--- title: "Cantong Qi 周易參同契分章通真義 – Interpretacja po polsku | Daozang" url: "https://daozang.app/pl/text/KR5d0019/" canonical: "https://daozang.app/pl/text/KR5d0019/" lang: "pl" edition: - "Źródło: Kanripo (Uniwersytet w Kioto)" - "Daozang section: 太玄部" - "Kanripo ID: KR5d0019" - "Podstawa (kod Kanripo): 正統道藏・涵芬樓版 (HFL)" - "Świadek (kod Kanripo): 正統道藏・涵芬樓版 (HFL)" - "Rozmiar: 3 tomy · 25,778 znaków" source: "Kanripo 漢籍リポジトリ（京都大学）" license: "CC BY-SA 4.0" --- # 《周易參同契分章通真義》 Taixuan 太玄部 · 3 tomów · 25,778 znaków ## O tej edycji - **Źródło**: Kanripo (Uniwersytet w Kioto) - **Daozang section**: 太玄部 - **Kanripo ID**: [`KR5d0019`](https://github.com/kanripo/KR5d0019) - **Podstawa (kod Kanripo)**: 正統道藏・涵芬樓版 (`HFL`) - **Świadek (kod Kanripo)**: 正統道藏・涵芬樓版 (`HFL`) - **Rozmiar**: 3 tomy · 25,778 znaków ## Tom 1 周易參同契分章通眞義卷上 (朝散郎守尚書祠部員外郎賜紫金/魚袋昌利化飛鶴山眞一子彭曉註) 乾坤者易之門户章第一乾坤者易之門户衆卦之父母坎離匡郭運轂正軸 太易太初之前雖含虚至妙則未見兆萌 太始太素太極之際因有混成乃混沌也 中有眞一之精爲天地之始爲萬物之母 一氣既形二儀斯析然後有乾坤焉有陰 陽焉有三才五行焉有萬物衆名焉故配 乾坤爲天地之紀綱運陰陽爲造化之橐 籥是以乾坤立而陰陽行乎其中矣魏公 謂修金液還丹與造化同途因託易象而 論之莫不首採天地眞一混沌之氣而爲 根基繼取乾坤精粹潜運之蹤而爲法象 循坎離否泰之數而立刑德盜陰陽變化 之機而成冬夏陰生午後陽發子初動則 起於陽九靜則循於陰六乃修丹之大㫖 也故以乾坤爲鼎器以坎離爲匡郭以水 火爲夫妻以陰陽爲龍虎以五行爲緯而 含眞精以三才爲經而聚純粹寒來暑往 運行於三百八十四爻兔起烏沈升降於 三百八十四日此皆始於乾坤二卦之體 而成變化者也故云乾坤者易之門户衆 卦之父母也 牝牡四卦章第二牝牡四卦以爲槖籥覆冒陰陽之道猶工御者準繩墨執銜轡正規矩隨軌轍處中以制外數在律歷紀月節有五六經緯奉日使兼 **Interpretacja** Ten fragment przedstawia przede wszystkim połączenie taoistycznej alchemii z filozofią „Jing” („Księgi Przemian”) w komentarzu taoisty Peng Xiao z czasów dynastii Song. Poniżej znajduje się współczesna interpretacja jego najważniejszych treści. Na początku wyjaśniono, że dwa trygramy Qian i Kun stanowią podstawowe bramy przemian opisanych w „Księdze Przemian”, podobnie jak rodzice, którzy dają życie wszystkim istotom. Trygramy Kan i Li przypominają natomiast osie wprawiające w ruch cały mechanizm. U zarania powstawania wszechświata istniał stan chaosu — etapy Taiyi i Taichu — zawierający najczystsze Qi (energię witalną), określane jako „prawdziwa jedność”. Z niej wywodzą się niebo, ziemia i wszystkie rzeczy. Dopiero wraz z różnicowaniem się pierwotnego Qi pojawiły się pojęcia nieba i ziemi, czyli Qian i Kun, Yin-Yang, trzech mocy (nieba, ziemi i człowieka) oraz Pięciu Faz (Drewna, Ognia, Ziemi, Metalu i Wody). Wei Boyang, zwany Mistrzem Wei, przedstawił zasady tworzenia Złotego Eliksiru jako zgodne z kosmicznym procesem przemian. Wymaga to po pierwsze, zgromadzenia prawdziwego Qi jedności ze stanu pierwotnego chaosu; po drugie, przyjęcia za wzór praw rządzących ruchem Qian i Kun; po trzecie, kierowania się naprzemiennym wzrostem i ubywaniem Yin-Yang w trygramach Kan i Li, aby właściwie wyznaczyć czas i intensywność ogrzewania. W praktyce Qian i Kun symbolizują kocioł oraz piec alchemiczny, a Kan i Li — ich układ. Woda i ogień obrazują współdziałanie Yin-Yang, zaś ruch Pięciu Faz pozwala skupić esencję. Cały proces alchemiczny przypomina ruch Słońca i Księżyca i musi ściśle podążać za cyklem wyznaczonym przez 384 linie zmienne „Księgi Przemian”. Druga część uzupełnia ten opis: cztery trygramy Qian, Kun, Kan i Li — czyli dwie pary trygramów Yin-Yang — tworzą obieg energii alchemicznej, działający niczym miech, który wprawia w ruch przemianę Yin-Yang. Praktykujący powinien postępować jak wprawny woźnica i ściśle przestrzegać zasad oraz miar. Wewnątrz ma zachować rytm Yin-Yang, podobnie jak przestrzega się praw muzyki i kalendarza; na zewnątrz powinien dostosować praktykę do zmian faz Księżyca, dzieląc czas na odcinki po pięć lub sześć dni. Dzięki temu praktyka pozostaje w pełnej zgodzie z prawami natury. Uwaga: „powrót do Złotego Eliksiru w postaci złotej cieczy” oznacza najwyższy poziom taoistycznej alchemii wewnętrznej. „Miech” to dawne urządzenie do nadmuchiwania ognia w piecu, użyte tu jako metafora siły napędzającej dwa rodzaje Qi. 并爲六十剛柔有表裏 凡修金液還丹鼎中有金母華池亦謂之 金胎神室乃用乾坤坎離四卦爲藥橐籥 者樞轄也覆冒者包裹也則有陰鼎陽爐 剛火柔符皆依約六十四卦周而復始循 環互用又於其間運春夏秋冬分二十四 氣擘七十二候以一年十二月氣候蹙於 一月内以一月氣候陷於一晝夜十二辰 中定刻漏分二弦隔子午按陰陽通晦朔 合龍虎依天地之大數協陰陽之化機其 或控御不差運移不失則外交陰陽之符 内生龍虎之體故云善工者準繩墨以无 差能御者執銜轡而不撓合其䂓矩孰轍 也蓋喻修丹之士運火候也月節有五六 乃三十日也晝夜各一卦乃六十卦也乾 坤坎離四卦爲藥之父母樞轄鼎器則非 晝夜之數契乃統而言之兼并爲六十四 卦也經緯奉日使者卦爻爲日用之經而 緯者律歷數也剛柔有表裏者陽剛陰柔 水火金木互爲表裏也 朔旦屯直事章第三朔旦屯直事至暮蒙當受晝夜各一卦用之依次序 凡運晝夜陰陽升降火數皆依約卦爻晝 夜各一卦直事始以屯蒙二卦爲首朝屯 暮蒙從此爲次序也 既未至晦爽章第四既未至晦爽終則復更始日辰爲期度動靜有早晩 既未者既濟未濟二卦也晦爽者晦朔陰 陽明暗往復也日辰爲期度動靜有早晩 **Interpretacja** Ten ustęp opisuje metodę regulowania ognia w taoistycznej alchemii wewnętrznej (Neidan), która wykorzystuje układy sześćdziesięciu czterech heksagramów z *Jing* „Zhouyi”. Podczas praktyki przywracania Złotego Eliksiru w postaci Płynnego Złota — zaawansowanej metody Neidan — w tyglu, symbolizującym ciało jako naczynie praktyki, znajduje się Złota Matka i Kwiecisty Staw, czyli miejsce, w którym gromadzą się esencja i Qi w Dantian. Nazywa się je także Boską Komnatą Złotego Zarodka. Cały proces opiera się na czterech heksagramach: Qian, Kun, Kan i Li, które pełnią funkcję osi worka na składniki. W praktyce zarówno Kocioł Yin-Yang, odnoszący się do dwóch stanów podczas kultywowania, jak i użycie twardego ognia oraz miękkiego talizmanu, czyli ognia gwałtownego i łagodnego, podlegają cyklowi sześćdziesięciu czterech heksagramów. Cztery pory roku, dwadzieścia cztery terminy słoneczne i siedemdziesiąt dwa okresy pogody w roku skupia się w jednym miesiącu, a miesięczne zmiany pogody odwzorowuje w dwunastu porach jednej doby. Dzięki precyzyjnemu mierzeniu czasu klepsydrą można uchwycić kluczowe momenty przemiany Yin i Yang — dwie struny oraz południe i północ — i dostroić praktykę do ruchu Nieba i Ziemi. Jeśli praktykujący potrafi dokładnie kierować tymi przemianami ognia, zewnętrzne znaki Yin i Yang, czyli prawa natury, mogą zestroić się z wewnętrznym zjednoczeniem Smoka i Tygrysa, czyli połączeniem Jing, Qi i Shen. Alchemik powinien ściśle przestrzegać tych zasad, tak jak znakomity rzemieślnik posługuje się miarą, a wprawny woźnica panuje nad wodzami. W zastosowaniu heksagramów każdy miesiąc, liczący trzydzieści dni, odpowiada sześćdziesięciu heksagramom — po jednym na dzień i na noc. Do tego dochodzą cztery podstawowe heksagramy: Qian, Kun, Kan i Li, co daje łącznie sześćdziesiąt cztery. Linie i układy heksagramów wyznaczają główny porządek codziennej praktyki, a liczby kalendarzowe pełnią funkcję pomocniczą. Właściwości Yang i Yin — twardość i miękkość — wyrażają się w przemianach oraz wzajemnym oddziaływaniu Wody, Ognia, Metalu i Drewna. Rozdziały trzeci i czwarty wyjaśniają, że od pierwszego dnia miesiąca, czyli dnia nowiu, za dnia stosuje się heksagram Zhun, a nocą heksagram Meng, kolejno przechodząc przez następne. Pod koniec miesiąca pojawiają się heksagramy Ji Ji i Wei Ji, które symbolizują cykliczne przechodzenie Yin i Yang między jasnością a ciemnością. Każda pora dnia ma odpowiadający jej rytm ruchu i spoczynku, świtu i zmierzchu, powtarzający się bez końca. Cała praktyka krąży niczym ruch Słońca i Księżyca, dlatego trzeba precyzyjnie uchwycić właściwy moment na każdym jej etapie. 者謂陽屬動陰屬靜於十二辰中早晩分 隔陰陽升降火數周而復始更互用之也 春夏據内體章第五春夏據内體從子到辰巳秋冬當外用自午訖戌亥 陽火自子進符至巳純陽用事乃内陰求 外陽也陰符自午退火至亥純陰用事乃 外陽附内陰也此内外之體盛衰之理始 復而終坤皆以爻象則之也 賞罰應春秋章第六賞罰應春秋昏明順寒暑爻辭有仁義隨時發喜怒如是應四時五行得其理 春氣發生謂之賞秋氣肅殺謂之罰自子 丑寅爲春卯辰巳爲夏陽火候也午未申 爲秋酉戌亥爲冬陰符候也乃於十二辰 中運其火符應此四時五行昏明寒暑仁 義喜怒爻象不得纖毫參差故謂之不失 鼎内四時不虧象中寒暑則其丹必成矣 古歌曰聖人奪得造化意手摶日月安爐 裏微微騰倒天地精攅簇陰陽走神鬼日 魂月魄若箇識識者便是眞仙子鍊之餌 之千日期身既無陰那得死是故修金液 還丹若非取法象天地造化以自然之情 則无所成也 天地設位章第七天地設位而易行乎其中矣天地者乾坤之象也設位者列陰陽配合之位也易謂坎離坎離者乾坤二用二用无爻位周流行六虚往來既不定上下亦无常幽潜淪匿變化於中包囊萬物爲道紀綱 天地設位者以其既濟鼎器法象乾坤也 **Interpretacja** Ustęp ten omawia prawidłowości przemian Yin-Yang w alchemii oraz to, jak kultywować Złoty Eliksir, dostosowując praktykę do pór roku i Pięciu Faz (Wu Xing: Drewna, Ognia, Ziemi, Metalu i Wody). Zmiany ruchu i spoczynku Yin-Yang powracają w cyklu dwunastu godzin chińskiego systemu dobowego. Od godziny Zi (od 23:00 do 1:00) do godziny Si (od 9:00 do 11:00) Qi Yang wzrasta, dlatego należy skupić się na praktyce wewnętrznej. Od godziny Wu (od 11:00 do 13:00) do godziny Hai (od 21:00 do 23:00) przewagę ma Qi Yin, więc trzeba zadbać o pielęgnację zewnętrzną. Qi Yang zaczyna przybywać o godzinie Zi i osiąga szczyt o godzinie Si; Qi Yin nasila się od godziny Wu i dochodzi do maksimum o godzinie Hai. Te przemiany pełni i osłabienia wewnątrz i na zewnątrz przypominają cykl z Księgi Przemian (Yijing), od heksagramu Fu, symbolizującego narodziny Qi Yang, po heksagram Kun, oznaczający czyste Yin. Praktyka powinna podlegać rytmowi pór roku, w którym występują zarówno nagrody, jak i kary. Wiosenne ożywienie przypomina nagrodę, a jesienne obumieranie i surowość — karę. Godziny Zi, Chou i Yin odpowiadają wiośnie, a Mao, Chen i Si — latu; jest to czas kultywowania Ognia Yang. Godziny Wu, Wei i Shen odpowiadają jesieni, a You, Xu i Hai — zimie; wtedy praktykuje się Znak Yin. W ciągu dwunastu godzin należy regulować ogień alchemiczny zgodnie z rytmem czterech pór roku i Pięciu Faz, a także zmianami dnia i nocy oraz chłodu i upału. Nie wolno dopuścić do najmniejszego błędu — tylko wtedy można doprowadzić Złoty Eliksir do doskonałości. Starożytni Nieśmiertelni przekazywali wierszem, że człowiek, który osiągnął Dao, zna tajemnicę stwórczych przemian Nieba i Ziemi. Potrafi zebrać istotę Słońca i Księżyca w alchemicznym tyglu, a dzięki subtelnej praktyce odwrócić Yin-Yang i podporządkować sobie duchy. Prawdziwą Nieśmiertelność osiągnąć może tylko ten, kto rozumie ruch dusz Słońca i Księżyca. Przy wytwarzaniu płynnego złota i powrocie Eliksiru trzeba naśladować naturalny porządek Nieba i Ziemi; bez tego powodzenie jest mało prawdopodobne. Sformułowanie „Niebo i Ziemia zajmują swoje miejsca” oznacza, że alchemiczny tygiel — piec, w którym prowadzi się praktykę — powinien naśladować układ Nieba i Ziemi. Gdy Qian (Niebo) i Kun (Ziemia) zajmą swoje pozycje, Kan (Woda) i Li (Ogień) mogą w ich obrębie podlegać przemianom. Heksagramy Kan i Li nie mają stałego miejsca: nieustannie krążą w Sześciu Pustkach, obejmujących górę, dół i cztery strony świata, a zarazem zawierają w sobie wszystkie rzeczy. Ta zasada stanowi podstawę praktyki. Konstrukcja alchemicznego pieca naśladuje właśnie taki układ, w którym Niebo i Ziemia łączą się w harmonii — jak w heksagramie Ji Ji. 易行乎其中者乃陰陽坎離符火運行其 中也既鼎器法乾坤復於其中安金母以 備天地人三才也坎離二用无爻位者謂 外施水火運轉動靜无常故周流六虚往 來上下无常位也或隱或顯或用或潜更 爲變化之宗互作生成之母故云爲道紀 綱也 以无制有章第八以无制有器用者空故推消息坎離没亡 无者龍也有者虎也无者汞陽之氣也有 者鉛陰之質也鉛汞處空器之中而未能 自生變化因坎離升降推運四時遂見生 成蓋用空器而以无制有也古文龍虎經 曰有无相制朱雀炎空故陰生陽退陽起 陰潜一消一息則坎離隨時而没亡也 言不苟造章第九言不苟造論不虚生引驗見效校度神明推類結字原理爲證坎戊月精離己日光日月爲易剛柔相當土王四季羅絡始終青赤白黑各居一方皆禀中宫戊己之功 聖人不苟造虚言而惑後世故引驗日月 推校神明分擘剛柔指陳金水喻龍虎而 取象運陰陽而採精以五土而終功以四 季而結裹遂得青赤白黑循環而皆禀戊 己也坎戊月精者月陰也戊陽也乃陰中 有陽象水中生金虎也離己日光者日陽 也己陰也乃陽中有陰象火中生汞龍也 故修丹採日月之精華合陰陽之靈氣周 星數滿陰陽運終盡歸功於土德而神精 **Interpretacja** Ten fragment omawia podstawowe zasady taoistycznej alchemii, koncentrując się na pojęciach Yin-Yang, Kan i Li oraz Smoka i Tygrysa. Najpierw wyjaśnia zasady działania Yin-Yang: podczas alchemicznego warzenia tygiel, czyli naczynie alchemiczne, naśladuje Niebo i Ziemię, Qian i Kun, a umieszczonym w nim surowcem jest Matka Złota. Dwie energie Kan — Wody — i Li — Ognia — nie mają stałego miejsca. Woda i ogień nieustannie przechodzą od ruchu do spoczynku i krążą w sześciu kierunkach. Raz się ukazują, raz znikają; raz są czynne, raz spoczywają. Stanowią podstawę przemian wszystkich rzeczy, podobnie jak Dao wyznacza ich ogólną zasadę. Rozdział „Poskramianie tego, co istnieje, za pomocą tego, czego nie ma” mówi, że bezpostaciowa energia może kierować rzeczami mającymi postać. „To, czego nie ma” oznacza Smoka — rtęć, należącą do Yang — a „to, co istnieje” oznacza Tygrysa — ołów, należący do Yin. Ołów i rtęć nie mogą same przemieniać się w pustym tyglu. Potrzebują ruchu wznoszenia i opadania energii Kan i Li, podobnie jak do powstania eliksiru konieczny jest obrót pór roku. To tak, jakby za pomocą pustego tygla i tego, co bezpostaciowe, kierować tym, co ma postać. Jing „Pisma o Smoku i Tygrysie” mówi, że Yin i Yang wzajemnie się poskramiają, a Czerwony Ptak — Ogień — płonie w pustce. Dlatego, gdy Yin przybywa, Yang ustępuje, a gdy Yang się wznosi, Yin się cofa. Wraz z ich zanikiem i przyrostem zmieniają się także energie Kan i Li. Rozdział „Słowa nie są wypowiadane bez podstaw” podkreśla, że słowa mędrców zawsze mają oparcie w rzeczywistości. Obserwują oni ruchy Słońca i Księżyca oraz przemiany duchowych mocy, rozpoznają właściwości twardości i miękkości, a Złoto i Wodę wykorzystują jako symbole Smoka i Tygrysa. W ruchu przemian Yin-Yang zbierają ich esencje. W cyklu czterech pór roku barwy błękitna, czerwona, biała i czarna zajmują każda swoją stronę świata, lecz wszystkie zależą od działania ziemi Wu i Ji w centrum — terminu alchemicznego oznaczającego środkowe miejsce tygla. Wu w trygramie Kan symbolizuje esencję Księżyca: w Yin zawiera się Yang, tak jak w wodzie rodzi się Złoty Tygrys. Ji w trygramie Li symbolizuje blask Słońca: w Yang zawiera się Yin, tak jak w ogniu rodzi się Rtęciowy Smok. Dlatego w alchemii zbiera się esencje Słońca i Księżyca, łączy duchowe energie Yin i Yang, a gdy obieg niebiański dopełni się i przemiany Yin-Yang zostaną zakończone, sukces w stworzeniu cudownego eliksiru przypisuje się w całości odżywczej mocy De Ziemi. Uwaga: Kan i Li to trygramy w Bagua (Ośmiu Trygramach), odpowiadające Wodzie i Ogniowi. Smok i Tygrys oraz ołów i rtęć to terminy alchemiczne, które oznaczają substancje o właściwościach Yin i Yang. Wu i Ji to Niebiańskie Pnie; w alchemii odpowiadają centralnej pozycji Ziemi. 備矣推類結字者蓋易字象日月也 易者象也章第十易者象也懸象著明莫大乎日月窮神以知化陽往則陰來輻湊而輪轉出入更卷舒易有三百八十四爻據爻摘符符謂六十四卦晦至朔旦震來受符當斯之際天地媾其精日月相撢持雄陽播玄施雌陰化黄包混沌相交接權輿樹根基經營養鄞鄂凝神以成軀衆夫蹈以出蝡動莫不由 易者象也蓋以日月相合而成也金液還 丹莫不合日月陰陽精氣而成也故陰陽 精氣出入卷舒晝夜循環周而復始約六 十四卦依三百八十四爻據爻摘符火隨 進退陰來陽往陽伏陰施東西之氣相交 夫婦之情相契當斯之際震來受符天地 媾其精神日月合其魂魄混沌者神室象 雞子兩弦相合如混沌也陽龍陰虎在混 沌中相承交感之氣樹立根基長養鄞鄂 以至凝神成軀終爲精物也故鼎室中乃 自是一天地也凡關蝡動之物莫不由之 也雄陽屬天乃玄也雌陰屬地乃黄也此 乃老陽老陰乾父坤母互用火符極數也 則知一鼎中造化一一明象天地運動發 生萬類也若火候失時抽添過度寒暑不 應進退差殊則令天地之間憑何節候而 生物象哉憑何陰陽而生龍虎哉 於是仲尼章第十一於是仲尼讃鴻濛乾坤德洞虚稽古當元皇關雎建始初昏冠氣相紐元年乃牙滋 **Interpretacja** 《周易参同契》这一段讲的是阴阳的变化和 zasady alchemii. „Yi” (易), czyli „Księga Przemian” (Yijing), za pomocą symboliki ruchu Słońca i Księżyca odsłania prawa rządzące niebem i ziemią. Słońce i Księżyc są najbardziej oczywistymi symbolami Yin-Yang: wzrost Yin i ubywanie Yang przypominają obrót koła, a dwie energie Qi (qi) na przemian słabną i się wzmacniają, rozprzestrzeniają i cofają. „Księga Przemian” składa się z 384 linii, czyli znaków Yin i Yang tworzących heksagramy; 64 heksagramy przedstawiają różne przemiany Yin-Yang. Od ostatniego dnia miesiąca księżycowego, zwanego ciemnym dniem, do pierwszego dnia nowego miesiąca heksagram Zhen, symbolizujący początek wzrostu Yang, zaczyna przyjmować esencję Qi nieba i ziemi. Wówczas niebo i ziemia łączą swe esencje, a Słońce i Księżyc przyciągają się wzajemnie. Męska energia Yang rozsiewa tajemną moc, a żeńska energia Yin zawiązuje żółty zarodek. W stanie chaosu Yin i Yang stapiają się ze sobą, jak przy zakładaniu fundamentu i pielęgnowaniu zarodka. Dopiero gdy duch się skupi, może powstać forma cielesna. Temu prawu podlegają wszelkie procesy życiowe i przemiany. Zasada sporządzania Złotego Eliksiru w taoistycznej alchemii zewnętrznej przypomina zjednoczenie Słońca i Księżyca: trzeba połączyć esencje Yin i Yang. Krążą one naprzemiennie jak dzień i noc, zataczając cykl zgodny z przemianami 64 heksagramów i ich 384 linii. Odpowiednio trzeba też regulować ogień, czyli temperaturę w tyglu, stosownie do narastania i ustępowania Yin-Yang. Gdy nadchodzi Yin, Yang się ukrywa; energie ze wschodu i zachodu łączą się jak mąż i żona. Wtedy heksagram Zhen otrzymuje znak, duchowe moce nieba i ziemi łączą się, a dusze Słońca i Księżyca stapiają ze sobą. „Chaos” oznacza tu tygiel alchemiczny, podobny do jaja, w którym górna i dolna połowa miesiąca księżycowego łączą się w jedną całość. Yangowy Smok i Yinowy Tygrys, symbole materiałów alchemicznych, takich jak ołów i rtęć, oddziałują na siebie w chaosie, zakładając fundament i pielęgnując zarodek, aż w końcu skupiają się w eliksir. Tygiel jest więc małym światem, z którego biorą początek wszystkie procesy życiowe. Męski Yang należy do nieba i ma barwę ciemną, a żeńskie Yin należy do ziemi i ma barwę żółtą. Oto najwyższa zasada, według której ojciec Qian i matka Kun — niebo i ziemia jako źródła istnienia — posługują się ogniem. Przemiany zachodzące w tyglu w pełni odpowiadają biegowi nieba i ziemi. Jeśli ogień zostanie niewłaściwie uregulowany, będzie to jak zaburzenie pór chłodu i upału: jak wtedy świat mógłby prawidłowo wydawać na świat i kształtować wszystkie rzeczy? Jak niezrównoważone Yin i Yang mogłyby doprowadzić do zjednoczenia Smoka i Tygrysa, czyli reakcji między materiałami alchemicznymi? Dalej tekst przywołuje pochwałę Konfucjusza, zwanego Zhongni, dla De (de), czyli Mocy, Qian i Kun, ukształtowanych u zarania kosmosu, oraz jego badania nad pradawną epoką Pierwotnego Cesarza. „Guanju”, pierwszy utwór „Księgi Pieśni”, opisuje splecenie dwóch energii Qi, Yin i Yang, jako stan podobny do kiełkowania wszystkich rzeczy. Obraz miłości i małżeństwa z „Księgi Pieśni” służy tu za metaforę pierwotnego zjednoczenia Yin i Yang. 仲尼讃易道分乾坤爲萬物之首立咸恒 爲夫婦之宗闢之鴻濛鑿之混沌顯鬼神 之狀通天地之情則君臣父子夫婦男女 五行相生相尅萬物變化之機盡矣乃乾 坤昭其洞虚也故魏公喻易剏立鼎器運 動天機媾龍虎之形合夫婦之體初則全 无形質一如鴻濛混沌之中既經起火運 符則男女精氣相紐故關雎兩慕昏冠相 求自此起火之初便應元年滋産日居月 諸龍虎之體就矣 聖人不虚生章第十二聖人不虚生上觀顯天符天符有進退詘伸以應時故易統天心 伏犧聖人仰觀俯察定易象之數知萬物 之情留示後人俾未達者既得窺天地之 竅盗陰陽之精識造化之根辨符應之體 相生相尅進退詘伸皆在乎掌握故云易 統天心也是以設法象採至精貝鼎爐運 符火循刻漏行卦爻定時辰分節候以盡 天地之大數也 復卦建始萌章第十三 復卦建始萌長子繼父體因母立兆基消息應鍾律升降據斗樞三日出爲爽震庚受西方八日兊受丁上弦平如繩十五 乾體就盛滿甲東方蟾蜍與兔魄日月氣雙明蟾蜍視卦節兔者吐生光七八道已訖屈折低下降 復卦始建萌長子繼父體因母立兆基者 六陰爻下初變一陽爻爲復卦故云建始 萌也謂因坤卦下變一乾爻内體成震坤 **Interpretacja** Konfucjusz w *Księdze Przemian* (Yijing) objaśniał zasady rządzące Niebem i Ziemią. Trigramy Qian i Kun, odpowiadające Yang i Yin, uznawał za podstawę wszystkich rzeczy, a heksagramy Xian i Heng — za źródło relacji małżeńskiej. Przypomina to wyłonienie się świata z pierwotnego chaosu: ukazuje działanie duchów i przenika prawa rządzące Niebem, Ziemią i wszystkimi rzeczami. Ujawniają się w nim relacje między władcą a poddanym, rodzicem a dzieckiem, mężem a żoną oraz kobietą a mężczyzną, a także zasady wzajemnego wspierania się i przezwyciężania przez Pięć Faz (Drewno, Ogień, Ziemię, Metal i Wodę). Widać w nim również tajemnice przemian wszelkich rzeczy. Wei Boyang, zwany Księciem Wei, posłużył się zasadami *Księgi Przemian*, by opisać alchemię i stworzyć teorię kotła — naczynia używanego do warzenia eliksiru — wzorowanego na ruchu Nieba i Ziemi. Tak jak łączą się Smok i Tygrys, czyli dwa Qi Yin i Yang, oraz jak jednoczą się małżonkowie, początkowy etap alchemicznego procesu jest całkowicie pozbawiony formy i substancji, podobnie jak pierwotny chaos przed otwarciem świata. Gdy zaczyna się kierować ogniem alchemicznym, Jing i Qi mężczyzny i kobiety — Yin i Yang — przenikają się. Przypomina to obrazy z *Księgi Pieśni*, w których kobieta i mężczyzna darzą się wzajemnym uczuciem i szukają siebie w zalotach oraz podczas obrzędów ślubnych. Z chwilą rozpalenia ognia i rozpoczęcia alchemicznego procesu zaczyna się etap poczęcia nowego życia. Wraz z ruchem Słońca i Księżyca stopniowo kształtują się postacie Smoka i Tygrysa, czyli dwóch Qi Yin i Yang. Mędrcy nie pojawiają się bez przyczyny. Obserwują przemiany zjawisk na niebie i dzięki temu pojmują Drogę Nieba. Wędrówka ciał niebieskich — ich zbliżanie się i oddalanie, wyginanie i prostowanie — odpowiada zmianom pór roku. Dlatego *Księga Przemian* obejmuje istotę Drogi Nieba. Fuxi, mędrzec starożytności, patrzył w górę na niebo i badał zjawiska astronomiczne, a następnie spoglądał w dół na Ziemię. Ustalił liczbę znaków heksagramów i poznał prawa rządzące wszystkimi rzeczami, pozostawiając potomnym wskazówki. Dzięki nim ci, którzy jeszcze nie poznali Drogi, mogą dostrzec tajemnice Nieba i Ziemi, zaczerpnąć esencję Yin i Yang, pojąć podstawy tworzenia oraz rozpoznawać jego przejawy. Można w ten sposób opanować prawa wzajemnego wspierania się i przezwyciężania, a także zbliżania się i oddalania oraz wyginania i prostowania. Dlatego mówi się, że *Księga Przemian* obejmuje serce Nieba. Trzeba więc naśladować zjawiska niebieskie, gromadzić rzeczy najczystsze i subtelne, przygotować kocioł i piec alchemiczny, prowadzić proces zgodnie z zasadami ognia, odmierzać czas klepsydrą wodną, wyznaczać pory roku za pomocą heksagramów i ich linii, a przez to zgłębić ogromne prawidła ruchu Nieba i Ziemi. Heksagram Fu, czyli Powrót — Ziemia nad Grzmotem — symbolizuje kiełkowanie nowego życia. Przypomina pierworodnego syna dziedziczącego po ojcu i opierającego swą podstawę na matce. Wzrost i ubywanie Yin i Yang odpowiadają dźwiękom muzycznym, a ich wznoszenie się i opadanie wyznacza ruch Wielkiej Niedźwiedzicy. Trzeciego dnia miesiąca Księżyc ukazuje pierwszą nikłą poświatę: odpowiadający wschodowi heksagram Zhen przypada na pozycję Geng. Ósmego dnia Księżyc jest w pierwszej kwadrze; heksagram Dui, odpowiadający zachodowi, przypada na pozycję Ding, a jego prosta krawędź przypomina napiętą strunę. Piętnastego dnia pełnia osiąga swój szczyt: heksagram Qian, czyste Yang, wypełnia wschód, a ropucha — Księżyc — i zajęcza esencja Księżyca ukazują się razem; Qi Słońca i Księżyca świecą pełnym blaskiem. Ropucha odpowiada heksagramom i okresom kalendarzowym, a nefrytowy Zając wydycha i wciąga światło. Po upływie siedmiu–ośmiu dni, czyli jednego okresu kalendarzowego, Księżyc zaczyna przechodzić od pełni do ubywania. Heksagram Fu oznacza początek kiełkowania: pierworodny syn dziedziczy po ojcu, a podstawę czerpie od matki. Chodzi o przemianę najniższej linii w sześcioliniowym heksagramie Kun: linia Yin u dołu staje się linią Yang, przez co rodzi się jedna linia Yang i powstaje heksagram Fu. Stąd określenie „początek kiełkowania”. Wewnątrz heksagramu Kun linia Qian przemienia się w rdzeń heksagramu Zhen, czyli Grzmotu, podczas gdy zewnętrznym trygramem pozostaje Kun, czyli Ziemia. 是震之孕母故云立兆基也震是乾之長 子從此隨時漸變至十五日變成純乾乾 父也故云繼父體也亦如月自三日生形 至于八成上弦陽數得半喻鼎中金水各 半也至十五日圓滿出於東方蟾蜍與兔 魄雙明喻鼎中金水圓滿得火候也魏公 託此卦象喻月生者蓋將半月三候陷於 半日六辰内進陽火抽添於鼎中内受火 符有此變化兆萌也七八道已訖者謂十 五日乾體成就也屈折低下降者謂下文 十六日以後退陽火用陰符也 十六轉受統章第十四十六轉受統巽辛見平明艮直於丙南下弦二十三坤乙三十日東北䘮其朋節盡相禪與繼體復生龍 十六轉受統者謂十六日以後陽火初退 陰符始生也巽辛見平明者亦如陽火初 進之時與月生三日同也下弦二十一者 復如上弦同義金水各半也坤乙三十日 東北䘮其朋者陰符到此消盡陽火也縁 一月内陰陽各半陰陽相禪水火相須一 月既終復又如初再用復卦起首故云繼 體復生龍也 壬癸配甲乙章第十五壬癸配甲乙乾坤括始終七八數十五九六亦相應四者合三十陽氣索滅藏八卦布列曜運移不失中 壬癸陰也甲乙陽也陰陽相配謂丹母在 乾坤鼎中受陽龍陰虎相合之氣故云乾 坤括始終也七人九六四者合三十日也 **Interpretacja** Ten fragment posługuje się zmianami faz Księżyca, by objaśnić, jak kontrolować ogień w alchemii. Opisuje prawa przemiany Yin-Yang. Gdy Księżyc po raz pierwszy ukazuje się trzeciego dnia miesiąca, przypomina trygram Zhen — jeden z Ośmiu Trygramów (Bagua), symbolizujący piorun — w którym dojrzewa życie. Jest to podstawa alchemicznego procesu. Ósmego dnia, gdy pojawia się pierwsza kwadra, Qi Yang gromadzi się do połowy, podobnie jak w piecu alchemicznym złoto (Yang) i woda (Yin) zajmują po połowie. Podczas pełni piętnastego dnia ujawnia się czyste Yang, odpowiadające stanowi trygramu Qian, złożonego wyłącznie z Yang. Od szesnastego dnia Księżyc zaczyna ubywać, dlatego należy ograniczać ogień Yang i przejść do Yinfu, czyli regulacji za pomocą energii Yin. W drugiej kwadrze, około dwudziestego trzeciego dnia, Księżyc ponownie osiąga stan równowagi Yin i Yang. Gdy trzydziestego dnia jego tarcza całkowicie znika, wyczerpuje się także energia Yin. Cykl Yin-Yang jednak się nie zatrzymuje: tak jak Księżyc znów się ukazuje, tak i w alchemii trzeba raz po raz regulować ogień. Dalej tekst mówi o dopasowaniu znaków Ren i Gui, należących do pni niebiańskich i związanych z Yin, do znaków Jia i Yi, związanych z Yang. Trygramy Qian i Kun obejmują początek i koniec cyklu, a liczby siedem i osiem, oznaczające młode Yang i młode Yin, oraz dziewięć i sześć, oznaczające stare Yang i stare Yin, odpowiadają cyklowi faz Księżyca. Trzydzieści dni tworzy pełny obieg Yin i Yang; gdy Qi Yang całkowicie zanika, zaczyna odradzać się na nowo. Układ i ruch Ośmiu Trygramów przypominają prawidłowości rządzące ruchem Słońca, Księżyca i gwiazd. Najważniejsze jest uchwycenie drogi środka, która pozwala zachować równowagę Yin i Yang. Za pomocą zmian Księżyca i systemu symboli Ośmiu Trygramów tekst objaśnia precyzyjne regulowanie ognia podczas alchemii. W pierwszej połowie miesiąca należy stopniowo zwiększać ogień Yang, a w drugiej przejść do regulacji Yinfu, naśladując cykliczne przybywanie i ubywanie Księżyca. Przez cały ten proces trzeba dokładnie kontrolować proporcje złota, symbolizującego pierwotne Jing, i wody, symbolizującej pierwotne Qi, a także przemiany energii Yin i Yang, by móc wytworzyć eliksir. 三十日内七九應陽數六八應陰數乾坤 各分其半至三十日而盡陰符陽火俱終 故當一月運火之時皆循八卦列曜運行 子午東西抽添升降則陰陽舒卷使金水 調和如或運火失時霖旱不節既虧生成 之理難留龍虎之形運火之士細忖度之 元精眇難覩章第十六元精眇難覩推度效符證居則觀其象準擬其形容立表以爲範占候定吉凶發號順時令勿失爻動時上察河圖文下序地形流中稽於人心參合考三才動則循卦節靜則因彖辭乾坤用施行天地然後治可得不愼乎 元精者是鼎中神靈眞精天地之元氣也 摶之不得視之不見而能潜隨化機生成 萬物既窈冥難覩當推效符證立表爲範 發號施令以應天符故仰觀象天文俯察 循地理乃得合天地之魂魄會陰陽之慘 舒樹立三才勘定休王依卦象順爻辭分 旦暮叙升降故得乾坤泰而夫婦和龍虎 交而天地理以上並論循刻漏運符火明 抽添分進退一一不失日月星辰行度之 數則鼎内依四時生産萬物神精也連符 火之士得不愼乎 御政之首章第十七御政之首管括微密開舒布寳要道魁柄統化綱紐爻象内動吉凶外起五緯錯順應時感動四七乖戾誃離俯仰 御政之首者運符火之士起首次第也既 鑄金成鼎器則管括固濟令微密也開舒 **Interpretacja** 《周易参同契》 w tym fragmencie omawia przede wszystkim regulowanie ognia podczas alchemii oraz dostrajanie go do praw Yin i Yang rządzących Niebem i Ziemią. W pierwszych trzydziestu dniach praktyki należy przestrzegać praw naprzemiennego wzrostu i ubytku Yin i Yang. Siedem i dziewięć dni odpowiadają liczbom Yang, a sześć i osiem dni — liczbom Yin; Qian i Kun, czyli Niebo i Ziemia, zajmują po połowie. Gdy mija trzydziesty dzień, kończy się cykl działania Yinfu (sił Yin) i ognia Yang (sił Yang). Przez cały miesiąc regulowanie ognia powinno przebiegać zgodnie z zasadami Bagua (Ośmiu Trygramów) i ruchem ciał niebieskich. W praktyce należy uwzględnić odpowiadające sobie pory Zǐ (północ) i Wǔ (południe), wschód i zachód, a także odbieranie i dodawanie oraz wznoszenie i opadanie energii. Dzięki temu oba Qi Yin i Yang mogą swobodnie się rozwijać, a Metal, czyli Qi płuc, i Woda, czyli Qi nerek, pozostają w harmonii. Jeśli ogień jest regulowany niewłaściwie, skutki przypominają nierównomierną suszę i powódź: zakłócają zasady powstawania i utrudniają zachowanie postaci Smoka (Yang) i Tygrysa (Yin). Praktykujący musi uważnie rozważyć te zależności. „Pierwotna esencja” oznacza boską, prawdziwą esencję w alchemicznym piecu — najbardziej pierwotne Jing i Qi między Niebem a Ziemią. Nie można jej dotknąć ani zobaczyć, a jednak dzięki mechanizmowi przemian stwarza wszystkie rzeczy. Ponieważ trudno obserwować ją bezpośrednio, trzeba potwierdzać jej działanie za pomocą rozmaitych znaków i ustanawiać reguły, które pozwolą je uporządkować. Praktykujący powinien obserwować zjawiska na niebie i badać ukształtowanie ziemi, podążać za porami wyznaczanymi przez Niebo, a wtedy dusze Hun i Po Nieba i Ziemi mogą się połączyć, zaś Yin i Yang — osiągnąć harmonię. Ustalenie relacji między trzema mocami: Niebem, Ziemią i człowiekiem, oraz kierowanie się trygramami i objaśnieniami linii pozwala wyznaczyć rytm wznoszenia i opadania rano i wieczorem. W ten sposób Qian i Kun, Niebo i Ziemia, zaznają spokoju, a Smok i Tygrys, Yin i Yang, mogą się połączyć. Fragment szczególnie podkreśla konieczność ścisłego przestrzegania miar czasu podczas regulowania ognia i rozpoznawania, kiedy należy energię wzmacniać, a kiedy wycofywać — zgodnie z ruchem Słońca, Księżyca i gwiazd. Wtedy wnętrze alchemicznego pieca może, niczym w cyklu czterech pór roku, rodzić wszystkie rzeczy i wytwarzać niezwykłe Jing i Qi. Czy praktykujący nie powinien zatem podchodzić do tego z najwyższą ostrożnością? „Początek kierowania” oznacza pierwszy krok w regulowaniu ognia. Gdy metalowy piec alchemiczny zostanie odlany, trzeba przede wszystkim zadbać o jego szczelne zamknięcie. Następnie wprowadza się kluczowe zasady praktyki, niczym przy uchwyceniu najważniejszego miejsca w konstelacji Wielkiej Niedźwiedzicy. Przemiany wewnątrz trygramów odzwierciedlają się na zewnątrz jako pomyślne lub niepomyślne znaki, a ruch pięciu planet powinien być zgodny z porami wyznaczanymi przez Niebo. Jeśli ruch dwudziestu ośmiu konstelacji ulegnie zakłóceniu, doprowadzi to do utraty równowagi Yin i Yang. 布寳者内金舒暢滋液金水相依也復隨 斗柄經歷十二辰上順五星於四七之間 (四七乃二/十八宿也)如或緯候參差節符不應則吉 凶生於爻象符火失於晨昏致使外五星 錯亂則内五氣不和四七乖戾則周星誃 離而鼎内不生成也外火雖動而行内符 閑靜不應則天魂地魄不相交接是以星 辰錯亂日月差殊四季不調萬物不産良 由運火夏秋失節致鼎中霖旱不常也 文昌統録章第十八文昌統録詰責台輔百官有司各典所部 文昌統録者斗魁戴筐六星曰文昌官一 曰上將二曰次將三曰貴相四曰司命五 曰司録六曰司灾台輔者魁下六星兩兩 相比者曰三台主宰天下者上佐天子理 陰陽順四時下遂萬物之宜使卿大夫各 得任其職則象鼎内受天地萬物之氣而 生成變化也陰陽既乖四時失度猶運符 火之士調燮過差故云詰責也金液還丹 秘在鉛火二字爲之終始既得眞鉛又難 得眞火也其可輕議也哉是以魏公廣而 喻之猶慮後人之迷惑也 日合五行精章第十九日合五行精月受六律紀五六三十度度竟復更始原始要終存亡之緒或君驕溢亢滿違道或臣邪佞行不順軌弦望盈縮乖變凶咎執法刺譏詰過貽主 日合五行精者每一月一度與月交媾也 月受六律紀者謂金水於鼎内逐月分受 **Interpretacja** Ten ustęp ukazuje przede wszystkim znaczenie współdziałania tego, co wewnętrzne i zewnętrzne, podczas alchemicznego doskonalenia oraz skutki nieprzestrzegania prawidłowego porządku. Podczas alchemicznej pracy Złota Woda (Jinshui), czyli dwa Qi — Yin i Yang — muszą być od siebie zależne i harmonijnie krążyć. Podobnie jak siedem gwiazd Wielkiego Wozu podąża za rytmem czterech pór roku, tak samo Dwudziesta Ósemka Domów Księżycowych (siedem razy cztery) powinna poruszać się w należytym porządku. Gdy układ gwiazd ulega zaburzeniu albo czas jest niewłaściwie odmierzony, wpływa to na pomyślny lub niepomyślny przebieg alchemicznej pracy. Jeśli zewnętrzna regulacja ognia — kontrola temperatury podczas alchemicznego procesu — jest nieprawidłowa, wewnętrzny obieg Qi traci równowagę. Tak jak gwiazdy na niebie, gdy zmienią swoje położenie, zakłócają pory roku i hamują wzrost wszystkich istot, tak niewłaściwe dawkowanie ognia sprawia, że w tyglu nie powstaje Eliksir. Gwiazda Wenchang sprawuje pieczę nad urzędnikami niebios, podobnie jak w ziemskim dworze urzędnicy różnych szczebli pełnią przypisane im funkcje. Pałac Wenchang obejmuje sześć gwiazd: Naczelnego Generała, Drugiego Generała, Dostojnego Kanclerza, Zarządcę Losu, Zarządcę Rejestrów i Zarządcę Nieszczęść. Gwiazdy Trzech Tarasów, sześć gwiazd położonych pod gwiazdą Kui, pomagają Niebiańskiemu Cesarzowi zarządzać niebem, ziemią i wszystkimi istotami. Podobnie jest w alchemii: aby praca się powiodła, tygiel musi przyjąć esencje wszystkich istot nieba i ziemi. Rozchwianie Yin i Yang oraz zaburzenie porządku pór roku, podobnie jak niewłaściwe regulowanie ognia przez alchemika, ściąga naganę. Sednem metody przywracania Eliksiru ze Złotego Płynu jest współdziałanie Ołowiu i Ognia — Ołów symbolizuje tu podstawę materialną, a Ogień energię. Trudno zdobyć prawdziwy Ołów, czyli surowiec najwyższej jakości, a jeszcze trudniej opanować prawdziwy Ogień, to znaczy precyzyjnie regulować jego działanie. Słońce zawiera w sobie esencje Pięciu Faz, a Księżyc porusza się zgodnie z sześcioma prawami rytmu, które w tym miejscu oznaczają ogólne prawidłowości. Cykl trwa trzydzieści dni i nieustannie się powtarza. Jeśli władca — symbol głównej zasady kierującej alchemiczną pracą — staje się zarozumiały i odchodzi od właściwej Drogi, albo urzędnicy — symbol czynników pomocniczych — są nieuczciwi i lekceważą reguły, fazy Księżyca ulegają zaburzeniu i pojawia się niebezpieczeństwo. Ustęp ten przypomina alchemikowi, by postępował zgodnie z prawami natury i nie działał samowolnie. 得半月律氣也(律吕各六而/日月共分之)日月五星經 緯共生萬物喻鼎内受外來陰陽之氣升 降子午之符排運五星之精交媾日月之 粹否泰相繼存亡相緒周而更始始復而 終坤也其神室陰精處中宫居土德而象 君若鼎内應外不專良由國君驕溢則四 方貢輸不入臣下邪佞致使時刻有差弦 望虧盈晦朔吝咎皆歸過於主主即金精 土德神室也臣即五行六律精氣也得失 即運符火之士也因玆姹女逃亡赤龍奔 逸神精既走金液何求 辰極受正章第二十辰極受正優游任下明堂布政國无害道内以養己安靜虚无原本隱明内照形軀閉塞其兊築固靈株三光陸沈温養子珠視之不見近而易求 辰極受正優游任下者謂神胎居中宫喻 君處明堂如北辰也陰陽五行之氣臣下 也但君臣理内如北辰正天之中則陰陽 五行之氣順和鼎室金水之液滋生君得 以養己安靜任運虚无自然變化也原本 隱明内照形軀者謂金能隱明又能自照 得火而同益光明也閉塞其兊者兊口也 既安金虎靈根於中宫則須固濟築塞其 鼎口運役三光眞精而入其内哺養子珠 靈汞故云三光陸沈也三光者即陽火陰 符金胎以象日月星也外運亦有三光分 在動靜爻刻之内陰陽符火之中變化而 **Interpretacja** Ten fragment omawia zasady harmonizowania Yin-Yang i obiegu Pięciu Faz (Drewna, Ognia, Ziemi, Metalu i Wody) w taoistycznej alchemii wewnętrznej, Neidan. Na początku proces alchemiczny zostaje opisany za pomocą zmian na niebie: Księżyc porusza się w półmiesięcznym cyklu, a Lülü — system tonów muzycznych — symbolizuje tu przybywanie i ubywanie Yin-Yang. Drogi Słońca, Księżyca i pięciu planet odpowiadają wznoszeniu się i opadaniu oraz krążeniu energii Yin-Yang wewnątrz alchemicznego pieca. Podczas alchemicznej pracy trzeba uporządkować przepływ energii między kierunkami Zi i Wu, symbolizującymi Yin-Yang: Zi oznacza północ i Wodę, a Wu — południe i Ogień. Dzięki temu esencje Pięciu Faz mogą łączyć się z esencjami Słońca i Księżyca. Przypomina to cykl rozkwitu i upadku w świecie, opisywany przez heksagramy Pi i Tai z Księgi Przemian: życie i śmierć następują po sobie w nieustannym obiegu. Heksagram Kun symbolizuje Ziemię, a jego cudowne działanie odpowiada środkowemu pałacowi alchemicznej pracy — Dantian, czyli centrum energii. Wiąże się on z De Ziemi i kieruje całym procesem. Zakłócenia w alchemicznej pracy przypominają nieudolne rządy w państwie. Gdy władca — symbol prawdziwej intencji w środkowym pałacu — staje się wyniosły i samozadowolony, cztery strony świata, czyli energie Pięciu Faz, przestają składać mu hołd. Gdy ministrowie, symbolizujący esencje Pięciu Faz i sześciu tonów, stają się podstępni i pochlebczy, fazy Księżyca, określane jako Xian i Wang, oraz pory dnia ulegają zaburzeniu. Ostatecznie za te błędy odpowiada władca; w alchemii odpowiadają mu esencja Metalu i ziemna moc boskiej komnaty, czyli Dantian. Jeśli praktykujący, który reguluje ogień alchemiczny, popełni błąd, Dziewczyna Cinnabaru — Rtęć symbolizująca pierwotnego ducha — może się rozproszyć, a Czerwony Smok — Ołów symbolizujący pierwotną esencję — może odpłynąć. Gdy duch i Qi zostaną wyczerpane, nie sposób już uzyskać Złotego Eliksiru, zwanego też złotym płynem. Rozdział dwudziesty, „Biegun Gwiezdny przyjmuje właściwy porządek”, opisuje zasady praktyki. Gwiazda Polarna, zwana Biegunem Gwiezdnym, pozostaje nieruchoma i w należytym położeniu, tak jak władca zasiadający w Sali Jasności, miejscu, w którym dawni cesarze sprawowali rządy. Władca nie zbacza z właściwej Drogi w zarządzaniu państwem. Podobnie praktykujący powinien strzec Dantianu i zachowywać stan pustki, spokoju oraz Wuwei (niedziałania). Ukryte dotąd światło wewnętrzne, czyli pierwotna duchowa natura, zacznie wówczas samoistnie rozświetlać całe ciało. Należy zamknąć zmysły — trygram Dui symbolizuje usta — i umocnić korzeń duchowy, czyli pierwotne Qi. W praktyce zarodek ducha, zalążek alchemicznej pigułki, spoczywa w środkowym pałacu niczym Gwiazda Polarna władająca gwiazdami. Energie Yin-Yang i Pięciu Faz są jak ministrowie: jeśli władca, czyli intencja ducha, jest prawidłowy, esencje Metalu i Wody w piecu alchemicznym — pierwotna esencja i pierwotne Qi — mogą powstawać samorzutnie. Natura Metalu z samej swej istoty jest świetlista; odpowiednio zastosowany ogień alchemiczny wydobywa z niej jeszcze większy blask. Po zamknięciu ujścia pieca trzeba pielęgnować duchową Rtęć za pomocą prawdziwej esencji Trzech Świateł, symbolizowanych przez Słońce, Księżyc i gwiazdy, czyli Jing, Qi i Shen. Trzy Światła oznaczają tu zarówno Ogień Yang, Znak Yin i Metaliczny Zarodek w praktyce wewnętrznej, jak i zmiany aktywności oraz bezruchu wyznaczające zewnętrzny rytm czasu i ognia alchemicznego. 成也縁内外各有陰陽變易之體不可備 論到此微妙非口訣難以書傳也金汞在 鼎變化難測莫可得而窺視或以天機運 制法象樞轄則金汞不敢逃亡龍虎得以 交媾故云近而易求也陰符曰宇宙在乎 手萬化生乎身也 黄中漸通理章第二十一黄中漸通理潤澤達肌膚初正則終脩榦立末可持一者以掩蔽世人莫知之 易曰君子黄中通理正位居體美在其中 而暢於四肢發於事業美之至也謂金虎 在鼎中初受外來陰陽精氣漸漸潤澤肌 膚既初受氣始生萌芽正其枝榦而終成 果實也蓋喻金砂眞汞初吐芽糵也一者 水也縁水根眞金在器内固濟蒙蔽常人 莫能知之也 上德无爲章第二十二上德无爲不以察求下德爲之其用不休上閉則稱有下閉則稱无无者以奉上上有神德居此兩孔穴法金氣亦相須 上德者水在上也下德者火在下也水火 既濟乾坤之謂也水在上常靜无爲而處 陰不以察求也火在下常動運轉經歷十 二辰内其用不休也上閉稱有内水也下 閉稱无外火也无者以奉上謂火運四時 五行之氣以資奉神胎故云上有神德居 即神胎金汞也此兩孔穴法金氣亦相須 者謂水火陰陽二氣雙閉相須而成神藥 餘无别徑也魏公述此一章深明法象大 綱神藥指歸也 知白守黑章第二十三 **Interpretacja** Ten fragment omawia tajemnicze przemiany Yin-Yang zachodzące w procesie alchemicznym. Złoto, czyli ołów, i rtęć zmieniają się w tyglu w sposób trudny do przewidzenia. Trzeba kierować tymi przemianami zgodnie z prawami Nieba i Drogi, aby obie energie Yin i Yang, symbolizowane przez smoka i tygrysa, mogły się połączyć. Jak mówi *Yinfu Jing* (Pismo o ukrytym zgodnieniu), kto pojmuje prawa kosmosu, może panować nad przemianami wszystkich rzeczy. Rozdział dwudziesty pierwszy przyrównuje proces alchemiczny do wzrostu rośliny. Na początku złoto i rtęć, czyli surowce alchemiczne, przyjmują w tyglu esencję Nieba i Ziemi, niczym kiełkujące nasiono. Jeśli właściwie poprowadzi się ten proces, rozwija się on jak drzewo: od pnia aż po owoce. Określenie „jedno” odnosi się tu do wody — prawdziwej wody w terminologii alchemicznej. Woda zawiera prawdziwe złoto, czyli alchemiczną esencję, lecz zwykli ludzie nie potrafią dostrzec jej tajemnicy. Rozdział dwudziesty drugi omawia współdziałanie „Wyższej Cnoty” i „Niższej Cnoty” w alchemii. Wyższa Cnota jest spokojna i niedziałająca jak woda — odnosi się to do stanu w górnej części tygla. Niższa Cnota działa bez ustanku jak ogień, którym ogrzewa się tygiel od spodu. Gdy woda i ogień osiągają harmonię, Yin i Yang zostają zrównoważone, niczym Niebo i Ziemia pozostające w zgodzie. Górna część jest zamknięta, by zachować esencję, i określa się ją jako „to, co jest”. Ogień pod tyglem stale dostarcza energii, stąd mówi się o „tym, czego nie ma”. Energia wytwarzana przez ogień odżywia duchowy zarodek, czyli zalążek eliksiru. Dopiero dzięki wzajemnemu współdziałaniu energii Yin i Yang można uwarzyć boski eliksir. Wei Boyang, zwany Mistrzem Wei, wskazuje w tym rozdziale podstawową zasadę alchemii. Tytuł rozdziału dwudziestego trzeciego, „Poznać biel i strzec czerni”, pochodzi z *Daodejing* (Księgi Drogi i Cnoty). W kontekście alchemii oznacza poznanie Yang, symbolizowanego przez biel, a zarazem strzeżenie Yin, symbolizowanego przez czerń, aby zachować równowagę obu sił. Fragment podkreśla, że alchemia musi podążać za naturalnymi prawami wzajemnego rodzenia się Yin i Yang oraz harmonii wody i ognia. Dopiero współdziałanie góry i dołu oraz ruchu i bezruchu prowadzi do uwarzenia eliksiru. 知白守黑神明自來白者金精黑者水基水者道樞其數名一陰陽之始玄含黄芽五金之主北方河車故鉛外黑内懷金華被褐懷玉外爲狂夫 白者金也黑者水也知金水之根用爲藥 基則神精自生於器中故云神明自來也 白金自水而産乃爲神器水體不絶乃金 水兩情爲道樞紐也水數一爲天地陰陽 五行萬物之始也水一火二木三金四土 五是也玄含黄芽者謂金水生黄芽也五 金之主北方河車河車者水火也謂水火 二氣運生五行也故鉛外黑内懷金華者 謂鉛未化白金之前混於礦内外貌黑而 内藏金華猶被褐懷玉之狂夫也 金爲水母章第二十四金爲水母母隱子胎水者金子子藏母胞眞人至妙若有若无髣髴大淵乍沈乍浮退而分布各守境隅 水生於金金爲水母謂金生水而反隱形 於水乃隱子胎也水者金子子藏母胞謂 黑鉛變質而寄位西方爲白虎金胎水含 金而復藏質於金胞中眞水銀是也眞人 至妙各守境隅者謂眞汞被外來符火逼 逐在母胞中乍沈乍浮飛伏不定若有若 无繼以符應進退又各守其界分則不敢 動越也魏公述此一章深明内象視聽不 及眞精希夷出没之狀也玄妙哉神聖哉 採之類白章第二十五採之類白造之則朱鍊之表衛白裏貞居方 **Interpretacja** Ten fragment dotyczy wzajemnych relacji między złotem, wodą, rtęcią i innymi substancjami w taoistycznej alchemii oraz przemian, jakim podlegają w toku alchemicznego procesu. Na początku mowa o zasadzie „poznaj biel, strzeż czerni”. Biel oznacza Jing złota, czyli istotę metalu, a czerń — podstawę wody. Woda jest osią Dao, jej liczbą jest jeden i od niej zaczyna się Yin-Yang. W tajemniczej wodzie kryje się żółty kieł, substancja powstająca na początkowym etapie alchemii; jest on korzeniem Pięciu Metali. Północny wóz rzeczny — obraz obiegu wody i ognia w alchemii — przypomina ołów: z zewnątrz jest czarny, lecz w środku skrywa złoty blask. Jest jak szaleniec odziany w grubą tkaninę, który nosi przy sobie nefryt. Złoto rodzi wodę, jest więc jej matką, a zarazem ukrywa się w wodzie, jak matka w łonie dziecka. Woda jest dzieckiem złota, lecz dziecko także spoczywa w matczynym łonie. Ta relacja jest tajemnicza, zarazem obecna i nieobecna, niczym coś w głębinie, co raz opada, a raz wypływa. Gdy każda z tych sił pozostaje na swoim miejscu, zachowują równowagę. Mówiąc konkretnie: złoto rodzi wodę, ale samo ukrywa się w jej wnętrzu. Czarny ołów po przemianie osiada na Zachodzie i tworzy zarodek złota Białego Tygrysa, termin alchemiczny oznaczający szczególny stan. Rtęć zawiera złoto, a zarazem ukrywa się w jego łonie. Podczas alchemicznego procesu prawdziwa rtęć, czyli czysta rtęć, pod wpływem zewnętrznego ognia talizmanicznego — symbolicznej kontroli nad przebiegiem ogrzewania — unosi się i opada w łonie matki, będąc zarazem obecną i nieobecną. Gdy działanie ognia osiąga właściwą miarę, każda z tych sił strzeże własnej granicy i nie porusza się bez ładu. Na koniec mowa o procesie alchemicznym wyrażonym słowami: „zbierana przypomina biel, a po wytworzeniu staje się cynobrem”. Substancja wygląda na białą w chwili zbierania, lecz podczas rafinacji przybiera czerwoną barwę. Z zewnątrz zdaje się zwyczajna, ale wewnątrz skrywa prawdziwą istotę. Opisuje to subtelne przemiany zachodzące w toku alchemicznego procesu. Wei Boyang, zwany Księciem Wei, ukazuje w tych słowach przemiany tak subtelne, że trudno je wyrazić; są one rzeczywiście święte i tajemnicze. 圓徑寸混而相拘先天地生巍巍尊高 採之類白者謂初運動之時先以白金爲 首也造之則朱者謂陶冶之際次以赫火 成朱也鍊爲表衛白裏貞居者蓋以白金 爲神室也方圓徑寸混而相符者謂金胎 象混沌而製造分上下兩弦中宫方圓徑 寸以安眞汞既兩弦相合固濟綿密使陰 陽相符纖微不漏以養龍虎古歌曰固濟 胎不泄變化在須臾是也先天地生巍巍 尊高者謂眞鉛未有天地混沌之前鉛得 一而相形次則漸生天地陰陽五行萬物 衆類故鉛是天地之父母陰陽之本元蓋 聖人採天地父母之根而爲大藥之基聚 陰陽純粹之精而爲還丹之質殆非常物 之造化也則修丹之始須以天地根爲藥 根以陰陽母爲丹母如不能於其間生天 地陰陽者即非金液還丹之道若以有天 地陰陽之後所産者五金八石草汁木灰 晨霜夜露雪漿冰水青鹽白滷諸物雜類 而爲之者不亦難乎同志思之久而自悟 故後篇云萬遍將可睹神明或造人(下卷/八十) (三章/内云) 旁有垣闕章第二十六旁有垣闕狀似蓬壺環帀關閉四通踟蹰守禦密固閼絶姦邪曲閣相通以戒不虞可以无思難以愁勞神氣滿室莫之能留守之者昌失之者亡動靜休息常與人俱 凡修還丹有壇爐鼎竈上下相接如蓬壼 **Interpretacja** Ten fragment opisuje podstawowe zasady i konkretne działania związane z taoistyczną alchemią. Najpierw przedstawia jej podstawowy materiał: „białe złoto” — termin alchemiczny oznaczający określoną substancję metaliczną — podczas przemian przybiera białą barwę, a po wyprażeniu w wysokiej temperaturze czerwienieje. Z tego materiału sporządza się komnatę duchów, czyli naczynie alchemiczne o wymiarach jednego cala, okrągłe i zarazem kwadratowe. Symbolizuje ono stan sprzed rozdzielenia się pierwotnego chaosu. Naczynie składa się z dwóch ściśle dopasowanych części, górnej i dolnej. Umieszcza się w nim prawdziwą rtęć, alchemiczny składnik, i zachowuje równowagę Yin-Yang, by nic się nie ulotniło. W ten sposób można rozwijać „Smoka i Tygrysa”, czyli dwa Qi, Yin i Yang. Pismo podkreśla, że prawdziwy ołów — zasadnicza substancja alchemiczna — istniał jeszcze przed ukształtowaniem się Nieba i Ziemi. Jest źródłem, z którego powstały Niebo, Ziemia i wszystkie rzeczy. Prawdziwa alchemia musi opierać się na tej pierwotnej substancji, a nie na zwykłych metalach, minerałach czy roślinach powstałych później. Kto nie pojmuje zasady, według której z niebytu wyłania się kosmos, ten nie może mówić o prawdziwej Drodze alchemii. Dalsza część opisuje przygotowanie miejsca alchemicznej praktyki. Powinno być otoczone murami, z bramą i wieżyczkami, przypominać nieśmiertelną górę Penglai i być szczelnie osłonięte ze wszystkich stron, aby nie dopuścić zakłóceń ze strony zewnętrznych sił. Podczas praktyki należy uspokoić umysł i ducha, tak by Shen i Qi wypełniły całą komnatę alchemiczną. Pismo zwraca uwagę na konieczność strzeżenia pieca: od tego zależy powodzenie praktyki, a alchemik musi przez cały czas pozostawać z nim w żywej łączności. Cały fragment ukazuje główną ideę taoistycznej alchemii wewnętrznej: odtworzyć w ludzkim ciele lub w piecu alchemicznym proces powstawania kosmosu — przemiany Yin i Yang oraz rodzenie się wszystkich rzeczy — a w końcu uformować Złoty Eliksir. 之狀周旋四通鼎内復有神室金胎委曲 相連鼎外復有樞轄固濟閼絶姦邪以防 眞氣走失方免别生思慮仍无悉勞也雖 固密隄防得神氣滿於室内又須調運陰 陽交互施功將以留連眞精而成變化如 運火符差忒縱有眞精在内亦復飛走不 住全在爕調水火守而勿失則必昌盛故 眞氣動靜休息一一常與人俱也 是非歷藏法章第二十七是非歷藏法内視有所思履行步斗宿六甲以日辰陰道厭九一濁亂弄元胞食氣鳴腸胃吐正吸外邪晝夜不卧寐晦朔未嘗休身體日疲倦恍惚狀若癡百脉鼎沸馳不得清澄居累士立壇宇朝暮敬祭祠鬼物見形象夢寐感慨之心歡意恱喜自謂必延期遽以夭命死腐露其形骸舉措輙有違悖逆失樞機諸述甚衆多千條有萬餘前却違黄老曲折戾九都 是非歷藏法之曲折戾九都者魏公謂世 人不達大道之宗元而趨旁門之曲逕故 有内思小伎履步魁綱六甲日辰乃童蒙 之漸階也復有對境接氣房中之術屈伸 握固閉氣咽津因兹氣亂神疲魂傷魄瘁 以致陽神逃於宫宅陰賊盜於肺肝良由 内外相侵寅申相逼七魄遊於死尸三尸 戰於眼睛百脉沸騰三田潰亂本期永壽 反爾傷生豈得見於清澄乎復有外立壇 墠祭祀淫鬼欲希遇道乞遂延齡致使鬼 **Interpretacja** Konstrukcja wewnętrzna tygla alchemicznego jest kunsztowna. W jego wnętrzu znajdują się Boska Komnata (神室, shenshi), czyli główna przestrzeń, w której prowadzi się alchemię, oraz Złoty Zarodek (金胎, jintai) — zalążek eliksiru. Ich układ łączy się krętymi drogami. Na zewnątrz tygla umieszczono mechanizm zawiasowy, a całość jest szczelnie zamknięta, by nie dopuścić do przeniknięcia złowrogich qi ani do ulatniania się prawdziwego Qi. Dzięki temu można odsunąć zakłócenia płynące z rozproszonego umysłu i nie trzeba podejmować nadmiernego wysiłku. Choć szczelna osłona sprawia, że Shen i Qi wypełniają tygiel, trzeba jeszcze regulować wzajemne oddziaływanie dwóch rodzajów qi, Yin i Yang. Kluczowe jest nieprzerwane podtrzymywanie ognia — czyli kontrolowanie jego mocy podczas alchemicznego procesu — aby zatrzymać prawdziwą Jing i pobudzić jej przemianę. Jeśli ogień będzie regulowany niewłaściwie, prawdziwa Jing może się rozproszyć, nawet gdy znajduje się w tyglu. Powodzenie zależy od precyzyjnego równoważenia Wody i Ognia, czyli Yin i Yang, oraz od wytrwałości. Zasady obiegu prawdziwego Qi są zatem ściśle powiązane z funkcjonowaniem ludzkiego ciała. (Rozdział dwudziesty siódmy: analiza błędnych metod kultywowania) Do błędnych metod kultywowania należą nadmierne kierowanie uwagi do wewnątrz i wizualizacje, które mnożą rozproszone myśli; celowe naśladowanie kroków gwiazd; a także sztywne przestrzeganie dni i godzin cyklu Liujia (六甲, liujia) przy wyborze terminu praktyki. Niektórzy posługują się też złowrogimi metodami, by tłumić Yang. Mętne qi plącze się wtedy i zakłóca Dantian, podczas ćwiczeń oddechowych wnika zewnętrzny zły wpływ, a praktykujący nie śpią i nie odpoczywają dniem ani nocą. W rezultacie ciało stopniowo słabnie, umysł staje się zamroczony, a meridiany burzą się jak wrząca woda. Inni usypują kopce ziemi i wznoszą ołtarze, na których odprawiają rytuały dniem i nocą, przywołując zjawy. Cieszą się z odczuć i znaków pojawiających się we śnie, sądząc, że zapewni im to długie życie. Nie wiedzą, że w ten sposób sprowadzają na siebie przedwczesną śmierć. Takie działania, sprzeczne z naturą, całkowicie oddalają od właściwej Drogi Huangdi i Laozi oraz stoją w sprzeczności z prawami niebiańskiej krainy nieśmiertelnych. Mistrz Wei Boyang wskazuje, że ludzie, nie rozumiejąc podstaw Wielkiej Drogi, schodzą na boczne ścieżki i popadają w błędy. Należą do nich praktyki dla początkujących, takie jak chodzenie według rytualnych wzorów i kroków gwiazd, wybieranie pomyślnych dni na ćwiczenia, a także techniki sypialniane oraz metody kierowania Qi połączone z wstrzymywaniem oddechu. Prowadzą one do zaburzenia przepływu qi i uszkodzenia ducha. Yang Shen opuszcza ciało, a mroczne, złowrogie wpływy przenikają do narządów wewnętrznych. Siedem Po (七魄, qipo), czyli mętne i yinowe qi ludzkiego ciała, błąka się jak wędrujący trup; Trzy Robaki (三尸虫, sanshichong), rozumiane jako złowrogie qi wewnątrz ciała, sieją zamęt w oczach. Meridiany ulegają zaburzeniu, a Dantian rozpada się. Człowiek, który pragnął długiego życia, sam niszczy własną egzystencję. Jak może w ten sposób osiągnąć stan czystości i spokoju? Niektórzy wznoszą ołtarze i oddają cześć duchom w ramach niedozwolonych kultów, łudząc się, że spotkają nieśmiertelnych i osiągną Dao. W rezultacie przyciągają zjawy, które ich nękają. Spodziewają się długiego życia, a tymczasem przyspieszają własną śmierć, aż ich rozkładające się ciała pozostają odsłonięte na pustkowiu. Działania te, sprzeczne z Niebiańską Drogą, dzielą od właściwej Drogi Huangdi i Laozi bezkresne odległości. Przestrogi z przeszłości są liczne — należy wyciągnąć z nich naukę. 氣傳於精魂邪風起於心室或交夢寐或 見形聲自謂長生可期不知我命在我乃 致促限棄腐形骸此屬多般皆爲左道欲 行轉住欲速更遲悖亂至眞乖訛天理妄 稱高道明違黄帝之文蔽隱眞詮全失老 君之㫖故魏公不欲人習旁門便令徑入 正道而歷藏諸法縱有小成終亦不免其 死壞唯金液還丹得服之後返老爲嬰位 證眞人與天位同其長久也故下文云金 砂入五内霧散若風雨薰蒸達四肢顔色 恱澤好鬢髮白變黑更生稚牙齒老翁復 丁壯耆嫗成姹女改形免世厄號之曰眞 人(本卷三十/二章内云)又黄庭經曰百二十年猶可 還過此修道誠甚難須待九轉八瓊丹日 月之華救老殘則知此法是白日沖天長 生之上道明矣 明者省厥㫖章第二十八明者省厥㫖曠然知所由勤而行之夙夜不休服食三載輕舉遠遊跨火不焦入水不濡能存能亡長樂无憂道成德就潜伏俟時太一乃召移居中洲功滿上升膺籙受圖 魏公警好道之人省究其㫖當自豁然既 得之後夙夜勤修終始勿怠藥成之後服 食三年輕舉遠遊水火無礙坐存立亡暗 施陰德潜伏俟時太乙見召移居中洲計 日上升膺籙受圖也太乙乃修丹之主司 也中洲乃神州也世人初得道鏤名金簡 於此州膺受圖籙始獲上升也 **Interpretacja** Ten fragment omawia potrzebę przestrzegania prawowitej metody kultywacji i unikania błędnych, pobocznych dróg. Wskazuje, że niektórzy adepci doświadczają wewnętrznego zamętu Jing (esencji) i Qi (energii witalnej), a także wizji i sennych omamów, po czym błędnie uznają, że osiągną nieśmiertelność. W rzeczywistości takie praktyki są sprzeczne z naturalnym porządkiem. Wei Boyang, zwany Wei Gongiem, przestrzega przed naśladowaniem tych pobocznych dróg i zaleca bezpośrednią praktykę właściwej Drogi. Prawdziwa droga do długowieczności polega na przyjęciu „Złotego Eliksiru z płynnego złota” — wyższej klasy specyfiku w taoistycznej alchemii. Ma on przywracać młodość: białe włosy znów stają się czarne, starzec odzyskuje siły z młodych lat, a staruszka przemienia się w młodą kobietę. Ostatecznie adept staje się „Prawdziwym Człowiekiem”, czyli osobą, która osiągnęła Dao. Jing „Żółtego Dworu” również wspomina, że wytwarzanie „Eliksiru Ośmiu Klejnotów po Dziewięciu Przemianach” i przyswajanie esencji Słońca i Księżyca może opóźniać starzenie. Jest to najwyższa metoda prowadząca do wniebowstąpienia za dnia i nieśmiertelności. Rozdział dwudziesty ósmy wyjaśnia dalej, że osoby rozumiejące te zasady powinny pilnie praktykować dniem i nocą. Po trzech latach przyjmowania eliksiru mają stać się odporne na wodę i ogień oraz swobodnie przemieszczać się między miejscami. Po osiągnięciu powodzenia w praktyce należy gromadzić ukryte zasługi i czekać na właściwą chwilę. Wówczas bóg Taiyi, jedno z głównych bóstw taoizmu, wezwie adepta do Zhongzhou, krainy zamieszkanej przez nieśmiertelnych. Ostatecznie adept zostanie wpisany do rejestru nieśmiertelnych i wzniesie się, by stać się nieśmiertelnym. Tekst podkreśla, że Taiyi jest zwierzchnikiem alchemii, a Zhongzhou oznacza Shenzhou, czyli Chiny. Zgodnie z tym wyjaśnieniem adept powinien najpierw gromadzić zasługi w świecie ludzi, aby uzyskać prawo do wniebowstąpienia. 火記不虚作章第二十九火記不虚作演易以明之偃月法鼎爐白虎爲熬樞汞日爲流珠青龍與之俱舉東以合西魂魄自相拘上弦兊數八下弦艮亦八兩弦合其精乾坤體乃成二八應一斤易道正不傾銖有三百八十四亦應卦爻之數 火雖有記須約易道而行之循諸卦爻運 諸否泰鼎器偃月即仰月也金虎在内爲 藥樞機朱汞青龍被丙丁朱雀隨時趁逐 俱入金胎故謂之舉東合西也魂魄者東 龍魂西虎魄也上下兩弦合一斤之數分 三百八十四銖應一月二八之候則乾坤 形體俱就與一周天之數同也 金入猛火中章第三十金入於猛火色不奪精光自開闢以來日月不虧明金不失其重日月形如常金本從月生朔旦受日符金返歸其母月晦日相包隱藏其匡郭沈淪於洞虚金復其故性威光鼎乃熺 五行相剋火乃剋金金得火復能成器兩 不傷損故金胎在鼎中而不耗散金色益 自光明自立乾坤鼎器以來日月運精入 内兩相有益俱得精明金體重如初日月 常環照也金本從月生者金是陰精寄位 西方故云金從月生月自朔旦受日辰之 符因生金也金返歸其母者月轉受統金 歸於水至月晦陽氣消盡則金水兩物情 性自相包裹隱藏匡郭沈淪洞虚也月晦 象年終月朔象年首也金水成形鼎室長 **Interpretacja** Rozdział dwudziesty dziewiąty omawia, jak w procesie alchemicznego wypalania kontrolować ogień i jego właściwy moment działania. Zmiany tego procesu objaśniono za pomocą heksagramów z Księgi Przemian (Yijing). Półksiężyc — nazwa odnosząca się do pieca alchemicznego o kształcie półksiężyca — przypomina Dinglu, czyli naczynie alchemiczne. Biały Tygrys, symbol ołowiu, jest kluczowy w procesie wypalania, a rtęć przypomina płynne perły. Towarzyszy jej Błękitny Smok, symbol rtęci. Połączenie Wschodu, czyli Błękitnego Smoka, z Zachodem, czyli Białym Tygrysem, przypomina wzajemne przyciąganie się hun i po. Księżyc w pierwszej kwadrze, siódmego i ósmego dnia miesiąca księżycowego, odpowiada liczbie osiem heksagramu Dui. Księżyc w ostatniej kwadrze, dwudziestego drugiego i dwudziestego trzeciego dnia, odpowiada liczbie osiem heksagramu Gen. Dwie ósemki dają szesnaście, czyli wagę jednego jina, na który w dawnym systemie przypadało szesnaście liangów. Liczba ta nawiązuje do 384 linii heksagramów z Księgi Przemian i wskazuje, że ogień trzeba dawkować z taką precyzją, z jaką zmieniają się linie heksagramów. Podczas alchemicznego wypalania należy kierować się ich prawidłowością i obserwować, jak Yin i Yang słabną oraz wzrastają — jak w heksagramach Pi i Tai. Dinglu ma kształt odwróconego księżyca. Złoty Tygrys, symbol ołowiu, jest w nim kluczowy dla krążenia substancji alchemicznych. Czerwony Hg, czyli czerwona rtęć, oraz Błękitny Smok, symbol rtęci, pod wpływem ognia bing-ding z Południa są poruszane przez Czerwonego Ptaka, symbol ognia, który kieruje je ku Złotemu Zarodkowi, produktowi alchemicznego procesu. Hun i po oznaczają tu duszę hun Błękitnego Smoka ze Wschodu oraz duszę po Białego Tygrysa z Zachodu. Po osiem dni księżyca w pierwszej i ostatniej kwadrze daje łącznie szesnaście dni, co odpowiada wadze jednego jina podzielonego na 384 zhu, dawne jednostki wagi. Odpowiada to okresowi w miesiącu, gdy Yin i Yang są w równowadze. W ten sposób powstaje kształt Qian-Kun, czyli Yin-Yang, zgodny z cyklem jednego obiegu ciał niebieskich. Rozdział trzydziesty opisuje przemiany metalu w potężnym ogniu. Prawdziwe złoto wrzucone w gwałtowny płomień nie traci ani barwy, ani blasku. Tak jak od początku świata Słońce i Księżyc nieustannie świecą, tak prawdziwe złoto nigdy nie traci na wadze. Kształt Słońca i Księżyca pozostaje niezmienny, a samo złoto rodzi się z Księżyca i pierwszego dnia każdego miesiąca przyjmuje energię Słońca. Ostatecznie powraca do swojego źródła: pod koniec miesiąca światło Słońca i Księżyca otula je, ukrywając jego kształt, po czym zapada ono w pustkę. Wówczas złoto odzyskuje swoją naturę i rozbłyska w Dinglu. Wśród zależności Pięciu Faz ogień pokonuje Metal, lecz Metal poddany działaniu ognia może stać się użyteczny — żaden z nich nie doznaje przy tym uszczerbku. Dlatego Złoty Zarodek nie rozprasza się w Dinglu, lecz staje się jeszcze jaśniejszy. Odkąd ustanowiono Dinglu Qian-Kun, stale napływają do niego esencje Słońca i Księżyca; wzajemnie się wzmacniają i obie stają się coraz czystsze. Złoto zachowuje swoją pierwotną wagę, a Słońce i Księżyc wciąż krążą wokół niego i je oświetlają. Mówi się, że złoto rodzi się z Księżyca, ponieważ jest esencją Yin i znajduje się na Zachodzie, któremu w Pięciu Fazach odpowiada Metal. Pierwszego dnia miesiąca Księżyc przyjmuje energię Słońca i w ten sposób rodzi złoto. Powrót złota do matki oznacza, że gdy Księżyc krąży, złoto powraca do Wody — Metal rodzi Wodę. Pod koniec miesiąca, gdy energia Yang zanika, złoto i woda otulają się nawzajem, ukrywają swój kształt i zapadają w pustkę. Koniec miesiąca symbolizuje koniec roku, a jego początek — początek roku. Złoto i woda przybierają trwałą postać i pozostają w komnacie Dinglu. 含和氣乃見成功故云鼎喜喜則和怡和 怡則金水凝結自然之道備矣 子午數合三章第三十一子午數合三戊己號稱五三五既和諧八石正綱紀呼吸相貪欲佇思爲夫婦黄土金之父流珠水之母水以土爲鬼土鎭水不起朱雀爲火精執平調勝負水盛火消滅俱死歸厚士三性既合會本性共宗祖 子水數一午火數二共合成三也戊己土 數五也三五合成八此乃三五既和諧八 石正綱紀也故得青龍呼白虎白虎吸龍 精呼吸相貪育佇思爲夫婦也黄土金之 父流珠水之母者土能堨水銀乃得不飛 走則四季尾火行土候是也金全自朱雀 火神調匀勝負水盛火滅晦朔俱終歸功 土德也三性既合會本性共宗祖謂金火 自一數水氣中産出蓋是先天地生元始 氣中而能生五行非只以金火二味而已 巨勝尚延年章第三十二巨勝尚延年還丹可入口金性不敗朽故爲萬物寳術士服食之壽命得長久土遊於四季守界定䂓矩金砂入五内霧散若風雨薰蒸達四肢顔色恱澤好髮白皆變黑齒落生舊所老翁復丁壯耆嫗成姹女改形免世厄號之曰眞人 巨勝胡麻人食之尚得延年況金液還丹 入口豈不長生乎還丹始生於眞金金體 故无敗朽然眞金是天地元氣之祖以爲 萬物之母道德經曰无名天地之始有名 **Interpretacja** Fragment ten mówi o tym, jak w alchemii pięć Faz Yin-Yang wzajemnie się wspiera i przezwycięża. Liczba przypisana Zi (Wodzie) to jeden, a liczba Wu (Ogniowi) — dwa; razem dają trzy. Liczba przypisana Wu i Ji (Ziemi) to pięć. Trzy i pięć sumują się do ośmiu — taki sens ma zdanie: „Trzy i pięć pozostają w harmonii, a osiem minerałów wyznacza właściwy porządek”. Podczas alchemicznego procesu jest tak, jakby Zielony Smok (Drewno) i Biały Tygrys (Metal) odpowiadały sobie nawzajem, a ich oddechy łączyły się niczym w zbliżeniu małżonków. Żółta Ziemia jest ojcem Metalu, a Płynna Perła (rtęć) — matką Wody. Ziemia potrafi poskromić rtęć, by ta się nie ulotniła. Szkarłatny Ptak (Ogień) trzeba odpowiednio regulować: jeśli Wody jest zbyt wiele, Ogień gaśnie, tak jak fazy ciemnego i nowego Księżyca ostatecznie powracają do De (Cnoty/Mocy) Ziemi. Metal, Ogień i Woda łączą się, choć wszystkie trzy pochodzą z jednego źródła. Dalsza część mówi o niezwykłych skutkach zażywania eliksiru. Nawet zwykły sezam, zwany też „wielkim zwycięstwem”, może przedłużać życie — tym bardziej Złoty Płynny Eliksir Powrotu. Prawdziwy Złoty Eliksir nigdy nie ulega rozkładowi, ponieważ jest źródłem pierwotnego Qi Nieba i Ziemi. „Księga o Dao i De” mówi: „Bez imienia jest początkiem Nieba i Ziemi”. Złoty Eliksir uobecnia właśnie tę pierwotną energię. Po zażyciu Złotego Eliksiru złoty piasek dociera do pięciu narządów i sześciu wnętrzności, a następnie rozchodzi się po całym ciele niczym wiatr i deszcz. Człowiek odzyskuje promienny wygląd, siwe włosy znów stają się czarne, utracone zęby odrastają, starzec odzyskuje siły młodzieńca, a starsza kobieta staje się dziewczyną. W ten sposób można uwolnić się od ziemskich cierpień i stać się Prawdziwym Człowiekiem. 萬物之母是也天地之先一氣爲初而生 萬象金是水根取爲藥基是故眞金母能 産金砂而成還丹也土遊四季爲丹道始 終也魏公喻後人修鍊服之神妙不同凡 藥此砂入口如雲霧風雨徑入五臟四肢 還童却老變髮生牙長生久視矣 胡粉投火章第三十三胡粉投火中色壞還爲鉛氷雪得温湯解釋成太玄金以砂爲主禀和於水銀變化由其眞終始自相因欲作服食仙宜以同類者植禾當以黍覆雞用其子以類輔自然物成易陶冶魚目豈爲珠蓬蒿不成檟類同者相從事乖不成寳是以燕雀不生鳳狐兔不乳馬水流不炎上火動不潤下 胡粉制黑鉛而成若投火中却歸鉛體氷 雪自水氣而結若以湯沃還化爲水金砂 水銀皆一體之物以金爲母還産砂汞故 云植禾以其黍覆雞以其卵一旦受氣足 乃成雞與黍蓋種類相生終始相因自然 之道也若以金石草木霜露氷雪鹽滷之 類皆爲誤用上文註中已詳說矣(本卷二/十五章) (内/註)是將天地根爲藥根眞金母爲藥母今 産陰陽成精金砂靈汞以爲長生之藥不 其然乎故云燕雀不生鳳狐兔不乳馬火 性本炎上不可使潤下水性本潤下不可 使炎上既以自然本性根類而推之則金 母産金砂明矣 世間多學士章第三十四 **Interpretacja** Ten fragment omawia podstawowe zasady alchemii i prawa natury. Na początku wskazuje, że niebo, ziemia i wszystkie rzeczy wyłoniły się z pierwotnego „jednego Qi” (energii witalnej). Prawdziwe złoto — czyli metaliczna esencja używana w alchemii — jest jak matka zdolna zrodzić złoty piasek, z którego można sporządzić Eliksir Powrotu (lek zapewniający nieśmiertelność). Element Ziemi przenika przemiany zachodzące w czterech porach roku i pozostaje kluczowy na każdym etapie alchemicznego procesu. Wei Boyang, zwany Mistrzem Wei, przekazuje potomnym, że zażycie tego eliksiru przynosi niezwykłe skutki. W odróżnieniu od zwykłych leków jego moc szybko rozchodzi się po całym ciele, przywracając młodość, czerniąc siwe włosy, odtwarzając zęby i zapewniając długowieczność. Trzydziesty trzeci rozdział wyjaśnia za pomocą kilku porównań, że alchemia musi podążać za prawami natury. Biel ołowiowa po podgrzaniu znów staje się ołowiem, śnieg i lód pod wpływem ciepła topnieją i zmieniają się w wodę, a złoty piasek i rtęć mają tę samą istotę. Aby sporządzić eliksir nieśmiertelności, trzeba używać materiałów o zgodnej naturze — tak jak do uprawy zboża potrzebne jest proso, a do wyklucia kurczęcia jajko. Rzeczy różnego rodzaju nie mogą przemieniać się jedne w drugie: jaskółki i wróble nie wydadzą feniksa, lis ani zając nie spłodzą konia, woda płynie w dół, a ogień wznosi się ku górze. Tak właśnie działają prawa natury. Trzydziesty czwarty rozdział podkreśla, że alchemia musi opierać się na zasadzie „podobne rodzi podobne”. Prawdziwe złoto stanowi podstawę eliksiru i może zrodzić złoty piasek oraz rtęć, czyli materiały używane w alchemii. Tak jak do uprawy roślin potrzebne jest ziarno, a z jajka wykluwa się kurczę, tak i tutaj obowiązują prawa natury. Posługiwanie się materiałami, które do siebie nie pasują — metalami i kamieniami, roślinami, szronem czy rosą — prowadzi do niepowodzenia. Woda z natury spływa w dół, a ogień z natury unosi się w górę. Alchemik musi respektować te właściwości, by skutecznie sporządzić eliksir nieśmiertelności. Na koniec tekst zauważa, że choć na świecie jest wielu ludzi poszukujących Drogi (Dao), niewielu naprawdę rozumie prawa natury. Sugeruje tym samym, że praktyka kultywowania Drogi i alchemii wymaga właściwego rozpoznania oraz przestrzegania tych podstawowych zasad. 世間多學士高妙負良才邂逅不遭遇耗火亡貨財據案依文說妄以意爲之端緒无因縁度量失操持擣治羗石膽雲母及礜磁硫黄燒豫章泥澒相鍊飛鼓下五石銅以之爲輔樞雜性不同類安有合體居千舉必萬敗欲黠反成癡僥倖訖不遇聖人獨知之稚年至白首中道生狐疑背道守迷路出正入邪蹊管窺不廣見難以揆方來 魏公謂世間多有博學通儒之士留心道 域好火求玄邂逅不遇明師但只看文據 訣妄自出意虚損貨財擣治雜藥擬望長 生度世歷年白首執而不回迷守管窺自 入邪徑千舉萬敗難揆將來雜性不同類 上文註中已釋之矣 若夫至聖章第三十五若夫至聖不過伏犧始畫八卦效法天地文王帝之宗結體演爻辭夫子庶聖雄十翼以輔之三君天所挺迭興更御時優劣有步驟功德不相殊制作有所踵推度審分銖有形易忖量无兆難慮謀作事令可法爲世定詩書素无前識資因師各悟之皓若褰帷帳瞋目登高臺 魏公讚伏犧文王孔子三聖人天縱英靈 互有明德演易道則通天地萬物之情删 詩書則叙君臣衆名之訓復有定爻象析 分銖筭轄周星數窮大衍天地雖大難緘 否泰之機陰陽至虚无藏動靜之數是以 聖人因之取謀大道以乾坤象鼎室使抱 一氣而宗萬靈陰陽貫晷時俾歷六虚而 **Interpretacja** Na świecie żyje wielu uczonych o rozległej wiedzy. Choć obdarzeni są wielkim talentem, bez wskazówek prawdziwego mistrza na próżno trwonią siły i pieniądze. Potrafią jedynie sztywno powtarzać treść ksiąg i na własną rękę, kierując się wyobraźnią, prowadzić praktyki. Niektórzy bez namysłu eksperymentują z takimi minerałami jak kamień qiang, mika, arsenolit, magnetyt i siarka, mieszają je z ziemią z Yuzhang (dzisiejsze Jiangxi), a nawet dodają miedź z Pięciu Kamieni jako składnik pomocniczy. Nie wiedzą, że surowce o sprzecznych właściwościach nie mogą się połączyć. Tysiące prób z góry skazane są na niepowodzenie: ci, którzy chcą wykazać się sprytem, tylko odsłaniają własną nierozwagę. Na próżno liczyć na szczęśliwy traf — prawdę w tej sprawie rozumieją jedynie mędrcy. Wielu ludzi szuka Dao od młodości aż po sędziwą starość, lecz po drodze zaczyna wątpić, odwraca się od właściwej drogi i zbacza na manowce. To tak, jakby patrzeć na niebo przez bambusową rurkę: wąskie pole widzenia nie pozwala przewidzieć tego, co nadejdzie. Prawdziwy Mistrz Wei Boyang wskazuje, że uczeni ci, choć z zapałem oddają się praktykowaniu Dao, bez przewodnictwa prawdziwego mistrza potrafią jedynie powtarzać teksty i trwonić pieniądze na sporządzanie rozmaitych eliksirów, w nadziei na osiągnięcie nieśmiertelności. Przez całe życie pozostają zaślepieni; jak ktoś, kto przez rurkę podgląda lamparta, schodzą na błędną drogę i skazani są na kolejne porażki. Zasada, wedle której substancje o odmiennych właściwościach nie mogą się połączyć, została już wyjaśniona w komentarzu do wcześniejszego fragmentu. Rozdział trzydziesty piąty przedstawia wzór najwyższego mędrca. Największym z nich był Fuxi, który jako pierwszy nakreślił Bagua (Osiem Trygramów), by naśladować Niebo i Ziemię. Król Wen z dynastii Zhou, wzór władcy, objaśnił zasady Yijing za pomocą tekstów o trygramach i liniach. Konfucjusz, wybitny wśród mędrców, uzupełnił te objaśnienia za pomocą Dziesięciu Skrzydeł. Ci trzej mędrcy, obdarzeni wyjątkowymi zdolnościami, pojawili się kolejno po sobie. Żyli w różnych czasach i dokonali różnych rzeczy, lecz ich zasługi były równie wielkie. Stworzone przez nich klasyczne dzieła należą do jednej tradycji i pozwalają precyzyjnie obliczać miary oraz ruchy wszystkiego, co istnieje między Niebem a Ziemią. To, co ma postać, łatwo oszacować; bezpostaciowe znaki trudno przewidzieć. Pozostawione przez mędrców Yijing, Księga pieśni i Księga dokumentów stały się wzorem dla późniejszych pokoleń. Prawdziwy Mistrz Wei wysławia niezwykłe zdolności Fuxiego, króla Wena i Konfucjusza, z których każdy ukazał mądrość na swój sposób. Fuxi rozwinął naukę Yijing, przenikając zasady rządzące Niebem, Ziemią i wszystkimi rzeczami; król Wen ujawnił za pomocą trygramów i linii znaki pomyślności oraz nieszczęścia; Konfucjusz uporządkował Księgę pieśni i Księgę dokumentów, ustanawiając zasady ludzkich relacji. Mędrcy potrafili precyzyjnie obliczać ruch gwiazd i wywodzić zmiany zachodzące w świecie. Nawet bezmiar Nieba i Ziemi podlega prawom rozkwitu i upadku; Yin-Yang (yin-yang), choć zdaje się nieuchwytne, zawiera określony porządek ruchu i przemian. Dlatego mędrcy wzorowali się na tych prawach: Qian i Kun, trygramy Nieba i Ziemi, symbolizują tygiel alchemiczny, a dwie energie Yin i Yang obejmują wszystkie istoty. Obserwując cień rzucany przez słońce, wyznaczali pory, a prawdziwe Qi (energia witalna) krążyło w sześciu pustkach — górze, dole i czterech stronach świata. Uwaga: „sześć pustek” oznacza sześć kierunków: górę, dół i cztery strony świata. W alchemii wewnętrznej symbolizują one obieg Qi po całym ciele. „Objąć jedną energię” oznacza skupić ducha i zgromadzić Qi — jest to podstawowa zasada praktyki. 生庶類然有形易忖者天地也無兆難謀 者陰陽也若不因三聖演易將水火何路 施張若不賴萬世垂文驅龍虎何門鈐鍵 故云素無前識因此悟之若褰帷帳則明 有所覩如登高臺復莫知其極蓋喻聖人 之道仰之彌高鑚之彌堅也因易而復明 火記下文當略釋之 火記六百篇章第三十六火記六百篇所趣等不殊文字鄭重說世人不熟思尋度其源流幽明本共居竊爲賢者談曷敢輕爲書若遂結舌瘖絶道獲罪誅寫情著竹帛又恐泄天符猶豫增歎息俛仰綴斯愚陶冶有法度未忍悉陳敷略述其綱紀枝條見扶踈 火記六百篇蓋是周星運火之大數朝暮 各係一卦直事云六百篇篇次一一皆同 故年與月同月與日同日與時同也魏公 既不敢結舌而蔽大道復不敢顯書竹帛 而泄天機猶豫增歎深慮不及將來故略 述綱紀少露枝條其餘細微備于口訣云 耳 以金爲隄防章第三十七以金爲隄防水入乃優游金計有十五水數亦如之臨爐定銖兩五分水有餘二者以爲眞金重如本初其三遂不入火二與之俱三物相合受變化狀若神下有太陽氣伏蒸須臾間先液而後凝號曰黄輿焉歲月將欲訖毁性傷壽年形體爲灰土狀若明窓塵 金母在中宫爲水銀隄防則金水優游情 性相戀金水逐辰受氣各得其半共合一 **Interpretacja** Niebo i Ziemia rodzą wszystkie rzeczy. Łatwo pojąć kształty, które można zobaczyć i dotknąć, lecz trudno zgłębić niewidzialne i bezpostaciowe przemiany Yin-Yang. Gdyby Fuxi, król Wen i Konfucjusz — trzej mędrcy — nie wywiedli zasad Nieba za pomocą Księgi Przemian (Yijing), jak ludzie mogliby zrozumieć tajemnicę wzajemnego wspierania się Wody i Ognia, czyli harmonii Yin-Yang? A gdyby mędrcy kolejnych pokoleń nie pozostawili pism, które służą za wskazówki, skąd adepci mieliby poznać metody ujarzmiania Smoka i Tygrysa, czyli dwóch rodzajów Qi Yin i Yang w ciele? Zwykli ludzie nie mają z natury zdolności przewidywania przyszłości, mogą jednak osiągnąć zrozumienie dzięki studiowaniu klasycznych pism. To tak, jak odsłonić zasłonę, by zobaczyć rzeczy wyraźnie, albo wejść na wysokie miejsce, by spojrzeć w dal. Mądrość mędrców wydaje się nieosiągalna, lecz można ją pojąć dzięki Księdze Przemian. Poniżej krótko objaśnię treść „Zapisów o Ogniu”. „Zapisy o Ogniu” składają się z sześciuset części. Choć dzieło jest obszerne, jego główna myśl pozostaje jednolita. Tekst z powagą wykłada zasady kultywacji, lecz ludzie często nie chcą dociekać ich źródeł. Yin i Yang są dwiema stronami jednej całości. Ośmielam się objaśnić te sprawy osobom, które są na to gotowe, ale jakże mógłbym bez wahania spisywać taką naukę? Milczenie mogłoby sprawić, że Dao zostanie zapomniane, zapisanie wszystkiego zaś groziłoby ujawnieniem tajemnic Nieba. Długo się wahałem i wzdychałem, aż w końcu postanowiłem zwięźle przedstawić główne zasady. Szczegóły trzeba przekazywać ustnie. Sześćset części odpowiada w istocie łącznej liczbie okresów ognia, wyliczonej na podstawie ruchu gwiazd w cyklu niebiańskim. Poranek i wieczór odpowiadają po jednemu heksagramowi, a kolejność sześciuset części w pełni podąża za prawami ruchu Nieba i Ziemi. Dlatego zasady przemian w roku, miesiącu, dniu i godzinie są ze sobą powiązane. Wei Boyang, autor „Paktu na temat Dao i Przemian” („Zhouyi Cantong Qi”), nie śmiał milczeć i w ten sposób zasłaniać Dao, ale nie odważył się też zapisać wszystkiego, by nie wyjawić tajemnicy Nieba. Ograniczył się więc do zarysu najważniejszych zagadnień; pozostałe subtelności wymagają ustnego przekazu od mistrza. Złoto — czyli ołów — służy za groblę, dzięki której woda, czyli rtęć, może płynąć bez przeszkód. Należy użyć piętnastu części złota i takiej samej ilości wody. Przy piecu alchemicznym trzeba dokładnie odważyć składniki; wody może być o pięć części więcej. Dwie części pełnią rolę prawdziwego złota, czyli istoty eliksiru, i powinny zachować swoją pierwotną wagę. Trzeciej części nie wkłada się bezpośrednio do ognia, lecz pozwala jej współdziałać z dwiema poprzednimi. Gdy trzy substancje się połączą, zachodzi cudowna przemiana. U dołu unosi się czyste Yang; najpierw wszystko przechodzi w stan płynny, potem krzepnie, a powstały produkt nazywa się „Żółtym Wozem”. Jeśli błąd w postępowaniu zniszczy eliksir, cała wcześniejsza praca pójdzie na marne, a adept może utracić siły życiowe. Wówczas pozostanie jedynie popielaty osad. Matka Złota — czyli ołów — zajmuje środek tygla. Niczym tama reguluje przepływ rtęci, pozwalając Złotu i Wodzie współistnieć w harmonii. Wraz ze zmianą pór dnia Złoto i Woda osobno przyswajają esencję Nieba i Ziemi, aż w końcu doskonale stapiają się w jedno. 斤之數既産金砂母亦不損故云金重如 本初也其三不入者眞土也金火木爲三 物被水火二者逐辰與之俱入器中乃得 三性合會二味相拘變化若神也金母始 因太陽精氣伏蒸遂能滋液而後凝結是 名黄輿焉以至周星陰陽五行功考互漏 退位藏形盡歸功於中宫黄帝土德也故 云毁性傷壽年歸土德而化土則神精狀 若明窓塵也 擣治并合之章第三十八擣治並合之持入赤色門固塞其際會務令致完堅炎火張於下晝夜聲正勤始文使可修終竟武乃陳候視加謹愼審察調寒温周旋十二節節盡更須親氣索命將絶休死亡魄魂色轉更爲紫赫然成還丹粉提以一丸刀圭最爲神 擣治丹基堅完固濟然後安鼎内號曰赤 色門上水流下下火炎上晦朔進退晝夜 升降文發子初武隨巳止午起陰符以至 於亥運之否泰調以寒温十二節終終則 更始一周火足魂魄改形轉爲紫金赫然 成丹服之一粒刀圭更神神妙之功述无 盡已 推演五行數章第三十九推演五行數較約而不繁舉水以激火奄然滅光明日月相激薄常在晦朔間水盛坎侵陽火衰離晝昏陰陽相飲食交感道自然 五行是虚無之氣窺視難名若以天地緫 數則之則无逃其運用致感鼎内五行自 拘陰陽交媾火興水退水激火衰日魂起 **Interpretacja** Ten fragment omawia kluczowe etapy i zasady dawnej alchemii. Na początku wspomina o „matce złotego piasku”, podstawowym materiale alchemicznym, który nie ulega zużyciu podczas obróbki i jest cenny niczym złoto. „Prawdziwa Ziemia”, czyli specjalny rodzaj ziemi używany w alchemii, nie bierze udziału w przemianie. Złoto, ogień i drewno pod wpływem wody i ognia trafiają do naczynia alchemicznego; ich właściwości łączą się i wywołują niezwykłą przemianę. Materiały alchemiczne najpierw pochłaniają esencję Słońca i przybierają postać płynną, po czym krzepną, tworząc „Żółty Wóz” — substancję na wstępnym etapie przemiany. Dzięki obiegowi w cyklu niebiańskim oraz działaniu Yin-Yang i Pięciu Faz (Drewno, Ogień, Ziemia, Metal, Woda) materia wraca ostatecznie do „Pałacu Środkowego”, czyli centrum pieca alchemicznego. Jest to przejaw Cnoty Ziemi przypisywanej Żółtemu Cesarzowi. Gdy alchemia się powiedzie, materia staje się tak subtelna i przejrzysta jak pył widziany przez okno. Rozdział trzydziesty ósmy opisuje konkretne czynności alchemiczne. Składniki należy rozgnieść, wymieszać i umieścić w „Czerwonej Bramie”, specjalnej części pieca, a następnie szczelnie zamknąć. Ogrzewanie od dołu powinno trwać nieprzerwanie dniem i nocą: najpierw stosuje się łagodny ogień, a na końcu silny. Trzeba uważnie śledzić zmiany temperatury przez dwanaście cykli odpowiadających porom roku. Gdy tchnienie niemal się wyczerpie, materia przybierze fioletową barwę i ostatecznie powstanie „Eliksir Powrotu”, najcenniejszy z eliksirów. Wystarczy zażyć odrobinę — miarę zwaną daogui, niezwykle małą w dawnych czasach — by wywołać cudowne skutki. Rozdział trzydziesty dziewiąty wyjaśnia zasady obiegu Pięciu Faz. Woda może poskromić ogień, tak jak Księżyc przesłania blask Słońca. Starcie wody i ognia przypada zazwyczaj na czas nowiu i końca miesiąca księżycowego. Gdy woda przybiera na sile, tłumi Yang; gdy ogień słabnie, dzień pogrąża się w mroku. Wzajemne narastanie i ustępowanie Yin i Yang jest prawem natury. Pięć Faz to w swojej istocie bezkształtne Qi, którego trudno opisać słowami, lecz znajomość ogólnych praw rządzących ruchem Nieba i Ziemi pozwala zrozumieć ich zastosowanie w tyglu alchemicznym. Kiedy Yin i Yang się łączą, ogień wznosi się, a woda opada. Woda pobudza wówczas słabnący ogień, a wtedy zaczyna ujawniać się „Dusza Słońca”, czyli energia Yang. 於朔晨月魄終於晦暮雄雌相禪砂汞互 生天地自然而丹道昭矣 名者以定情章第四十名者以定情字者縁性言金來歸性初乃得稱還丹吾不敢虚說倣傚聖人文古記題龍虎黄帝美金華淮南鍊秋石王陽加黄芽賢者能持行不肖母與俱古今道猶一對談吐所謀學者加勉力留連深思惟至要言甚露昭昭不我欺 金者情也水者性也金既生水銀是情歸 性也且金生於水水爲金母水復生於金 金返爲水母故有還丹之號上文云母隱 子胎子藏母胞是也(本卷二十/四章内云)然魏公所 述殆无虚詐乃託易象及古文龍虎經而 論之仍讃黄帝淮南王王陽先眞聖人皆 能持而行之古今共一門徑非不肖者所 可及也故喻後來留意思之要言甚露明 明明不我 **Interpretacja** Ten fragment objaśnia zasadę wzajemnego rodzenia się Yin i Yang (陰陽) w alchemii. Księżyc przechodzi od mrocznego księżycowego aspektu (Yin) w dniu nowiu, czyli pierwszego dnia miesiąca, do wzajemnego przemieniania się aspektów męskiego i żeńskiego (Yin i Yang) pod koniec miesiąca. Przypomina to wzajemne powstawanie cynobru (Yang) i rtęci (Yin) w alchemii. Jest to naturalne prawo Nieba i Ziemi, dzięki któremu Droga alchemii staje się jasna. Rozdział czterdziesty omawia rolę „nazwy”: nazwy służą określaniu istoty rzeczy, a znaki pisma wyrażają ich naturę. Gdy metal, symbolizujący uczucie, powraca do swojej natury, można go nazwać „zwróconym Eliksirem” — środkiem alchemicznym, który powraca do źródła. Autor nie śmie wypowiadać się zuchwale; naśladuje jedynie pisma dawnych mędrców. Przywołuje Jing (klasykę) „Księga Smoka i Tygrysa” (Longhu jing), żółtego cesarza, który wytwarzał Złoty Kwiat (Złoty Eliksir), króla Huainanu, który sporządzał kamień jesienny, oraz Wang Yanga, który dodawał żółte kiełki — surowiec alchemiczny. Ci mędrcy potrafili wytrwać w praktyce, podczas gdy ludzie niegodni nie byli w stanie jej osiągnąć. Droga kultywowania jest taka sama w starożytności i dziś. Metal symbolizuje uczucie, a woda — naturę. Metal może wytworzyć rtęć, co oznacza powrót uczucia do natury. Sam metal wywodzi się z wody, która jest jego matką, a woda powstaje z metalu, który jest jej matką. Stąd nazwa „zwrócony Eliksir”. Przypomina to opisaną wcześniej relację: „matka ukrywa się w łonie dziecka, a dziecko spoczywa w jej wnętrzu”. To, co opisał autor Wei Boyang (Mistrz Wei), nie jest zmyśleniem: wyjaśnia on tę naukę, odwołując się do heksagramów z Jing (klasyki) „Księga Przemian” oraz do starożytnej „Księgi Smoka i Tygrysa”. Chwali też dawnych mędrców — Żółtego Cesarza, króla Huainanu i Wang Yanga — za wytrwałość w praktyce. Droga kultywowania dawniej i dziś ma jedno źródło; nie mogą jej osiągnąć ludzie niegodni. Dlatego autor zachęca potomnych, by rozważali ją uważnie. Najważniejsze wskazówki zostały wyłożone jasno i są prawdziwe. 欺也周易參同契分章通眞義卷上 --- 原文底本：Kanripo 漢籍リポジトリ（京都大学），CC BY-SA 4.0。 Source text: Kanripo Chinese Classics Repository (Kyoto University), CC BY-SA 4.0. HTML version: https://daozang.app/pl/text/KR5d0019/