej klasy. Istnieje siedemdziesiąt dwie metody alchemiczne, lecz tylko Wielkie Dao Złotego Eliksiru prowadzi do osiągnięcia niebiańskiej nieśmiertelności. Droga Złotego Eliksiru polega na stwarzaniu tego, co istnieje, z tego, co nieistniejące. Jej źródłem jest pierwotne, jedyne Qi z Hun-yuan (przednie Qi pierwotne), obecne jeszcze przed rozdzieleniem Nieba i Ziemi. Nie ma ono nic wspólnego z metalami i minerałami, takimi jak cynober czy rtęć, powstałymi w świecie po ukształtowaniu się Nieba i Ziemi. Nie jest też wytwarzane metodami, które tworzą „istnienie z istnienia”, na przykład przez gotowanie popiołu i szronu z roślin albo wydobywanie z własnego ciała Jing i krwi. Dzięki szczególnej metodzie praktyki, stosowanej w wyznaczonym czasie, Mędrcy skupiają to pierwotne, jedyne Qi i formują z niego Złoty Eliksir wielkości ziarna prosa. Złoty Eliksir ma wiele innych nazw: prawdziwy ołów, Yang Dan, esencja prawdziwej jedności, Tygrys Wody czy Taiyi zawierające prawdziwe Qi. Kto go przyjmie, może natychmiast przekroczyć zwyczajny stan i stać się świętym. To najwyższa metoda kultywacji niebiańskiej nieśmiertelności, rzadko spotykana na świecie. Skoro dane nam było usłyszeć o tej Wielkiej Drodze, powinniśmy porzucić próżny przepych i skupić umysł na błękitnym niebie. Nie należy dążyć do osiągnięć niższych i pośrednich; trzeba postanowić zdobyć najwyższy stopień niebiańskiej nieśmiertelności. Pierwotne, jedyne Qi istniało przed ukształtowaniem się Nieba i Ziemi, złączone z pustką. Nie można go zobaczyć, usłyszeć ani dotknąć. Mędrcy ukazują pustkę przez to, co istnieje, a bezkształtną nicość — przez byt. To, co istnieje, oznacza tu pokrewne sobie substancje o formie, takie jak prawdziwe Yin i prawdziwe Yang. Pustka zaś odnosi się do bezkształtnego Qi, które rodzi się w chwili pierwszego połączenia Yin i Yang. Gdy spotykają się to, co ma formę, i to, co bezkształtne, zespalają się w perłę Złotego Eliksiru wielkości ziarna prosa. Jak mówi Jing Początku Pierwotnego: zawieszona na samym początku w pustej przestrzeni perła wielkości ziarna prosa jest ucieleśnieniem tego pierwotnego, jedynego Qi. 證也聖人恐泄天機以眞陰眞陽取喻靑龍白虎以兩弦之 氣取喻眞鉛眞汞也今仙翁詩曲中復以龍之一物名曰赤 龍曰震龍曰天魂曰乾家曰乾爐曰玉鼎曰玉爐曰扶桑曰 後弦曰東陽曰長男曰赤汞曰水銀曰硃砂曰離日曰赤鳳 皆比喻靑龍之一物也又以虎之一物名曰黑虎曰兌虎曰 地魄曰坤位曰坤鼎曰金爐曰金鼎曰華嶽曰前弦曰西川 曰少女曰黑鉛曰偃月爐曰坎月曰黑龜皆比喻白虎之一 物也又以龍之弦氣曰眞汞曰姹女曰木液曰靑娥曰朱裏 汞曰性曰白雪曰流珠曰靑衣女子曰金烏曰離女曰牝龍 曰眞火曰二八姹女曰玉芝之類一物也又以虎之弦氣曰 眞鉛曰金公曰金精曰水中金曰水中銀曰情曰黃芽曰金 華曰素練郎君曰玉兔曰坎男曰雄虎曰眞水曰九三郎君 曰刀圭之類一物也二物會時情性合者二物卽龍虎也靑 龍在東屬木木能生火龍之弦氣爲火曰性屬南謂之朱雀 也白虎在西屬金金能生水虎之弦氣爲水曰情屬北謂之 玄武也木火金水合龍虎情性通四象會中央功歸戊己土 土者丹也此之謂眞五行全戊己爲媒娉者木在東金在西 兩情相隔誰爲媒娉惟有黃婆能打合牽龍就虎作夫 **Interpretacja** Ten fragment omawia symbolikę stosowaną w taoistycznej alchemii wewnętrznej, czyli Neidan. Dawni Mędrcy obawiali się ujawnić tajemnice Nieba, dlatego objaśniali sekrety praktyki za pomocą rozmaitych metafor. Błękitny Smok symbolizuje Yang w ludzkim ciele — Prawdziwe Yang — i ma wiele innych nazw: Czerwony Smok, Smok Zhen, Niebiańska Dusza, Rodzina Qian, Piec Qian, Nefrytowy Ding, Nefrytowy Piec, Fusang, Tylna Cięciwa, Wschodnie Yang, Najstarszy Syn, Czerwona Rtęć, Rtęć, Cynober, Słońce Li, Czerwony Feniks i inne. Wszystkie te określenia odnoszą się do tej samej rzeczy: energii Yang obecnej w ludzkim ciele. Podobnie Biały Tygrys symbolizuje Yin w ludzkim ciele — Prawdziwe Yin — i również nosi wiele nazw: Czarny Tygrys, Tygrys Dui, Ziemska Dusza, Pozycja Kun, Ding Kun, Złoty Piec, Złoty Ding, Hua Yue, Przednia Cięciwa, Zachodnia Rzeka, Najmłodsza Córka, Czarny Ołów, Piec w kształcie leżącego księżyca, Księżyc Kan, Czarny Żółw i inne. Esencja Błękitnego Smoka nazywa się Prawdziwą Rtęcią — przedniebiańską esencją Qi. Znana jest też jako Panna Chanu, Płyn Drewna, Błękitna Piękność, Rtęć w Cynobrze, natura, Biały Śnieg, Płynna Perła, Kobieta w Błękitnej Szacie, Złoty Kruk, Dziewczyna Li, Smoczyca, Prawdziwy Ogień, Panna Chanu Dwóch Ósemek, Nefrytowy Grzyb i inne. Esencja Białego Tygrysa nazywa się Prawdziwym Ołowiem — przedniebiańskim pierwotnym Qi. Nosi też nazwy: Złoty Książę, Złota Esencja, Złoto w Wodzie, Srebro w Wodzie, uczucie, Żółty Kiełek, Złoty Kwiat, Młodzieniec w Białej Szacie, Nefrytowy Królik, Chłopiec Kan, Samiec Tygrysa, Prawdziwa Woda, Młodzieniec Dziewięciu Trójek, Mała Miarka i inne. Kluczem do praktyki jest połączenie tych dwóch energii: Błękitnego Smoka, czyli natury, oraz Białego Tygrysa, czyli uczuć. Błękitny Smok należy do Drewna i znajduje się na wschodzie. Drewno rodzi Ogień, a jego esencją jest natura Ognia; na południu nazywa się ją Czerwonym Ptakiem. Biały Tygrys należy do Metalu i znajduje się na zachodzie. Metal rodzi Wodę, a jego esencją jest natura Wody; na północy nazywa się ją Czarnym Wojownikiem. Cztery energie symbolizowane przez Drewno, Ogień, Metal i Wodę zostają zharmonizowane przez Ziemię Wu i Ji w centrum, zwaną Żółtą Swatką. W końcu łączą się, tworząc Złoty Eliksir. Proces ten przypomina działanie swatki, która doprowadza do małżeństwa: sprawia, że energie Yin i Yang łączą się harmonijnie. 妻戊 己屬土謂之黃婆龍虎雖處東西黃婆能使之歡會金木雖 然間隔黃婆能使之交倂兩者異眞一之炁濳兩者同眞一 之炁變眞人自出現此外藥法象也丹熟人間功成天上九 霞光裏兩腋風生非夙植靈根廣施陰隲其孰能與於此哉 子野曰天仙非金丹不能成道且道金丹是何物咦分明原 是我家物寄在坤宮坤是人所言二物者何物也我與彼也 彼我會則情性和而五行備龍虎卽情性而已且道這箇會 字如何會所謂有用用中無用無功功裏施功咦竹密不妨 流水過山高豈礙白雲飛戊已乃中也中者得其正位戊己 者意土也彼我之意相合則夫妻之情歡悅而得矣苟陰之 意雖欲求陽而陽之意未欲求陰則陰陽抗衡不相涉入則 物不生矣所以戊己爲生物之鄉生物係乎意也眞土無位 眞意無形神哉神哉 上陽子曰道光謂仙有數等有鬼仙人仙地仙神仙天仙而 陰眞君又分上中下三品仙者皆欲明天仙爲高上蓋天仙 **Interpretacja** Ten fragment pisma omawia kluczową rolę „Żółtej Staruchy” (Huangpo), czyli prawdziwej intencji i Ziemi w centralnym pałacu, w godzeniu Yin-Yang podczas taoistycznej praktyki Neidan (alchemii wewnętrznej). Wu i Ji należą w Pięciu Fazach (Drewno, Ogień, Ziemia, Metal, Woda) do Ziemi, dlatego nazywa się je Żółtą Staruchą. Smok (Drewno) i Tygrys (Metal) zajmują wprawdzie odpowiednio wschód i zachód, lecz dzięki jej działaniu mogą się spotkać. Metal i Drewno są ze sobą w konflikcie, ale Żółta Starucha potrafi doprowadzić do ich połączenia. Gdy dwie energie Yin i Yang, dotąd rozdzielone, jednoczą się w „Qi prawdziwej jedności”, ukazuje się prawdziwe Ja adepta. To symboliczny etap Waidan (alchemii zewnętrznej). Po ukończeniu Neidan adept odczuwa, jak otacza go blask różanych obłoków z dziewięciu niebios, a pod pachami powiewa wiatr — to określenie doświadczenia swobodnego przepływu energii przez kanały. Trudno osiągnąć taki stan bez głębokich zasług zgromadzonych w poprzednich żywotach i wielu dobrych uczynków. Ziye, jeden z komentatorów, dodaje, że aby stać się nieśmiertelnym niebios, trzeba wypracować Złoty Eliksir. W istocie jego źródło tkwi w tym, co od początku jest w nas, lecz na pewien czas pozostaje ukryte w „Pałacu Kun”, czyli w dolnym Dantian (centrum energii). „Dwie rzeczy” oznaczają tu Yin i Yang: „mnie”, czyli pierwotnego Shen (ducha), oraz „to drugie”, czyli pierwotne Qi. Kiedy się spotykają, natura i uczucia osiągają harmonię, Pięć Faz staje się pełnych, a Smok i Tygrys okazują się jedynie symbolami natury i uczuć. Kluczowe znaczenie ma znak „spotkać”. Oznacza stan, w którym to, co pozornie użyteczne, okazuje się bezużyteczne, a to, co zdaje się nie przynosić skutku, spełnia się samo w toku praktyki. Jest to tak naturalne, jak nurt rzeki przepływający przez gęste bambusy czy białe obłoki unoszące się ponad górami. Wu i Ji symbolizują Drogę Środka i zajmują właściwe miejsce. Odnoszą się również do „Ziemi intencji”, czyli prawdziwej intencji. Gdy intencja adepta łączy się z pierwotnym Qi, jest to jak radosne zjednoczenie małżonków. Jeśli tylko Yin, czyli ciało, pragnie połączyć się z Yang, czyli pierwotnym Shen, lecz Yang nie odpowiada, Yin i Yang będą sobie przeciwne i nie zdołają się zespolić, a wówczas trudno o przemianę i powstanie rzeczy. Dlatego Dantian, w którym znajdują się Wu i Ji, jest miejscem, gdzie dojrzewa życie, a jego podstawą jest prawdziwa intencja. Prawdziwa „Ziemia” nie ma stałego położenia, a prawdziwa „intencja” nie ma określonej postaci — jest to niezwykle tajemnicze. Shangyangzi, inny komentator, wspomina, że Dao Guang Zhenren podzielił nieśmiertelnych na pięć klas: nieśmiertelnych duchów, ludzi, ziemi, duchowych oraz niebiańskich. Yin Zhenjun wyróżnił zaś trzy stopnie — wyższy, średni i niższy. Obaj podkreślają jednak, że najwyższym stanem jest nieśmiertelność niebiańska. Fragment wyjaśnia przede wszystkim zasady praktyki, w której prawdziwa intencja godzi Yin i Yang oraz prowadzi do wypracowania Złotego Eliksiru. Wskazuje, że istotą Neidan jest trzymanie się Drogi Środka i doprowadzenie do zespolenia Shen z Qi. 除金丹之道則餘無他術矣金丹乃陰陽之祖炁卽太極之 先天地之根也所謂二物者一乾一坤也一有一無也一情 一性也一離一坎也一水一火也一日一月也一男一女也 一龍一虎也一鉛一汞也一竅一妙也一玄一牝也一戊一 己也一烏一兔也一精一氣也一龜一蛇也一彼一我也一 心一身也一金一木也一主一賓也一浮一沈也一剛一柔 也一琴一劍也一陰一陽也皆云二物乾坤爲二物之體陰陽爲二物之根龍虎爲二物之象男女爲二物之名鉛汞爲 二物之眞彼我爲二物之分精氣爲二物之用玄牝爲二物 之門惟先天混元眞一之炁乃產於二物之内故夫一陽者 本乾也因貪癡之後乾之一陽乃寄於坤之中爻而成坎故 一陰者乃坤也因錯亂之後坤乃破乾之全體損而成離則 離中之物惟汞而已坎中之物卻名曰鉛鉛從白虎而生故 曰虎之弦氣汞從靑龍而生故曰龍之弦氣龍乃屬木木能 生火故曰龍從火裏出虎乃屬金金能生水故曰虎向水中 生名之者物之體也用之者物中所產之物也故云二物會 者一情一性之交會也一乾一坤之歡會也一陰一陽之還 **Interpretacja** Fragment ten dotyczy podstawowego pojęcia taoistycznej alchemii wewnętrznej (Neidan, 内丹): zasadniczego mechanizmu Wielkiej Drogi Złotego Eliksiru. Złoty Eliksir (Jindan, 金丹), rozumiany jako Neidan powstający w ciele dzięki praktyce, jest połączeniem dwóch pierwotnych energii, Yin i Yang. Istnieje na bardziej pierwotnym poziomie niż Taiji (太极) i stanowi źródło nieba, ziemi oraz wszystkich rzeczy. Tekst wymienia ponad dwadzieścia par przeciwieństw, które zarazem tworzą jedność: Qian i Kun (乾坤, Niebo i Ziemia), istnienie i nieistnienie, uczucie i natura, Li i Kan (离坎, Ogień i Woda), woda i ogień, Słońce i Księżyc, mężczyzna i kobieta, Smok i Tygrys, ołów i rtęć (terminy alchemii wewnętrznej symbolizujące energie Yin i Yang), otwór i tajemnica, Xuan i Pin (玄牝, symbole Yin i Yang), Wu i Ji (戊己, yangowa i yinowa Ziemia wśród Niebiańskich Pni), Kruk i Zając (乌兔, symbole Słońca i Księżyca), Jing i Qi (精气, esencja i energia witalna), Żółw i Wąż, drugi i ja, umysł i ciało, Metal i Drewno, gospodarz i gość, unoszenie się i opadanie, twardość i miękkość, cytra i miecz. W swej istocie wszystkie te pary są różnymi przejawami Qi Yin i Yang. Qian i Kun oznaczają samą podstawę Yin i Yang; Smok i Tygrys przedstawiają ich wizerunki, a mężczyzna i kobieta są ich innymi nazwami. Ołów i rtęć ukazują ich naturę, para „drugi i ja” wskazuje ich wzajemne położenie, a Jing i Qi pełnią ich funkcje. Xuan i Pin to brama, przez którą Yin i Yang wchodzą i wychodzą. Wszystkie te przeciwstawne, a zarazem dopełniające się energie wywodzą się z pierwotnego, przedniebiańskiego Qi Hun Yuan Zhen Yi (先天混元真一之气) — najpierwotniejszej energii kosmosu. Dokładniej: energia Yang należy pierwotnie do trygramu Qian, który jest czystym Yang. Jednak wskutek późniejszych zakłóceń, takich jak chciwość, gniew i zaślepienie, jego pojedyncza linia Yang opada na środkowe miejsce trygramu Kun, czystego Yin, tworząc trygram Kan, czyli Wodę. Energia Yin należy pierwotnie do Kun, lecz w tym zaburzeniu narusza pełną strukturę Qian i tworzy trygram Li, czyli Ogień. Istotę Li nazywa się rtęcią i symbolizuje ona pierwotnego ducha; istotę Kan nazywa się ołowiem i symbolizuje ona pierwotną esencję. Ołów pochodzi od Białego Tygrysa, czyli zachodniego Metalu, a rtęć — od Błękitnego Smoka, czyli wschodniego Drewna. Drewno rodzi Ogień, stąd mówi się, że „Smok wyłania się z Ognia”; Metal rodzi Wodę, dlatego „Tygrys rodzi się w Wodzie”. Nazwy te odnoszą się do podstawowych substancji. W praktyce wykorzystuje się jednak energię, która z nich powstaje. „Spotkanie dwóch rzeczy” oznacza proces, w którym natura i uczucia łączą się, Qian i Kun jednoczą, a Yin i Yang krążą. Na tym polega zasadnicza zasada Wielkiej Drogi Złotego Eliksiru. 會也因會方能有合戊己爲媒娉者媒者所以通兩家之消 息娉者所以傳一時之過送然有内亦有外在外者卽泥丸 翁云言語不通非眷屬之謂也在内者戊己爲乾坤之門戸 爲陰陽之去來爲龍虎之起伏爲男女之媒娉以其鉛西汞 東間隔千里若非戊己兩相媒娉而會合之則何由得產眞 一之氣哉夫妻者卻非世間之所謂夫妻也世之夫婦以生 男生女爲喜以損精神爲樂因之而有恩愛因之而有生老 病死苦以相纏絆所以經云父母取其恩妻妾取其愛兒女 取其形者皆因牽制於愛慾之場不能割斷於富貴之域惟 聖人則能相時而用不將不迎年壯而育妻子者續綱常也 及乎四十而不惑不動心者不爲愛慾之所制也金丹之言 **Interpretacja** Ten fragment omawia kluczową rolę „Wu i Ji” (戊己) w wewnętrznej alchemii taoistycznej: są one związane z centralną Ziemią i symbolizują siłę pośredniczącą, która godzi Yin i Yang. Zewnętrzne pośrednictwo przypomina relację między ludźmi, którzy muszą porozumiewać się słowami, by zostać małżonkami. W praktyce wewnętrznej Wu i Ji łączą Qian i Kun — Niebo i Ziemię — oraz harmonizują Yin i Yang. Ołów, symbolizujący wodę Nerek, znajduje się na zachodzie, a rtęć, symbolizująca ogień Serca, na wschodzie. Dzielą je tysiące mil, dlatego dopiero „swat” Wu i Ji może doprowadzić do ich spotkania i połączenia, z którego powstaje „Qi prawdziwej jedności” — pierwotna energia wrodzona. Mowa o „małżonkach” nie odnosi się do małżeństwa w życiu świeckim. Ludzie czerpią radość z posiadania potomstwa, lecz zarazem tracą siły duchowe i wikłają się w miłość, przywiązanie oraz cykl narodzin, starzenia się, choroby i śmierci. Tekst wskazuje, że zwykłych ludzi krępują pragnienia miłosne i dążenie do bogactwa, podczas gdy jedynie Mędrcy potrafią działać zgodnie z porządkiem czasu. W młodości małżeństwo i posiadanie dzieci służą podtrzymaniu więzi i norm międzyludzkich, lecz po czterdziestce należy uwolnić się od więzów zmysłowego pożądania. W praktyce Złotego Eliksiru relacja małżonków oznacza połączenie dwóch rodzajów Qi Yin i Yang wewnątrz ciała. Zjednoczenie to nie prowadzi do świeckich uwikłań, lecz daje początek pierwotnej energii wrodzonej, która odżywia życie. Praktykujący powinien, jak Mędrzec, nie poddawać się pragnieniom miłosnym i zachować dystans. 夫妻者獨妙矣哉又有内外亦有數說以虎而嫁龍外也以 坎而適離外也以震男而求兌女外也至於以鉛合汞内也 以氣合神内也以有入無内也皆無男女等相又能以苦爲 樂亦無恩愛留戀且以割舍爲先交媾只半箇時辰卽得黍 米之珠是以不爲萬物不爲人乃逆修而成仙作佛者此爲 金丹之夫妻也雖然家家有之而非自家所有者蓋其見之 不可用也若欲求之大要法財必於神州赤縣者爲其用之 不可見也夫欲修此金丹必先煉已以待陽生之時若無煉 已之功則二物雖會媒娉雖合夫妻雖眞將見鉛至而汞失 應矣蓋古仙聖師必煉此金液大還丹而後白日騰空如黃 帝之鼎湖張葛許之飛升此但世之所知者豈勝言哉而其 不知者亦豈勝言哉故傳曰略記飛升者三萬餘人拔宅者 八百餘家皆此金丹之道得仙而又能積功累行豈有不翔 鸞而朝北闕者乎此法眞中妙更眞都緣我獨異於人自知顚倒由離坎誰識浮沈定主賓金鼎欲留朱裏汞玉池先下水中銀神功運火非終旦現出深潭日一輪 道光曰此道至靈至聖至尊至貴至𥳑至易玄之又玄妙中 之妙舉世罕聞仙翁出乎其類獨傳深旨冲炤王眞人曰金 **Interpretacja** Ten fragment omawia metaforyczne znaczenie „małżonków” w taoistycznej alchemii wewnętrznej (Neidan). „Małżonkowie” nie oznaczają tu kobiety i mężczyzny w potocznym sensie, lecz współdziałanie dwóch energii, Yin i Yang, obecnych w ciele podczas praktyki. W ujęciu zewnętrznym można to porównać do Tygrysa (Yin) łączącego się ze Smokiem (Yang), Kanu (Wodą) z Li (Ogniem) albo męskiego trygramu Zhen (Yang) z żeńskim trygramem Dui (Yin). W praktyce wewnętrznej chodzi o połączenie ołowiu — pierwotnego Qi — z rtęcią, czyli pierwotnym Shen; zjednoczenie oddechu i ducha oraz przejście od tego, co ma postać, do tego, co bezpostaciowe. Związek ten wykracza poza ziemską miłość: praktykujący ma odnajdywać radość w trudzie i porzucić przywiązania. Krótkie zespolenie, trwające około pół godziny, wystarcza, by uformowała się cenna „perła wielkości ziarnka prosa”, zalążek Neidan. Jing podkreśla, że ta praktyka Złotego Eliksiru jest kluczem do osiągnięcia nieśmiertelności przez odwrócenie naturalnego biegu przemian. Choć każdy nosi w sobie dwie energie Yin i Yang, bez znajomości właściwej metody nie potrafi z nich korzystać. Aby praktyka się powiodła, trzeba być dobrze przygotowanym i działać w odpowiedniej chwili, gdy rodzi się Yang. Jeśli podstawy są niewystarczające, nawet spotkanie Yin i Yang nie pozwoli wykorzystać sposobnej chwili. Huangdi, Zhang Daoling, Ge Hong, Xu Xun oraz ponad trzydzieści tysięcy innych osób, które wstąpiły do nieba, a także ponad osiemset wspólnot, które wzniosły się tam w całości, osiągnęli powodzenie dzięki praktyce Złotego Eliksiru połączonej z gromadzeniem zasług i czynieniem dobra. Na koniec poemat wskazuje, że metoda ta pozornie odwraca zwykły porządek rzeczy — Ogień Li znajduje się na dole, a Woda Kan na górze — lecz kryje niezwykłe tajemnice. Przypomina to zatrzymanie cynobru, czyli rtęci, w tyglu oraz skupienie srebrzystej rtęci, czyli ołowiu, w Jadeitowym Stawie, Dantianie. Dzięki nieustannej pracy nad regulacją ognia wewnątrz ciała w końcu ukazuje się Złoty Eliksir, jaśniejący niczym wschodzące słońce. Mistrz Wang Chongzhao podsumowuje, że ta Droga Złotego Eliksiru jest niezwykle skuteczna i cenna, a zarazem prosta do praktykowania. To tajemnica pośród tajemnic, mało znana w świecie; jej prawdziwy sens w pełni pojmują jedynie tacy nieśmiertelni mistrzowie jak Zhang Boduan, znany jako Prawdziwy Człowiek Ziyang. 丹之道舉世道人無所許者惟平叔一人而已泰山邱垤河 海行潦何敢望焉離☲爲陽而居南所以返爲女者外陽而 内陰也是謂之眞汞坎☵爲陰而居北所以返爲男者外陰 而内陽也是謂之眞鉛後詩云日居離位翻爲女坎配蟾宮 卻是男此言坎是男離是女猶言父之精母之血日之烏月 之兔砂之汞鉛之銀天之玄地之黃也此類者皆指龍虎初 弦之氣也顚倒主賓者陽尊高而居左曰主陰卑低而居右 曰賓離爲火火炎上火與木之性俱浮爲陽故云主也坎爲 水水流下水與金之性俱沈爲陰故云賓也此常道也今也 離反爲女坎反爲男是主反爲賓而賓反爲主又道中取二 弦顚倒之意爲主賓非取常道之主賓也金鼎者金爲陰物 也鼎中有至陽之氣是陰中有陽之象白虎是也玉池者玉 爲陽物也池中有至陰之氣是陽中有陰之象靑龍是也砂 中汞龍之弦氣也水中鉛虎之弦氣也修丹之士若欲以虎 留龍必先驅龍就虎然後二氣氲氲兩情交合施功煅煉自 然凝結眞一之精氣也運火者火乃二弦之氣旦是一晝之 首爲六 **Interpretacja** Ten fragment omawia podstawowe zasady taoistycznej alchemii wewnętrznej Neidan (内丹). Zhang Boduan, znany jako Prawdziwy Człowiek Ziyang, twierdzi, że jedyną osobą na świecie, która naprawdę rozumie sztukę alchemicznego kultywowania, jest Zhang Pingshu — czyli on sam. Zasady kultywowania wyjaśniono za pomocą pojęć Yin-Yang (阴阳) i Pięciu Faz (五行). Trygram Li (☲) należy do Ognia i odpowiada południu. Na zewnątrz jest yang, lecz wewnątrz yin, dlatego symbolizuje „prawdziwą rtęć” — termin kultywacyjny oznaczający pierwotnego ducha Shen (神). Trygram Kan (☵) należy do Wody i odpowiada północy. Na zewnątrz jest yin, lecz wewnątrz yang, dlatego symbolizuje „prawdziwy ołów” — termin oznaczający pierwotne Qi (气), czyli energię witalną. Wers „Słońce zajmuje pozycję Li i staje się kobietą; Kan łączy się z księżycowym pałacem, a jednak jest mężczyzną” posługuje się obrazem kobiety i mężczyzny, by opisać właściwości trygramów Kan i Li. W tekście pojawiają się także terminy kultywacyjne „Smok i Tygrys”, „Złoty Kocioł” oraz „Jadeitowa Sadzawka”. Złoty Kocioł symbolizuje yang ukryte w yin — Białego Tygrysa, a Jadeitowa Sadzawka yin ukryte w yang — Błękitnego Smoka. Rtęć zawarta w piasku oznacza esencję Qi Smoka, a ołów zawarty w wodzie — esencję Qi Tygrysa. Praktykujący powinien najpierw użyć Tygrysa, czyli pierwotnego Qi, by przyciągnąć Smoka, czyli pierwotnego ducha. Dopiero gdy oba się połączą, można wyrafinować „esencję i Qi prawdziwej jedności”. Końcowa część dotyczy „prowadzenia ognia”, czyli właściwego wyczucia faz procesu kultywacji. Ogień oznacza esencję dwóch Qi — yin i yang — a początek dnia, świt, jest ważną porą praktyki. Cały fragment wyjaśnia tajemnicze zasady zjednoczenia yin i yang oraz odwrócenia porządku Kan i Li w alchemii wewnętrznej Neidan. 陽之元故曰旦聖人運動丹火有神妙之功不半時 之中立得眞一之精一粒大如黍米現在北海之中光透簾 幃若深潭現出一輪之赫日也非終旦者明一時之中金丹 立成此外藥法象也 子野曰我本離而反陰彼本坎而反陽上下反常故稱顚倒 彼鉛而沈沈乃降我汞而浮浮乃升以鉛制汞彼爲主我爲 賓入藥鏡云鉛龍升汞虎降微哉微哉經云口爲玉池太和 宮金鼎喻我玉池喻彼留我身中之汞住復得玉池之銀制 之則不致飛走銀卽鉛也火卽陰陽之氣合而内行内行則 温而和所以能融物之眞使其交媾陰陽之氣不合卽非火 矣今之學者以一息不間爲行火抑何謬哉殊不知一息不 間者陰符也何哉二數屬火一數屬水合則爲二不合則爲 一其妙在乎積陰之下一陽來復之時也所以火必以候繼 之其理明矣學者知其奧而運用之則陽氣回於丹田之中 發生光華如深潭之有日也其功豈不神哉 **Interpretacja** Ten fragment opisuje zjawisko i zasadę powstawania Złotego Eliksiru w Neidan (alchemii wewnętrznej). Gdy podczas praktyki poruszy się Yang Qi (energia witalna), jest to jakby mędrzec wprawiał w ruch ogień alchemiczny w ciele, czyli energię wykorzystywaną w wewnętrznym kultywowaniu. W czasie krótszym niż pół dnia może się wtedy skondensować „esencja Prawdziwej Jedności”, najczystsza substancja energetyczna. Jest wielkości ziarnka prosa i pojawia się w Dolnym Dantian (centrum energii), zwanym tu Północnym Morzem. Jej blask przenika ciało, niczym czerwone słońce, które nagle wschodzi nad głębokim stawem. Nie oznacza to, że należy kultywować przez cały dzień. Chodzi o to, że Złoty Eliksir może powstać szybko, w odpowiedniej chwili. Jest to znak ujawnienia się zewnętrznego leku, czyli pierwotnej energii wrodzonej. Ziye, komentator, wyjaśnia: Trygram Li, symbolizujący umysł i ducha, powinien należeć do Yang, lecz zawiera Yin; trygram Kan, symbolizujący esencję nerek, powinien należeć do Yin, lecz zawiera Yang. Ich odwrócenie — góra i dół zamieniają się miejscami — nazywa się „odwróceniem Pięciu Faz (Drewna, Ognia, Ziemi, Metalu i Wody)”. Ołów, czyli esencja nerek, z natury opada, a jednak wznosi się; rtęć, czyli umysł i duch, z natury jest lekka i unosi się, a jednak opada. „Ołów poskramia rtęć” oznacza, że esencja nerek prowadzi, a umysł i duch jej towarzyszą. W *Ruiyao jing* czytamy: „Smok ołowiu wznosi się, tygrys rtęci opada” — to niezwykle trafne sformułowanie. Pismo nazywa usta „Jaspisowym Stawem, Pałacem Wielkiej Harmonii”, bo powstają tam płyny ustrojowe. Złoty Kocioł symbolizuje własne ciało, a Jaspisowy Staw — drugą stronę. Aby zatrzymać w sobie rtęć, czyli umysł i ducha, potrzeba srebra z Jaspisowego Stawu — ołowiu, czyli esencji nerek — które ją równoważy. Dzięki temu umysł i duch nie ulegają rozproszeniu. Srebro to ołów, a ogień oznacza połączenie dwóch Qi (energii witalnych), Yin i Yang, oraz ich obieg w ciele. Ten wewnętrzny ogień jest łagodny: potrafi stopić esencje wszystkich rzeczy i doprowadzić do zespolenia Yin i Yang. Jeśli Yin i Yang nie są zharmonizowane, nie jest to prawdziwy ogień. Niektórzy praktykujący są dziśdzą, że nieprzerwany oddech sam w sobie oznacza „prowadzenie ognia”, czyli proces alchemicznego kultywowania. To poważny błąd. Nieprzerwany oddech to jedynie „Yin Fu”, praktyka podstawowa. Liczba dwa należy do Ognia, a liczba jeden — do Wody; gdy się łączą, powstaje dwa, gdy zaś się nie łączą — jeden. Sedno tkwi w tym, by po nagromadzeniu Yin do skrajności uchwycić chwilę, gdy rodzi się Yang — moment powrotu jednego Yang. Dlatego prowadzenie ognia musi być dostosowane do właściwego momentu i odpowiedniego czasu jego działania; zasada ta jest jasna. Jeśli praktykujący pozna tę tajemnicę i właściwie ją zastosuje, może sprawić, że Yang Qi powróci do Dantian i rozbłyśnie niczym słońce odbite w głębokim stawie. Czyż taka praktyka nie jest zdumiewająca? 上陽子曰妙之一字夫誰肯信異於人者世人迷於愛慾我 卻於愛慾之中而有分別何謂分別聖人以離坎顚倒而用 之謂之水上火下以乾坤顚倒而用之謂之地上於天以夫 婦顚倒而用之謂之男下女上浮沈者火炎木浮而在上爲 主水降金沈而在下爲賓此乃人之道也此謂世間法也此 謂順五行也今焉火木雖浮使之就下而反爲賓金水雖沈 使之逆上而反爲主此謂之仙道也是出世間法也是謂水 火旣濟也是謂顚倒五行也金鼎玉池道光所註不出顚倒 之機而又失欲留先下之義子野以金鼎喻我玉池喻彼此 卻合紫陽翁之意何哉緣自己之津精氣血液者朱裏汞也 不可令其走逸故云欲留如彼之華池靈液丹井甘泉者水 中銀也卽先天一點眞陽之炁故云先下又欲留者但令其 住而不令其去要取於人而不失於己先下者彼到而我待 之鉛至以汞迎之坎動則離受之金丹之道先要明此欲留 先下四字之旨運火非終旦者火必得其温和而運之故參 同契云發火初温微亦如爻動時純陽翁云中宵漏永温温 鉛鼎光透簾幃蓋萬物化生之初其受陰陽之氣只霎時中 况此上仙之道其煉先天之炁又爲迅速故佛云如露亦如 電者謂其至精至微而功甚速爲不可久也久則有損而虧 **Interpretacja** Ten fragment pisma omawia przede wszystkim tajemnicę „odwrócenia Pięciu Faz” w taoistycznej praktyce kultywacyjnej. Shangyangzi, wybitny taoista, wskazuje, że zwykli ludzie pogrążają się w pożądaniu, podczas gdy praktykujący potrafią zachować w jego obecności jasność umysłu. Kluczowe jest opanowanie zasady „odwrócenia”: woda znajduje się u góry, a ogień na dole — to odwrócenie trygramów Li i Kan; Ziemia jest u góry, a Niebo na dole — to odwrócenie Qian i Kun; mężczyzna jest na dole, a kobieta u góry — to odwrócenie układu małżonków. Są to szczególne metody kultywacji. Zwykli ludzie podążają za naturalnym porządkiem Pięciu Faz: ogień i drewno, należące do Yang, unoszą się ku górze i pełnią rolę gospodarzy, podczas gdy woda i metal opadają i pełnią rolę gości. Praktykujący nieśmiertelną Drogę odwracają ten porządek: ogień i drewno, które powinny się unosić, sprowadzają w dół i czynią gośćmi, a metal i wodę, które powinny opadać, unoszą i czynią gospodarzami. Stan ten, zwany „wodą i ogniem w harmonii” (shuǐhuǒ jìjì), jest metodą wykraczającą poza świat świecki. W tekście pojawia się metafora „Złotego Kotła i Jaspisowej Sadzawki”: Złoty Kocioł oznacza samego praktykującego, czyli „mnie”, a Jaspisowa Sadzawka — zewnętrzny świat, czyli „tamto”. Podczas praktyki należy strzec własnej esencji Jing i energii Qi, zwanej „rtęcią wewnątrz cynobru”, by nie dopuścić do jej utraty — to sens słów „pragnąć zachować”. Jednocześnie trzeba zgromadzić z zewnątrz pierwotną, czystą energię Yang, określaną jako „srebro w wodzie”, i sprowadzić ją najpierw w dół. Zgodnie z zasadą alchemii, w której łączą się ołów i rtęć, a trygramy Kan i Li wchodzą ze sobą w interakcję, trzeba uchwycić wskazówkę: „najpierw sprowadzić w dół to, co ma zostać zachowane”. Na koniec tekst podkreśla, że ogień kultywacji należy podtrzymywać łagodnie i z umiarem. Jak głosi Jing „Zgodności Trzech” (Cantong qi): „na początku ogień jest ledwie ciepły”. Przemiana pierwotnej energii jest niezwykle subtelna i szybka — przemija w mgnieniu oka, niczym rosa lub błyskawica. Nie należy się spieszyć; zbyt długie prowadzenie procesu może zaszkodzić kultywacji. Wszystko to wyjaśnia subtelność Złotego Eliksiru i znaczenie właściwego wyczucia ognia oraz chwili. 神功若得此先天眞鉛歸於懸胎室内豈非深潭之現紅日 也虎躍龍騰風浪麤中央正位產玄珠果生枝上終期熟子在胞中豈有殊南北宗源翻卦象晨昏火候合天樞須知大隱居㕓市何必深山守靜孤 道光曰此言内藥法象也夫眞一之精造化在外曰金丹又 曰眞土吞入腹中卽名眞鉛又曰陽丹此言虎卽金丹也龍 者我之眞氣也風浪者我之眞氣自氣海而出其湧如浪其 動如風中央正位者卽丹田中金胎神室也乃結丹凝氣之 所玄珠者嬰兒也又曰金液還丹夫金丹者先天之一炁交 結而成爲母爲君爲鉛故謂之虎也己之眞氣乃後天而生 爲子爲臣爲汞故謂之龍也金丹自外來吞入腹中則己之 眞氣自下元氣海中湧起似風浪翕然凑之如臣之於君如 子之於母其相與之意可知矣龍虎交合神室之中結成聖 胎若果之在枝必熟若兒之在腹必生十月功圓自然脫胎 神化無方矣南北者子午也宗源者起苗之初也晨昏者晝 夜之首也子時乃爲六陽之首故爲晨午時乃爲六陰之首 故爲昏晨則屯卦直事宜進火之候昏則蒙卦直事宜進水 之候一日兩卦始於屯卦蒙卦終於旣濟未濟周而復始循 環不已故曰翻卦象參同契云朔旦屯直事至暮蒙當受晝 **Interpretacja** Podczas praktyki Neidan (alchemii wewnętrznej), czyli taoistycznej pracy nad własnymi Jing (esencją), Qi (energią witalną) i Shen (duchem), sprowadzenie pierwotnego, prawdziwego ołowiu — wrodzonego Qi — do Dantianu (centrum energii w podbrzuszu) jest czymś niezwykłym, jak czerwone słońce, które nagle wschodzi nad głęboką sadzawką. Przypomina to fale i wichry wzbudzone skokiem tygrysa lub wzlotem smoczego węża. W samym środku Dantianu skupia się wówczas tajemna perła, czyli inne określenie Neidan. Tak jak dojrzały owoc sam spada z gałęzi, a donoszona ciąża kończy się narodzinami dziecka, tak samo przebiega praktyka. Podstawowe zasady szkół południowej i północnej taoistycznej praktyki są w istocie zbieżne, niczym przemiany Yin-Yang w Bagua (Ośmiu Trygramach). Regulowanie „ognia” podczas praktyki o świcie i o zmierzchu — czyli kierowanie uwagą i oddechem — powinno podążać za naturalnym rytmem. Prawdziwi mistrzowie często pozostają wśród zwykłych ludzi. Po co więc koniecznie zaszywać się w głębokich górach, by strzec samotnego spokoju? Opis dotyczy zjawisk towarzyszących praktyce Neidan. „Esencja prawdziwej jedności” oznacza najczystszą energię życia. Na zewnątrz nazywa się ją Złotym Eliksirem (Jindan), a po przyjęciu do ciała — prawdziwym ołowiem lub eliksirem Yang. W tekście „tygrys” symbolizuje Złoty Eliksir, a „smok” — prawdziwe Qi samego ciała. Qi unoszące się z morza Qi, czyli dolnego Dantianu, wzbiera niczym wzburzone fale. Złote łono, Boska Komnata, położone w samym środku Dantianu, jest miejscem, w którym skupia się Złoty Eliksir. Wspomniana tu tajemna perła to inna nazwa Neidan, określanego też jako eliksir powracający w postaci złotego płynu. Złoty Eliksir skupia się z pierwotnego Qi i przewodzi procesowi praktyki niczym matka, dlatego symbolizuje go potężny tygrys. Późniejsze, nabyte Qi ciała podąża za nim i współdziała niczym dziecko, dlatego symbolizuje je smok. Gdy Złoty Eliksir z zewnątrz zostaje przyjęty do ciała, jego własne Qi wzbiera w dolnym Dantianie jak fale, by wyjść mu na spotkanie — jak poddany służący władcy albo dziecko garnące się do matki. Kiedy Qi tygrysa i smoka łączy się w Dantianie, powstaje święty embrion, zalążek Neidan. Proces ten przypomina naturalne dojrzewanie owocu i rozwój płodu. Po dziesięciu miesiącach praktyki, pełnym cyklu taoistycznej alchemii wewnętrznej, praktykujący może przemienić się od podstaw i osiągnąć nieograniczoną zdolność przemiany. „Południe i północ” w tekście oznaczają godziny Zi i Wu: Zi przypada o północy, a Wu w południe. „Źródło tradycji” odnosi się do początkowego etapu praktyki. Godzina Zi to pora, gdy w ciągu doby zaczyna rodzić się Yang, i odpowiada porankowi; sprzyja „podsycaniu ognia”, czyli wzmacnianiu skupienia. Godzina Wu to pora, gdy zaczyna rodzić się Yin, i odpowiada zmierzchowi; sprzyja „dodawaniu wody”, czyli rozluźnianiu uwagi. Każdego dnia praktykę rozpoczyna się od heksagramu Tun, symbolizującego narodziny rzeczy, a kończy na heksagramie Meng, symbolizującym początek nauki. Cykl ten powtarza się bez końca, zgodnie ze słowami *Zhouyi Cantongqi*: rano praktykę rozpoczyna się od heksagramu Tun, a wieczorem reguluje oddech według heksagramu Meng. 夜各一卦用之依次序旣未至昧爽終則復更始是也一日 兩卦直事一月計六十卦一卦六爻幷乾坤坎離四卦計三 百八十四爻以應一年閏餘之數乾之初九起於坤之初六 乾之策三十有六六爻計二百一十有六坤之初六起於乾 之初九坤之策二十有四六爻計一百四十有四總三百六 十應周天之數日月行度交合升降不出卦爻之内月行速一月一周天日行遲一年一周天天樞者斗極也一晝夜一 周天而一月一移也如正月建寅二月建卯是也故曰月月 常加戌時時見破軍上士至人知日月之盈虧明陰陽之上 下行子午之符火日爲晝月爲夜應時加減然後暗合天度 故曰合天樞也至道之妙妙在於斯坎離升降生產靈藥始 結黃芽也金丹大藥家家自有不拘市朝奈何見龍不識龍 見虎不識虎逆而修之幾何人哉片餉之間結成一珠大如 黍米將來掌上看不得吞入腹中莫語人 子野曰風浪麤者二氣交感之景象也交感後風恬浪靜採 得藥歸中宮如黍米一粒從微至著卽以成胎温之養之終 期成熟如果生枝上子在胞中而無別也中央正位乃黃庭 也黃庭卽中丹田南北宗源 **Interpretacja** Ten fragment omawia metodę praktyki Neidan (alchemii wewnętrznej), w której wykorzystuje się symbole heksagramów z *Jing* *Zhouyi* do wspomagania kultywowania. Praktykujący każdego dnia posługuje się dwoma heksagramami w określonej kolejności. W ciągu miesiąca obejmuje to sześćdziesiąt heksagramów, po sześć linii każdy. Po dodaniu czterech heksagramów: Qian, Kun, Kan i Li, otrzymuje się łącznie 384 linie, co odpowiada liczbie dni w roku, z uwzględnieniem miesiąca przestępnego. Pierwszą linię Qian, dziewięć u dołu, liczy się od pierwszej linii Kun, sześć u dołu. Każda linia Qian odpowiada 36 jednostkom rachuby, a sześć linii daje 216. Pierwszą linię Kun, sześć u dołu, liczy się od pierwszej linii Qian, dziewięć u dołu. Każda linia Kun odpowiada 24 jednostkom, a sześć linii daje 144. Razem jest to 360 jednostek, odpowiadających liczbie stopni pełnego obiegu nieba. Ruch Słońca i Księżyca oraz prawidłowości przemian, które zachodzą podczas łączenia się Yin-Yang, znajdują odzwierciedlenie w heksagramach i ich liniach. Księżyc porusza się szybciej i obiega niebo raz w miesiącu, Słońce zaś wolniej i obiega je raz w roku. Tianshu, czyli gwiazda w Wielkim Wozie, wykonuje pełny obrót w ciągu doby, a jej położenie zmienia się z miesiąca na miesiąc: na przykład pierwszy miesiąc księżycowy odpowiada pozycji Yin, a drugi — Mao. Dlatego formuła praktyki mówi: „W każdym miesiącu dodawaj Xu, a o każdej porze ujrzysz Pojuna”. Prawdziwy mistrz zna prawidłowości przybywania i ubywania Słońca i Księżyca oraz wznoszenia się i opadania Yin-Yang. Dostosowuje więc regulację ognia — intencję i oddech podczas praktyki — do godzin Zi i Wu, kluczowych chwil przemiany Yin-Yang, dzięki czemu jego praktyka pozostaje w ukrytej zgodzie z ruchem zjawisk niebieskich. Wznoszenie się i opadanie heksagramów Kan i Li, które symbolizują wodę i ogień, a także Yin i Yang w ludzkim ciele, wytwarza cudowny eliksir, czyli energię Neidan. W ten sposób zawiązuje się pierwsza Żółta Kiełkująca Pączyna, zalążek Neidan. Wielki eliksir Złotego Eliksiru jest z natury obecny w każdym człowieku i nie trzeba szukać go na zewnątrz, lecz ludzie często nie rozpoznają prawdziwego mechanizmu, choć mają go tuż przed sobą. Niewielu potrafi praktykować odwrócenie zwykłego biegu, który prowadzi ku starzeniu się i śmierci. W jednej chwili może powstać perła eliksiru wielkości ziarnka prosa, którą da się położyć na dłoni i obejrzeć, lecz nie należy jej połykać ani opowiadać o niej innym. Ziye, komentator, wyjaśnia, że burzliwe zjawiska pojawiające się podczas praktyki są reakcją na wzajemne oddziaływanie dwóch Qi — Yin i Yang. Po tym oddziaływaniu nastaje spokój; zebrany eliksir, czyli energia, powraca do środkowego pałacu, Dantian (centrum energii), i tworzy zalążek eliksiru wielkości ziarnka prosa. Podobnie jak owoc na gałęzi drzewa czy płód w łonie matki, wymaga on stopniowego ogrzewania i pielęgnowania, by dojrzeć. Centralne, właściwe miejsce to Żółty Dziedziniec, czyli środkowy Dantian. Jest on wspólnym kluczowym elementem praktyk północnej i południowej szkoły. 者南爲離是我北爲坎是彼取 彼坎中之爻復我離中而成乾故曰翻卦象火見前註候者 朝屯暮蒙之序朝而屯暮而蒙則晨昏動靜自然符合天機 也 上陽子曰龍者離中之陰虎者坎中之陽降我家之龍則汞 不至於逃逸伏彼中之虎則能得彼中之鉛華風浪麤者是 内外火候之法象切須愼之在外則臨爐之時不愆不失在 内則得丹之後保養無虧仙翁以一點眞陽而比虎者言虎 之爲物最爲難制故易之履辭曰履虎尾咥人凶言履之不 得其道則反咥人亦如狂風巨浪之中惟恐傾喪則於採藥 之時牢把一念猶内觀其心心無其心外觀其形形無其形 遠觀其物物無其物之義卻能迎之以意則玄珠產於丹田 之中矣翻卦象者坎居上而離居下是爲水火旣濟乾在下 而坤在上是爲地天泰兌處上而震處下是爲澤雷隨艮居 下而兌居上是爲澤山咸也天樞者斗罡也金丹之妙在天 應斗之樞在身立人之極寂然不動感而遂通者此也釋氏 乃號金剛至人體此而早求丹此丹在人類中而有在市㕓 中而求所謂神州赤縣者乃大藥所產之處固非深山大澤 **Interpretacja** Ten fragment tekstu mówi o harmonizowaniu Yin-Yang i kontrolowaniu ognia w taoistycznej alchemii wewnętrznej, Neidan (Neidan). Południowy trygram Li symbolizuje „mnie”, czyli samego adepta, a północny trygram Kan — „drugiego”, czyli energię pochodzącą ze świata zewnętrznego. Gdy wykorzysta się Yang z wnętrza trygramu Kan, by uzupełnić Yin znajdujące się wewnątrz trygramu Li, powstaje czysty Yang, czyli trygram Qian. Ten proces nazywa się „odwracaniem układu trygramów”. Praktyka powinna przebiegać zgodnie z rytmem pór dnia zwanym „rano Tun, wieczorem Meng”: rano adept kultywuje trygram Tun, symbolizujący rodzące się Yang, a wieczorem trygram Meng, symbolizujący przybywające Yin. Dzięki temu poranny ruch i wieczorny bezruch naturalnie dostrajają się do biegu Nieba i Ziemi. Yangzi wyjaśnia, że smok symbolizuje Yin wewnątrz trygramu Li, czyli rtęć, a tygrys — Yang wewnątrz trygramu Kan, czyli ołów. Ujarzmienie własnego smoka, czyli opanowanie ognia serca, zapobiega utracie Jing (esencji) i Qi (energii witalnej). Poskromienie zewnętrznego tygrysa, czyli przyjęcie pierwotnego Qi, pozwala uzyskać prawdziwy ołów. „Wiatr i fale” są tu obrazem zagrożeń pojawiających się podczas praktyki. To przypomnienie, że trzeba ze szczególną ostrożnością kontrolować zarówno zewnętrzny, jak i wewnętrzny ogień: w zewnętrznej alchemii należy wybrać właściwy moment, nie działając ani za wcześnie, ani za późno, a podczas wewnętrznego kultywowania Złotego Eliksiru zachować go bez uszczerbku i utraty. W piśmie tygrys symbolizuje prawdziwe Yang, które najtrudniej okiełznać. Jak mówi trygram Lü w „Księdze Przemian”, nadepnięcie na ogon tygrysa grozi ugryzieniem. To obraz praktyki prowadzonej niewłaściwie, która może przynieść szkodę. Podczas zbierania lekarstwa, czyli przyjmowania pierwotnego Qi, należy zachować pełne skupienie: gdy zwraca się uwagę do wewnątrz, umysł powinien być pusty i spokojny; gdy obserwuje się ciało, powinno ono być jakby pozbawione substancji; a gdy patrzy się na rzeczy zewnętrzne, nie należy się do nich przywiązywać. Tak ukierunkowana intencja pozwala w Dantian (centrum energii) wytworzyć tajemniczą perłę — Złoty Eliksir. Konkretne układy tworzące „odwrócenie trygramów” są następujące: Kan u góry i Li u dołu tworzą trygram Wodę i Ogień w Równowadze; Qian na dole i Kun u góry — trygram Pokój; Dui u góry i Zhen u dołu — trygram Podążanie; a Gen na dole i Dui u góry — trygram Wzajemne Przyciąganie. „Niebiański Zwornik” odnosi się do siedmiu gwiazd Wielkiego Wozu. Tajemnica Złotego Eliksiru polega na dostrojeniu się do zjawisk na niebie i stworzeniu dla niego podstawy w ludzkim ciele. Adept powinien trwać w spokoju i skupieniu, wyczulony na przyrodę. Buddyści nazywają ten eliksir „Diamentem”; adept Drogi powinien dążyć do jego osiągnięcia jak najwcześniej. Złoty Eliksir znajduje się wprawdzie w ludzkim ciele, lecz należy go szukać pośród spraw tego świata. „Boska kraina, Czerwony Okręg” — określenie odnoszące się do konkretnego miejsca w ciele — to obszar, w którym powstaje Wielkie Lekarstwo. Nie trzeba w tym celu udawać się w głąb gór ani do leśnej pustelni. 所出亦非名山洞府所有何哉山高則陽寡澤窮則陰孤有 輩愚人言及修行便謂深山兀坐窮谷獨居可也噫豈知達 磨馬祖之所爲哉馬祖未修大藥而枯坐求佛是有磿磚之 譏達磨已向長蘆而入室下功是向少林冷坐修之與行各 有時耳故我師云靜坐一件是得丹之後事也未能大隱市 㕓何必深山守靜孤乎僕每興言及此未嘗不爲之長嘆大 槩此章道光爲己得外丹而但言内藥法象故云金丹自外 來吞入腹中則已之眞氣自下元氣海中湧起似風浪翕然 而凑之等語而子野則云風恬浪靜又似相戾仙師之意各 出其說者皆欲學人愼思而明辯之精修而熟行之臨爐之 際景象自現旣得眞一之鉛歸入神室惟當守訥猶果生枝 上待時而熟子孕胞中待氣而全時熟氣全自然神化人人本有長生藥自是愚迷枉擺抛甘露降時天地合黃芽生處坎離交井蛙應謂無龍窟籬鷃爭知有鳳巢丹熟自然金滿屋何須尋草學燒茅 道光曰甘露黃芽皆金丹之異名天地坎離乃龍虎之法象 天地之氣氤氲甘露自降坎離之氣交會黃芽自生龍虎二 弦之氣交媾金丹自結矣此般至寶家家自有以 **Interpretacja** Ten fragment omawia zasady kultywowania praktyki i wytwarzania Eliksiru, a zarazem krytykuje błędne wyobrażenia na ten temat. Na początku autor wskazuje, że niektórzy sądzą, iż praktyka polega na zaszyciu się w głębi górskich lasów i siedzeniu w medytacji. To nieporozumienie. Praktyka Bodhidharmy, pierwszego patriarchy szkoły Chan, oraz Mazu Daoyi, słynnego mistrza Chan z czasów dynastii Tang, nie sprowadzała się do bezczynnego siedzenia. Mazu na początku swojej drogi uparcie medytował, licząc, że osiągnie stan Buddy. Pewien mistrz wyśmiał go, mówiąc, że próbuje zrobić lustro, pocierając cegłę. Bodhidharma również medytował, zwrócony twarzą do ściany w klasztorze Shaolin, lecz była to praktyka właściwa określonemu etapowi jego drogi. Autor podkreśla, że medytacja w bezruchu przychodzi dopiero po powodzeniu alchemii wewnętrznej. Prawdziwa praktyka nie wymaga ukrywania się w górach — można ją uprawiać także w gwarnej dzielnicy miasta. W tekście przywołano trzech nauczycieli: Daoguanga, Ziyego i Mistrza Nieśmiertelnego. Każdy z nich inaczej opisuje proces wytwarzania Eliksiru, ale ich objaśnienia mają pomóc adeptom dostrzegać uważnie przemiany zachodzące wewnątrz ciała. Gdy „prawdziwy ołów” — termin alchemiczny oznaczający pierwotną energię witalną — powróci do Dantian (centrum energii), proces będzie przypominał dojrzewanie owocu i kształtowanie się płodu. Wówczas człowiek sam osiągnie cudowny stan. Dalsza pieśń mówi, że każdy ma w sobie lekarstwo na długowieczność, czyli pierwotną energię witalną, lecz ludzie nieświadomi nie wiedzą, jak z niego korzystać. Kiedy dwie energie Yin-Yang z wnętrza człowieka — symbolizowane przez „Niebo i Ziemię” oraz „Kan i Li” — harmonijnie się połączą, zrodzi się Złoty Eliksir. „Nektar” i „żółty pąk” to jego inne nazwy. Podobnie jak żaba ze studni nie wie o smoczym pałacu, a wróbel spod płotu nie potrafi sobie wyobrazić gniazda feniksa, zwykłym ludziom trudno pojąć tę głębię praktyki. Kiedy Złoty Eliksir zostanie uwarzony, przemiany zajdą samoistnie; nie trzeba wciąż szukać składników ani próbować go wytwarzać na zewnątrz. Na koniec mistrz Chan Daoguang wyjaśnia, że „nektar” i „żółty pąk” to nazwy Złotego Eliksiru, a „Niebo i Ziemia” oraz „Kan i Li” — dwie pary trygramów z Bagua (Ośmiu Trygramów) — symbolizują dwie energie Yin-Yang. Gdy energie te harmonijnie się połączą, Złoty Eliksir powstanie samoistnie. Ten cenny skarb jest w istocie obecny w każdym; kluczowe jest poznanie właściwej metody kultywowania praktyki. 其太近故 輕棄之殊不知此乃升天之雲梯也近世學者多執旁門非 類孤陰寡陽有中生有易遇難成等法而治諸身不知斯道 𥳑而易成有如井裏之蛙籬間之鷃莫知有鳳巢龍窟也黍 米之珠旣懸天地之金可掬經曰地藏發泄金玉露形此其 證也吁尋草燒茅終年畢𡻕嗚呼老矣是誰之愆 子野曰且道長生是何物咦子子孫孫因順去逆來永夀嘆 誰知黃芽甘露俱是藥名天地坎離其實人也天地合坎離 交則藥生矣凡夫愚子不知此道甘分待終如蛙鷃不知有 鳳巢龍窟也 上陽子曰只前三詩已盡還丹之妙此章又出甘露降之旨 太切也金丹之道人人有之家家有之愚者迷而不覺中常 之人偶或聞之而不信受反爲毀謗易之泰卦曰天地交泰 又曰天地交而萬物通上下交而其志同也且一陽之氣下 降而一陰之氣上騰則雨甘露若眞水潤下而眞火炎上則 結黃芽要知甘露黃芽卽先天一炁此炁纔至卽結成丹然 上下不交則其志不同天地不合則此氣不降陰陽非類則 黃芽不產仙翁顯言甘露降者使人知乎地天交泰之理而 **Interpretacja** Wielu ludzi uważa, że praktyka Dao jest zbyt łatwa, i właśnie dlatego ją lekceważy. Tymczasem jest ona szczeblem prowadzącym ku niebu! Współcześni adepci Dao chętnie szukają bocznych, błędnych metod, takich jak „samotne Yin i osłabione Yang” czy „powstawanie czegoś z czegoś, co już istnieje” — brzmią one tajemniczo, lecz trudno dzięki nim osiągnąć cel. Są jak żaby na dnie studni i wróble między płotami: nie wiedzą, że na świecie istnieją gniazda feniksów i jamy boskich smoków. W niebie i na ziemi ukryta jest cenna Wielka Droga Złotego Eliksiru. Jest jak złoto i jadeit zakopane w ziemi, które w końcu wychodzą na jaw. Szkoda, że niektórzy przez całe życie palą kadzidła i modlą się do bóstw, a na starość wciąż nie pojmują istoty sprawy. Kogo mogą za to winić? Lu Ziye (znany taoista z czasów dynastii Song) wyjaśnił to jasno: czym właściwie jest długowieczność? To dostosowanie się do niebiańskiego Dao i odwrócenie biegu życia i śmierci. „Żółty kiełek” i „słodka rosa” to tylko inne nazwy eliksiru, czyli esencji powstającej podczas praktyki alchemii wewnętrznej. Dwa Qi Yin i Yang nieba i ziemi — Kan i Li — znajdują się w istocie w człowieku. Gdy Qi nieba i ziemi się łączy, a Yin i Yang zespalają, powstaje eliksir. Zwykli ludzie nie rozumieją tej zasady, podobnie jak żaby i wróble nie wiedzą o gniazdach feniksów i jamach smoków. Shangyangzi (taoista z czasów dynastii Yuan) mówi, że trzy poprzednie strofy wyjaśniły już tajemnicę przywracania eliksiru, czyli zaawansowanego etapu praktyki alchemii wewnętrznej. Ten rozdział wskazuje natomiast na istotę opadania słodkiej rosy. Wielka Droga Złotego Eliksiru jest właściwa każdemu i obecna w każdym domu. Ludzie nieoświeceni trwają jednak w niewiedzy, a zwyczajni ludzie, gdy czasem o niej usłyszą, nie wierzą i jeszcze ją oczerniają. Jak mówi heksagram Tai w „Księdze Przemian”: gdy niebo i ziemia się łączą, wszystko może się rozwijać; gdy to, co wyżej, i to, co niżej, pozostają ze sobą w łączności, ich dążenia są zgodne. Gdy Qi prawdziwego Yin wznosi się, a Qi prawdziwego Yang opada, spływa słodka rosa. Gdy prawdziwa Woda nawadnia dół, a prawdziwy Ogień wznosi się ku górze, wyrasta żółty kiełek. Słodka rosa i żółty kiełek są przejawami pierwotnego Qi — energii będącej źródłem wszechświata. Gdy to Qi nadejdzie, może uformować się Złoty Eliksir. Jeśli to, co wyżej, nie łączy się z tym, co niżej, dążenia nie będą zgodne. Gdy niebo i ziemia nie są w harmonii, Qi nie może opaść; gdy Yin i Yang nie łączą się zgodnie ze swymi właściwościami, żółty kiełek nie może wyrosnąć. Lü Dongbin, Czcigodny Nieśmiertelny, celowo podkreślił znaczenie „opadania słodkiej rosy”, by przybliżyć ludziom tajemnicę zjednoczenia nieba i ziemi, znaną jako Tai. 坎離交合則使人知水火旣濟之道嗟乎世人見聞不廣若 井蛙籬鷃安有遠大之見也烏足得知玄牝之門以降甘露 而生黃芽又烏足得知龍窟鳳巢爲能呈瑞哉但以眼前非 類如尋草燒茅等事大可笑也豈不聞純陽翁云可惜九江 張尚書服藥失明神氣枯不知還丹本無質翻餌金石何太 愚諦觀此語可不愼歟世人稟天地至淸之氣而生故皆可 以明聖賢之道奈有賢愚貧賤之分又况復遇盲師引入旁 門者乎要知產藥川源處只在西南是本鄉鉛遇癸生須急採金逢望遠不堪嘗送歸土釡牢封固次入流珠厮配當藥重一斤須二八調停火候託陰陽 道光曰藥在西南收歸戊巳採取有時下功有日夫西南是 坤方白虎之地也又坤方亦月生之處故曰本鄉月是金水 之精上下兩弦金水合氣而生是以金丹藥物生產川源之 處實出坤地鉛遇癸生者時將子也金逢望遠者月將虧也 月之圓缺存乎口訣時之子午妙在心傳周天息數微微數 玉漏寒聲滴滴符此眞人口口相傳之密旨也奈何旁門紛 紛以圭丹爲鉛金用天癸時採取有同兒戲葉文叔又有坤 納癸之語又可笑也陸思誠作序云此詩傳者多謬以鉛爲 若字以金爲如字甚失仙翁旨意豈知鉛與金卽金丹也此 **Interpretacja** Ten ustęp omawia najważniejsze zasady taoistycznej alchemii wewnętrznej, Neidan (內丹), i krytykuje błędne metody praktyki. Na początku wyjaśnia, że gdy w człowieku łączą się Kan (woda nerek) i Li (ogień serca), można doświadczyć zasady „woda i ogień w harmonii”, czyli zestrojenia Yin-Yang. Niestety, ludzie o ograniczonym rozeznaniu są jak żaby na dnie studni i ptaki uwięzione między płotami — jak mieliby pojąć tajemnicę Bramy Xuandi (玄牝之門), czyli Dantian (丹田), z której powstają słodka rosa (wrodzona esencja Qi) i żółty kiełek (zalążek Złotego Eliksiru)? Tym bardziej nie zrozumieją pomyślnych znaków ukazujących się w Smoczej Grocie i Feniksowym Gnieździe, czyli w ważnych punktach akupunkturowych. Niektórzy znają jedynie powierzchowne sztuczki, takie jak palenie traw i wypalanie strzechy — to doprawdy śmieszne. Ustęp przytacza słowa Lü Dongbina, zwanego Mistrzem Czystej Yang, który przestrzega ludzi: Zhang Shangshu z Jiujiangu stracił wzrok i wyczerpał Jing oraz Qi, ponieważ bezładnie zażywał pigułki alchemiczne. Nie wiedział, że prawdziwy Złoty Eliksir nie ma postaci ani materialnej substancji. Ci, którzy połykają pigułki sporządzane z metali i minerałów, postępują z wielką głupotą. Każdy rodzi się, otrzymawszy od Nieba i Ziemi czystą, przenikliwą energię Qi, i może dzięki temu pojąć Drogę mędrców. Różnice między ludźmi — mądrymi i nierozumnymi, bogatymi i biednymi — a także spotkanie nauczyciela, który nie zna prawdziwej Drogi i prowadzi ucznia na boczne ścieżki, sprawiają jednak, że osiągnięcie spełnienia staje się trudne. Sedno prawdziwej alchemii wewnętrznej jest następujące: źródło powstawania eliksiru znajduje się na południowym zachodzie, w pozycji Kun, odpowiadającej brzusznemu Dantian, i to ono stanowi podstawę praktyki. Gdy Ołów, czyli pierwotne Jing, spotyka Wodę Gui, czyli pełnię esencji nerek, należy w porę zebrać eliksir. Złota, czyli pierwotnego Shen, nie należy zbierać w czasie pełni księżyca, gdy Jing i Qi mogą wyciekać na zewnątrz. Trzeba odesłać Jing i Qi do Dantian, czyli Tygla Ziemi, i tam je zamknąć, a następnie połączyć z Shen, zwanym Płynącą Perłą. Kiedy nagromadzi się jedna miara eliksiru — to znaczy, gdy obieg cyklu niebiańskiego będzie pełny — trzeba zestroić Yin i Yang, właściwie dobierając czas i intensywność ognia. Mistrz Daoguang dodaje, że eliksir należy zbierać w południowo-zachodniej pozycji Kun, a następnie sprowadzić do Wu i Ji, czyli środkowego Dantian. Pozycja Kun jest zarazem miejscem Białego Tygrysa, symbolizującego pierwotne Jing, i punktem, z którego wschodzi Księżyc, symbolizujący esencję Yin. Gdy Księżyc znajduje się w pierwszej lub ostatniej kwadrze, Złoto, czyli pierwotne Jing, łączy się z Wodą, czyli pierwotnym Shen. Właśnie wtedy powstaje substancja Złotego Eliksiru. „Ołów rodzi się wraz z Wodą Gui” odnosi się do godziny Zi, kiedy zaczyna kiełkować Yang; „Złoto oddala się przy pełni” wskazuje zaś na ubywający Księżyc, gdy nie należy dopuszczać do wycieku Jing i Qi. Tajemnice czasu i ognia w cyklu niebiańskim wymagają ustnego przekazu od prawdziwego mistrza. Na koniec tekst krytykuje błędne interpretacje. Niektórzy uznają Waidan (外丹), czyli alchemię zewnętrzną, za ołów i rtęć, a zbieranie eliksiru podczas menstruacji traktują jak dziecinną zabawę. Śmieszna jest także interpretacja Ye Wenshu, który twierdził, że „Kun przyjmuje Gui”. Lu Sicheng wskazuje we wstępie, że wiele osób błędnie odczytuje znak „Ołów” jako „Ruo”, a „Złoto” jako „Ru”, przez co całkowicie wypacza sens praktyki. W istocie Ołów i Złoto oznaczają dwa podstawowe składniki alchemii wewnętrznej. 皆未遇眞師妄自穿鑿陸公發其端救魯魚之失祕其源恐 竹帛之傳吾儕親授玄旨當自知之如或未然空玄之中去 地五丈黍米之珠殊不易得也餌丹歸黃庭土釡之中宜固 濟則胞胎不泄運火龍流珠之汞以配之則靈胎乃結也烏 肝八兩兔髓半斤兩箇八兩合成一斤故曰藥重一斤須二 八也火實無火託陰陽之氣以調運之爾 子野曰藥出西南是坤位欲尋坤位豈離人分明說破君須 記只恐相逢認不眞癸者藥也迎其藥之將生則急取之方 可用苟遲則藥已生質若質一生則爲後天之物所謂見之 不可用也此時水源至淸有氣無質一日僅有一時也入藥 鏡云一日内十二時意所到皆可爲正此時也金逢望遠者 喻採藥失時藥氣過矣如望後之月日虧一日謂之不堪嘗 鑑本自明因塵䝉而遂晦鉛珠獨露緣癸積而漸藏塵去則 鑑體依然癸盡則鉛華仍見鉛當急採恐癸水漸漸而復生 金亦如之借鑑塵昏昏而爲喻採得癸生之藥入於丹田則 當牢固封閉毋令滲漏以走靈藥次運自己之陰汞配合爲 一以結成聖胎封閉之法參同契云離氣内榮衞坎乃不用 聰兌合不以談希言順鴻濛之謂也又云汞日爲流珠而陰 **Interpretacja** Fragment ten przede wszystkim omawia kluczowe zasady i środki ostrożności w praktyce Neidan (alchemii wewnętrznej). Na początku wskazuje, że bez prawdziwego mistrza, który udzieli wskazówek, samodzielne zgadywanie metod praktyki łatwo prowadzi do błędów — podobnie jak początkowo stało się to z panem Lu, zapewne jednym z dawnych adeptów Dao. Prawdziwe sekrety praktyki często nie trafiają do ksiąg; mistrz przekazuje jej subtelne zasady ustnie. „Perła wielkości ziarna prosa” symbolizuje cenny Złoty Eliksir. Aby go uformować, trzeba skierować Jing i Qi, czyli esencję i energię witalną, do Żółtego Dziedzińca — obszaru Dantian (centrum energii) — tak jak wsypuje się ryż do garnka i szczelnie przykrywa pokrywką, by nic nie wyciekło. Należy przy tym połączyć je z „rtęcią ognistego smoka, która toczy się jak perła”, czyli pierwotnym Shen (duchem), aby powstał duchowy embrion. Wspomniane „osiem liangów wątroby kruka i pół jin szpiku zająca” to symboliczne miary podkreślające znaczenie równowagi Yin-Yang. Szczególne znaczenie ma właściwa chwila zbierania „leku”. Trzeba go przyjąć dokładnie wtedy, gdy Gui Shui — esencja nerek — zaczyna się rodzić, lecz jeszcze się nie ujawniła. Woda jest wówczas najczystsza. Jeśli przegapi się ten moment, Jing i Qi przemieniają się w mętne, nabyte substancje i tracą swoją skuteczność. Ta najlepsza pora trwa każdego dnia bardzo krótko. Zmiany faz Księżyca obrazują wagę właściwego momentu: po pełni Księżyc stopniowo ubywa, podobnie jak słabnie działanie leku zebranego z opóźnieniem. Pył osiadający na lustrze stanowi kolejne porównanie. Dopiero po starciu kurzu lustro odzyskuje blask; tak samo trzeba poczekać, aż Gui Shui, utożsamiane tu z mętną esencją, ustąpi, a ołów — pierwotna esencja — się ukaże, po czym od razu zebrać lek. W przeciwnym razie Gui Shui znów się pojawi. Na koniec tekst podkreśla, że zebrany lek, gdy tylko zacznie się rodzić, należy szczelnie zamknąć w Dantian i połączyć z własną „rtęcią Yin”, czyli Shen, by uformować święty embrion. Cytat z „Cantong qi” („Zgodność Trzech”) objaśnia, jak go zabezpieczyć: należy zachować ducha wewnątrz, nie polegać na bystrości słuchu ani wzroku, mówić niewiele i pozwolić rzeczom toczyć się naturalnie. Rtęć, czyli Shen, przypomina toczącą się perłę; do jej zharmonizowania i wprawienia w ruch potrzebne są energie Yin i Yang. 陽相停則聖胎結若失於偏枯所謂毫髮差殊不作丹也聖 胎旣結非得火候調停豈能冀其成也 上陽子曰易云西南得朋乃與類行西南爲坤同類之地鉛 所由產藥在彼生兌乃代坤抱陽成坎兌之初癸是爲眞鉛 眞陽初動乃曰癸生天地以七日而來復復子也太陰以三 日而出庚庚金也人身以三日而看經經鉛也癸動後而生 鉛鉛之初生名曰先天眞一之炁此炁號曰金華言鉛言癸 而不言水者取其氣也鉛生於癸後陽產於鉛中採取眞鉛 借云煉丹其功只半箇時此合大造化也故一月止有一日 一日止有一時夫此一時最不易得以其天地合德日月合 明生生化化之眞機逆而修之超凡入聖故仙翁以癸生急 採爲最切送歸土釡配以流珠調其火候以成聖胎僕今泄 天地之機者欲明仙翁切切之意上士於此有悟則宜勤行 而勿疑其中調停火候細密之旨在人盡心而力行之深究 其妙化老子曰微妙玄通爲上士也休煉三黃及四神若尋眾草更非眞陰陽得類歸交感二八相當合自親潭底日紅陰怪滅山頭月白藥苗新時人要識眞鉛汞不是凡砂及水銀 **Interpretacja** Kluczem do praktyki Neidan (alchemii wewnętrznej) jest równowaga Yin-Yang. Gdy dwie energie Yin i Yang w ciele osiągną pełną równowagę, może uformować się święty embrion — podstawowy nośnik energii w praktyce Neidan. Nawet najmniejsze odchylenie, choćby cienkie jak włos, uniemożliwi uwarzenie Złotego Eliksiru. A nawet jeśli święty embrion zacznie się już kształtować, bez precyzyjnego regulowania ognia — czyli współdziałania intencji i oddechu podczas praktyki — trudno będzie osiągnąć ostateczny sukces. Shangyangzi, mistrz szkoły alchemii wewnętrznej, przywołuje *Yijing* (Księgę Przemian), by wyjaśnić tę zasadę. Kierunek południowo-zachodni symbolizuje trygram Kun, związany z energią Yin i miejscem, w którym łączą się pokrewne siły. Ołów — czyli wrodzona esencja pierwotna człowieka — nabiera tam właściwości eliksiru. Gdy trygram Dui, symbolizujący zachód, zastępuje Kun i obejmuje energię Yang, powstaje trygram Kan. Pierwsza pojawiająca się wtedy Woda Gui — wrodzona esencja nerek — jest prawdziwym ołowiem. Kiedy prawdziwe Yang zaczyna się poruszać, zjawisko to nazywa się „narodzinami Gui”. Przypomina ono siedmiodniowy cykl obrotu Nieba i Ziemi oraz trzydniowy ruch Księżyca, podczas którego ukazuje się pozycja Geng, związana z zachodnim, jasnym szlakiem Księżyca. Po trzech dniach praktyki człowiek może wyczuć, jak ołów — pierwotna esencja — porusza się w meridianach. Ołów powstający po poruszeniu się Wody Gui jest w istocie wrodzonym Qi Prawdziwej Jedności — najczystszą energią życia. Energię tę nazywa się „złotym blaskiem”. Mówi się o ołowiu i Gui, a nie po prostu o wodzie, aby podkreślić, że chodzi o energię w stanie subtelnym. Gdy powstanie prawdziwy ołów, wyłania się z niego energia Yang. Wtedy należy zebrać prawdziwy ołów i poddać go alchemicznej obróbce; cały proces trwa zaledwie pół godziny chińskiej, czyli około godziny. Odpowiada to prawom przemiany Nieba i Ziemi. Dlatego w miesiącu jest jeden dzień, a w tym dniu jedna godzina szczególnej wagi: to chwila, gdy łączą się Yin i Yang Nieba i Ziemi oraz spotykają się esencje Słońca i Księżyca. Kto uchwyci tę tajemnicę przemian i będzie praktykować wbrew zwykłemu biegowi rzeczy, może przekroczyć granice zwyczajnego świata. Lü Dongbin, zwany Nieśmiertelnym Mędrcem, szczególnie podkreślał, że należy zebrać eliksir natychmiast, gdy narodzi się Woda Gui, i wprowadzić go do Dantian, czyli „ziemnego tygla”. Następnie trzeba połączyć go z płynną perłą — śliną — i precyzyjnie regulować ogień. Tak można uformować święty embrion. Ujawniona tu tajemnica przemian Nieba i Ziemi ma uświadomić kolejnym pokoleniom, jak ważne jest zebranie eliksiru we właściwej chwili. Osoby obdarzone wglądem powinny pilnie praktykować, a subtelne zasady regulowania ognia wymagają pełnego skupienia i dociekliwości. Jak mówił Laozi, najwyższy poziom osiągają ci, którzy potrafią pojąć najsubtelniejsze i najbardziej tajemnicze zasady. Trzeba szczególnie uważać, by nie pomylić tej praktyki z alchemią zewnętrzną i nie używać minerałów, takich jak siarka czy realgar, zaliczanych do „trzech żółci i czterech substancji duchowych”, ani nie szukać rozmaitych ziół. Nie na tym polega prawdziwa Droga. Właściwa praktyka opiera się na naturalnym współdziałaniu dwóch energii Yin i Yang, podobnym do idealnej proporcji szesnastu liangów na jeden jin — równowadze dwóch ósemek. Gdy z głębi ciała, z punktu Huiyin, wznosi się Yang niczym czerwone słońce, mętna energia Yin sama się rozprasza. Gdy zaś nad czubkiem głowy, w punkcie Baihui, jaśnieje księżyc, zaczyna kiełkować nowy zalążek eliksiru — prawdziwe Qi. Współcześni adepci powinni rozumieć, że prawdziwy ołów i rtęć, czyli pierwotna esencja i pierwotny duch, nie są zwykłym cynobrem ani rtęcią, czyli materialnymi substancjami. 道光曰三黃四神金石草木皆後天地生滓質之物安能化 有形而入於無形哉經曰外物不可成胎綴花安能結子眞 一之炁生於天地之先杳杳冥冥不可測度因二八相當之 物合而成親氤氲交感之中激而有象同類者無情之情不 色之色烏肝八兩兔髓半斤是也潭者陰也日者陽也山者 陽也月者陰也潭底日紅者陰中之陽也乃虎之初弦之氣 謂之紅鉛也純陽無陰則陰怪滅也山頭月白者陽中之陰 也乃龍之初弦之氣也謂之黑汞也初弦新嫩此藥苗新也 聖人以此二物於一時辰中造化成一粒陽丹結在北海之 中赫然如日光透簾幃卽時吞入腹中點我陰汞則一身陰 邪之氣悉皆消滅亦如曉日之狀自東海而升赫然炤耀則 陰怪滅也已之陰汞在内丹田下峯之頂乍稟陽丹之氣漸 漸凝結其芽微嫩藥苗新也亦如月之朔旦與日相交乍稟 太陽之氣三日日沒之時則吐微光於西方庚位狀若娥眉 **Interpretacja** Ten fragment dotyczy zasadniczych reguł taoistycznej alchemii wewnętrznej, czyli Neidan (Neidan). Ziyang Zhenren, ważny patriarcha nurtu Neidan, wskazuje, że takie substancje materialne pochodzące z późniejszego porządku, jak trzy żółte minerały — realgar, aurypigment i siarka — oraz cztery minerały nazywane „czterema duchami”, w tym cynober i rtęć, zawierają zanieczyszczenia. Jak mogłyby więc przemienić materialne ciało w bezcielesne ciało nieśmiertelnego? W Jing (pismach) czytamy, że zewnętrzne substancje nie mogą utworzyć Neidan, podobnie jak kwiat wetknięty w drzewo nie wyda owoców. Pierwotne Qi (energia witalna) zrodzona przed Niebiem i Ziemią — uważana w taoizmie za źródłową energię kosmosu — istnieje od czasu poprzedzającego ich powstanie i jest tak głęboka oraz tajemnicza, że nie sposób jej zmierzyć. Gdy Yin i Yang (Yin-Yang) współdziałają w odpowiedniej proporcji — symbolizowanej przez liczbę dwa i osiem — ich wzajemne przenikanie i poruszenie ujawnia konkretną postać. Zjednoczenie tego, co tego samego rodzaju, nie oznacza tu zwykłego związku uczuciowego, lecz połączenie energii przekraczające formę i barwę. Wyraża je obrazowe zestawienie ośmiu liang wątroby kruka z połową jin szpiku kości zająca. Tekst obrazuje Yin i Yang zjawiskami natury: głęboki staw przedstawia Yin, a słońce — Yang; wysoka góra symbolizuje Yang, a księżyc — Yin. „Czerwień słońca na dnie stawu” oznacza Yang zawarte w Yin. Odpowiada jej energia tygrysa z początkowej fazy kwadry księżycowej — tak zwany „czerwony ołów”. Gdy pozostaje samo czyste Yang, bez Yin, energia Yin zanika. „Biel księżyca nad szczytem góry” oznacza zaś Yin zawarte w Yang. Odpowiada jej energia smoka z początkowej fazy kwadry księżycowej, nazywana „czarną rtęcią”. Obie energie przypominają świeżo kiełkujące pędy i stanowią świeży materiał do alchemicznego wyrobu Eliksiru. W ciągu jednej dwugodzinnej pory praktykujący przetapia te dwie energie, aż powstaje pojedyncza Yang-dan — pigułka alchemiczna, czyli Neidan — która krzepnie w dolnym Dantian (centrum energii). To Eliksir lśni niczym światło słoneczne przenikające przez zasłonę. Połknięty, przemienia zawartą w ciele „Yin-rtęć”, czyli esencję o naturze Yin, i rozprasza mroczną energię Yin w całym ciele. Jest to jak wschód słońca nad Morzem Wschodnim: jego blask rozlewa się szeroko i Yin ustępuje samoistnie. Yin-rtęć znajduje się na szczycie dolnego Dantian. Gdy po raz pierwszy przyjmuje energię Yang-dan, stopniowo się zagęszcza — jak nów, który zaczyna przyjmować energię Słońca. Trzeciego dnia miesiąca, o zmierzchu, na zachodzie, w pozycji Geng, ukazuje się wtedy nikły blask w kształcie sierpa. 其光新嫩藥苗新也此寓意於内外二藥之象也夫外之眞 鉛眞汞卽龍虎初弦之氣内之眞鉛眞汞卽金丹也時人要 識眞鉛汞卽此是也餘外非眞道此二眞物能有形入於無 形爲仙子也凡砂凡汞莫與此倫矣經曰陽中之陰名曰姹 女陰中之陽名曰金公此乃壺中夫婦紫府階梯悟之者神 仙現在目睫迷之者杳隔塵沙 子野曰金丹乃眞陰眞陽交媾而成非外藥之可爲也惟類 字至緊要陰陽之合在於得類非其物類則徒爾爲也所以 參同契云類同者相從事乖不成寶燕雀不生鳳狐兔不乳 馬二八相當者在於得類得類則藥物無虧耗鼎器無滲漏 之患也藥在下丹田爲火煅煉如日在潭一身之中陰氣盡 爲銷鑠也月白藥苗新者水中金初生之時山頭月乃喻其 坎當居上之意所以成旣濟之道三相類云關鍵有低昂兮周天遂奔走江河無枯竭兮水流注於海鼎器歌云陰在上 陽下奔神哉神哉非眞師的傳者何敢以私意猜度而至此 耶汞是我家原有物鉛是他家不死方若以凡砂水銀是猜 量到底枉猜量 上陽子曰三黃如硫雌雄四神如石砂鉛銀仙翁以得類指 示後人抑己深切蓋金丹非金石草木只要眞陰眞陽故云 得類類者如天必以地爲類如月必以日爲類 **Interpretacja** Ten fragment objaśnia istotę i znaczenie „prawdziwego ołowiu i prawdziwej rtęci”, czyli terminów alchemii wewnętrznej Dao (Neidan), odnoszących się do esencji Yin i Yang obecnych w ludzkim ciele. Tekst podkreśla, że prawdziwy ołów i rtęć nie są minerałami zewnętrznymi, takimi jak cynober czy rtęć, lecz wewnętrzną esencją Yin i Yang. Zarówno ich zewnętrzne odpowiedniki — Qi pierwszych faz Smoka i Tygrysa — jak i wewnętrzne odpowiedniki, czyli Złoty Eliksir, mają kluczowe znaczenie dla praktyki. Para ta została przedstawiona za pomocą „Panny” (Yang ukrytego w Yin) i „Złotego Męża” (Yin ukrytego w Yang). Nazywa się ich „małżonkami w tyglu”, co oznacza zjednoczenie Yin i Yang wewnątrz ciała, i ukazuje jako szczebel prowadzący do krainy nieśmiertelnych. Lu Ziye, komentator, podkreśla, że Złoty Eliksir powstaje ze zjednoczenia prawdziwego Yin i prawdziwego Yang; powodzenie wymaga, by połączyć ze sobą składniki tego samego rodzaju. Jak głosi *Księga Zgodności Trzech* (*Cantong qi*): wróble i jaskółki nie zrodzą feniksa, a lisy nie wykarmią źrebięcia. W praktyce obie energie muszą być właściwie do siebie dopasowane — w proporcji „dwa do ośmiu” — aby substancja alchemiczna, czyli Jing i Qi, nie uległa uszczupleniu, a tygiel, czyli ciało, nie przeciekał. Podczas praktyki substancja alchemiczna, czyli Jing i Qi, jest ogrzewana ogniem — skupioną intencją — w dolnym Dantianie. Przypomina to słońce oświetlające głęboką toń: ciepło może rozpuścić Yin obecne w całym ciele. Obraz „białego księżyca i świeżego pędu substancji alchemicznej” opisuje początkowy stan, w którym rodzi się Metal w Wodzie, czyli pierwotna energia nerek. „Księżyc nad szczytem góry” wskazuje zaś na zasadę praktyki, zgodnie z którą trygram Kan, symbolizujący Wodę, powinien wznosić się ku górze. Na końcu tekst przestrzega, że rtęć — pierwotny duch — jest już obecna w człowieku, natomiast ołów, czyli pierwotna energia, trzeba pozyskać z zewnątrz. Jeśli jednak ktoś bierze zwykły cynober i rtęć za prawdziwy ołów i prawdziwą rtęć, całkowicie błędnie rozumie naukę. Shangyangzi, drugi komentator, dodaje, że do sporządzania eliksiru nie potrzeba zewnętrznych substancji, takich jak siarka czy realgar. Najważniejsze jest odnalezienie właściwego połączenia prawdziwego Yin i prawdziwego Yang. Tak jak Niebo potrzebuje Ziemi, Księżyc — Słońca, a kobieta — mężczyzny, tak i praktyka wymaga znalezienia odpowiadającej sobie pary Yin i Yang. 如女必以男 --- 原文底本：Kanripo 漢籍リポジトリ（京都大学），CC BY-SA 4.0。 Source text: Kanripo Chinese Classics Repository (Kyoto University), CC BY-SA 4.0. HTML version: https://daozang.app/pl/text/KR5a0143/