《太上感應篇》

De opening van de Tai Shang Ganying Pian (De Klassieker over de Gevoelens en Gevolgen van de Allerhoogste) stelt dat voorspoed en tegenslag geen vaste wegen volgen: mensen roepen ze zelf over zich af. Het geschrift vertelt het verhaal van Wei Zhongda, die op jonge leeftijd aan de Hanlin-academie werkte. Op een dag werd zijn ziel naar de onderwereld gebracht om te worden berecht. Een ambtenaar van de onderwereld liet twee boekrollen met zijn goede en slechte daden halen. De verslagen van zijn slechte daden lagen in stapels over de hele binnenplaats; zijn goede daden stonden opgetekend in slechts één dunne rol, zo dik als een eetstokje.

De ambtenaar verbleekte en liet de rollen wegen. Tot ieders verbazing woog die kleine rol met goede daden zwaarder dan alle boeken met slechte daden samen; zelfs de grond trilde ervan. De ambtenaar werd weer opgewekt en zei: ‘Je mag teruggaan.’ Wei Zhongda begreep het niet. ‘Ik ben nog geen veertig. Hoe kan ik dan zoveel slechte daden hebben?’ De ambtenaar legde uit: ‘Zelfs één slechte gedachte wordt in de onderwereld opgetekend. Je hoeft de daad niet daadwerkelijk te verrichten.’

Wei Zhongda vroeg vervolgens wat er in die kleine rol stond. De ambtenaar antwoordde: ‘Het hof wilde ooit op grote schaal bouwen en een stenen brug naar de Drie Bergen aanleggen. Jij diende een verzoekschrift in om dat tegen te houden. Je voorstel werd niet aangenomen, maar de gedachte om het land te dienen had grote kracht. Als men je advies had opgevolgd, zou je verdienste groot genoeg zijn geweest om meteen onsterfelijk te worden. Dan was je niet naar de onderwereld gebracht. Maar je slechte gedachten uit het dagelijks leven hebben helaas de helft van je geluk en verdienste tenietgedaan.’ Wei Zhongda werd later inderdaad slechts minister van Personeelszaken en werd nooit tot eerste minister benoemd.

Dit verhaal laat zien dat zelfs slechte gedachten die niet tot daden leiden het geluk kunnen verminderen — laat staan wanneer iemand werkelijk kwaad doet. Zhao Kangjing, een beroemd staatsman uit de Noordelijke Song-dynastie, zette op zijn bureau twee potten met zwarte en witte bonen. Telkens wanneer hij een goede gedachte had, deed hij een witte boon in de pot; bij een slechte gedachte deed hij er een zwarte in. Aanvankelijk waren er veel zwarte bonen. Door aan zichzelf te werken, kwamen er geleidelijk steeds meer witte bonen bij. Dat is de kern van de Tai Shang Ganying Pian: elke gedachte vormt een poort naar voorspoed of tegenslag, en de gevolgen van goed en kwaad volgen ons als een schaduw.

Hier gaat het om een stadium in de innerlijke cultivering. Wanneer iemand zelfs de ‘tweede gedachte’ — het onderscheid maken tussen goed en kwaad — volledig heeft losgelaten en zelfs zaken van buitenaf, zoals de ‘vaas en de boon’ (een verwijzing naar dagelijkse beslommeringen), helemaal achter zich laat, kan diegene een heldere, zuivere toestand zonder onderscheidende gedachten bereiken. Maar het hart van gewone mensen blijft voortdurend in beroering. Hoe zouden zij zo helder en onbezoedeld kunnen zijn als Zhao Kangjing, de beroemde integere ambtenaar uit de Song-dynastie? Als het zo doorgaat, dreigen zij hun levensgeluk te verspelen, zoals de heerser van Wei uit het verhaal die door eigenbelang onheil over zich afriep.

Geluk en rampspoed brengen mensen zelf teweeg. Beide beginnen bij een gedachte, maar leiden uiteen naar goede of kwade gevolgen. Voorspoed en onheil volgen elkaar onvermijdelijk als een schaduw het lichaam, zodat je niet hoeft te wachten tot de gevolgen zichtbaar worden om ze te begrijpen. Het komt erop aan tijdig tot inzicht te komen. Wie op deze manier oefent, kan op elk moment met een zuiver geweten handelen.

De gevolgen van goed en kwaad volgen ons inderdaad als een schaduw. Neem de beroemde Song-generaal Cao Bin, een grondlegger van de Noordelijke Song. Hij was trouw aan zijn vorst en bescheiden tegenover anderen. Hij was niet uit op rijkdom en vormde geen kliekjes. Hij hielp de armen en ontfermde zich over eenzamen en wezen. Zijn vreugde en woede liet hij niet blijken, en hij misbruikte nooit zijn macht om anderen te onderdrukken. Tijdens zijn veldtochten verbood hij zijn troepen ten strengste om willekeurig mensen te doden. Toen de stad Suizhou was ingenomen, wilden de andere generaals de bevolking afslachten; alleen Cao Bin verzette zich daar krachtig tegen. Voor de aanval op Jinling brandde hij wierook, legde een plechtige eed af en verbood zijn soldaten de bevolking te doden. Door zulke goede daden bloeide zijn familie op. Zijn zonen Cao Wei, Cao Cong en Cao Can werden allen generaal. Zijn jongste zoon Cao Qi kreeg postuum de koninklijke titel, en zijn dochter werd keizerin-weduwe Guangxian, de moeder van keizer Renzong. Geen andere familie kon zich met hun aanzien meten.

Daartegenover staat Xue Wenjie, een verdorven minister van het koninkrijk Min tijdens de periode van de Vijf Dynastieën en Tien Koninkrijken. Omdat hij een persoonlijke vete had met de generaal Wu Ying, liet hij een waarzegger Wu op valse gronden van verraad beschuldigen. Daardoor stierf Wu Ying ten onrechte. Later viel het koninkrijk Wu Min aan. De soldaten haatten Xue Wenjie zozeer dat ze opzettelijk hun opmars vertraagden en pas wilden vechten nadat de koning van Min hem aan hen had uitgeleverd. Uiteindelijk werd Xue door de soldaten aan stukken gesneden en ter plekke opgegeten. Deze twee voorbeelden maken aanschouwelijk dat goede daden zegeningen brengen en slechte daden onheil: net zo werkelijk als een schaduw die het lichaam altijd volgt.

Deze passage legt uit hoe goede en slechte daden worden vergolden en beschrijft de goddelijke machten die in de onderwereld over zonden rechtspreken.

Eerst vertelt de tekst het verhaal van Wenjie, die een bijzondere gevangeniswagen bouwde. Aan de binnenkant staken ijzeren punten naar binnen, zodat gevangenen zich al verwondden wanneer ze zich maar even bewogen. De wagen was nog niet in gebruik genomen toen Wenjie zelf al de gevolgen ervan ondervond. Dat laat zien dat de vergelding voor slechte daden onvermijdelijk komt, zoals een schaduw het lichaam volgt.

Vervolgens licht de tekst het beginsel van vergelding toe: oorzaak en gevolg vormen een natuurlijke wet. Wie graan zaait, zal oogsten; wie doornstruiken plant, ziet ze na verloop van tijd uitwoekeren. De Yijing (het Boek der Veranderingen) leert dat goede en slechte daden zich geleidelijk opstapelen. Daarom mag men niet alleen naar het onmiddellijke resultaat kijken.

Daarna beschrijft de tekst uitvoerig het rechtssysteem van de onderwereld. In het noorden ligt Beidu Luofengshan, de berg waarop het Hemelse Paleis van de Yin-schaduw staat. Daar bevinden zich zesendertig lagen van de hel. Het gezag berust bij de Hemelse Heer van de Grote Yin, bijgestaan door vier Dou-heren: die van het Oosten, Westen, Zuiden en Noorden. Daarnaast zijn er zes paleizen, elk bestuurd door een van de zes grote demonen. De Drie Ambtenaren — de Hemelse Ambtenaar, de Aardse Ambtenaar en de Waterambtenaar — voeren de straffen uit. De negen Ling-tu-bestuurders beheren de negen provincies. Ook de vorsten van de Vijf Heilige Bergen, de godheden van de vierentwintig zonnetermijnen en de achtentwintig sterrenhuizen hebben ieder hun eigen taak. Fengdu is het hoogste bestuursorgaan tussen Hemel en Aarde dat zonden registreert en berecht.

Deze goddelijke machten verminderen iemands levensduur naar gelang de ernst van diens overtredingen. Het rechtssysteem van de onderwereld is zorgvuldig georganiseerd: ieder vervult zijn eigen taak en werkt met de anderen samen om slechte daden te bestraffen.

De Vijf Heilige Bergen, de vijf grote heilige bergen van het taoïsme, zijn bestuurlijke onderafdelingen van Fengdu, de taoïstische onderwereld. Daaronder vallen talrijke kantoren in het dodenrijk. Die zijn naar hun taken in verschillende afdelingen verdeeld en hebben elk hun eigen ambtenaren; hun aantal is zo groot dat het nauwelijks te tellen valt. Onlangs hoorde men dat het Bergbestuur een nieuw kantoor had opgericht, het Bureau voor het Registreren van Gedachten. Dit bureau telt vijf dossiergroepen en zes rechters, die speciaal de goede en slechte kanten van ieders gedachten en neigingen vastleggen.

Elke gedachte van een mens, goed of kwaad, wordt nauwkeurig geregistreerd. De verslagen gaan eerst naar de afdelingen onder leiding van Gong Yuzheng, bijgenaamd de Herboren, en censor Lü. Daarna worden ze in tweevoud overgeschreven: één exemplaar gaat naar het Bureau voor de Vaststelling van de Status in de Middelste Gevangenis van Fengdao, een instantie die vonnissen uitspreekt; het andere gaat naar het Bureau voor de Definitieve Beslissing, dat als hoogste beroepsinstantie fungeert. De rechters van het eerste bureau zitten op lotusbloemtronen van groene jade; rondom de rechters van het tweede bureau liggen overal doornstruiken en distels. Tussen de oprichting van deze twee instellingen, in het achtentwintigste jaar van de Shaoxing-periode onder de Zuidelijke Song, en de telling in het achtste jaar van de Qiandao-periode, waren slechts 2.806 mensen door hun goede daden bevrijd en naar een betere bestemming geleid. Daartegenover stonden 8.761 mensen die tot de Hel van de Doornstruiken zouden afdalen. Dat laat zien dat er in de wereld maar weinig mensen goed doen, terwijl velen kwaad bedrijven.

De Hel van de Doornstruiken is bestemd voor bedrieglijke en kwaadaardige mensen. Wie er wordt gestraft, raakt bij elke beweging — staan, lopen, zitten of liggen — verstrikt in doornen en lijdt ondraaglijke pijn. Zijn de mensen die vandaag deze straf ondergaan niet dezelfde als de bedriegers en boosdoeners van vroeger? Ook over het verminderen van iemands zegeningen staan overeenkomstige passages in de geschriften.

Een lofzang zegt: ‘Hemel en aarde worden streng bewaakt door geesten en godheden. De straffen van de onderwereld treffen als messen en zagen; de schuldige wordt naar zijn overtredingen veroordeeld, zonder de minste toegeeflijkheid. Als zegeningen kunnen worden verminderd, kan vanzelfsprekend ook de levensduur worden verkort. Deze onzichtbare gevolgen behoren mensen des te meer waakzaam en bevreesd te maken.’

Wanneer iemands zegeningen worden verminderd, kan dat leiden tot armoede, verval en een opeenvolging van rampen. Het taoïstische canonieke werk Jisun lu vermeldt: tien dagen van zuivere onthouding en vasten kunnen tien ji aan zegeningen opleveren — één ji staat gelijk aan twaalf jaar — en één dag vasten levert tien xun op. Echt vasten betekent dat de geest wordt gezuiverd. Wie zegeningen verliest, wordt iemand met overtredingen op zijn naam; armoede en zorgen volgen dan op elkaar.

Ooit was er een magistraat van het district Fengfu, Qian Ruoyu geheten. Als jonge man had hij zijn ambt verkregen door te intrigeren. Hij was sluw en meedogenloos en overal gehaat. Op zijn oude dag raakte hij steeds verder in verval; zijn kinderen stierven de een na de ander en hij bleef alleen en hulpeloos achter. Toen hij op de Longhu-berg, een heilige plaats van het taoïsme, berouw ging tonen, droomde hij dat een godheid hem berispte: ‘Je bent sluw en meedogenloos; je zegeningen zijn bijna op. Wat heeft berouw nu nog voor zin?’

Kort daarna overleed Guo Xun, die als commandant van Liyang een plaatselijke bestuursfunctie bekleedde. Tijdens zijn leven verliep zijn loopbaan moeizaam en kreeg hij met allerlei tegenslagen te maken. Zelfs zijn beste vrienden begonnen hem geleidelijk te mijden. Telkens wanneer hij zich bedrukt voelde, zag hij twee vreemde wezens, die op apen leken, om hem heen springen. Hij vond ze afstotelijk, maar kon ze niet wegjagen en ook niet ontlopen. Op een dag spraken de wezens plotseling: ‘Wij zijn geesten die toezicht houden op de verspilling onder de mensen: het verlies van hun geluk en verdiensten. Omdat jij de Hemel hebt beledigd, kunnen wij je lastigvallen. Nu onze termijn erop zit, vertrekken we. Je kunt gerust zijn.’ Later bleek het inderdaad te gaan zoals zij hadden gezegd. Dit alles was de vergelding voor het verkorten van zijn levenslot: armoede, verlies en aanhoudende zorgen. Ach, waarom zou je je niet tijdig bezinnen en je leven beteren, in plaats van zo diep te zinken?

Een lofzang zegt:

De levensduur van een mens is als die van een boom met wortels: hoe lang hij leeft, hangt af van de omstandigheden waarin hij groeit. Wordt hij gevoed met vruchtbare aarde, dan krijgt hij weelderige takken en bladeren. Wordt hij roekeloos omgehakt, dan verwelkt en verdort hij al snel. Hoe zou de Hemelse Weg partijdig zijn? Het lot dat iedereen verafschuwt, brengt ieder over zichzelf af.

In de Jing over de verplaatsing van de zeven sterren staat: wie in het geheim kwaad doet, bedrog verbergt, onmenselijk en onrechtvaardig handelt, en ondankbaar is tegenover weldoeners, wordt door de Heren van de Beidou, de Noordelijke Dipper, die over leven en dood waken, zeker als een groot boosdoener beoordeeld. Ondankbaarheid geldt als groot kwaad; verborgen bedrog en onmenselijk, onrechtvaardig handelen evenzeer. Uiteindelijk kan iemand zonder Deugd en dankbaarheid anderen geen voordeel brengen, terwijl een sluw en verraderlijk mens de levende wezens onvermijdelijk schaadt. Beide zijn even verwerpelijk. Als iemand zich zo gedraagt dat iedereen hem verafschuwt, heeft hij dat volledig aan zichzelf te danken.

Ooit waren Ding Wei, de hertog van Jin, en Kou Zhun, de hertog van Lai, tegelijk in dienst van het hof. Of mensen elkaar nu kenden of niet: zodra ze Kou Zhun hoorden noemen, prezen ze zijn trouw; zodra ze Ding Wei hoorden noemen, bestempelden ze hem als een verrader. Goede daden schreven ze aan Kou Zhun toe, ook als hij er misschien niets mee te maken had; slechte daden schoven ze Ding Wei in de schoenen, ook als ze niet allemaal van hem waren. De publieke opinie was zo duidelijk verdeeld. Uiteindelijk werd Ding Wei inderdaad naar Hainan verbannen. Was dat niet de vergelding voor iemand die anderen geen voordeel bracht, maar velen schaadde? In de geschriften staat: ‘Wanneer goede daden zich opstapelen, groeit het geluk; wanneer wrok zich ophoopt, komt het onheil.’ Dat is werkelijk waar.

Vroeger werd Du Yan, de hertog van Qi, eerst benoemd tot bestuurder van Qianzhou. Nog voordat zijn ambtstermijn erop zat, werd hij overgeplaatst naar Fengzhou. De inwoners van beide gebieden kregen aan de grens ruzie. De mensen van Qianzhou zeiden: ‘Hij is onze goede bestuurder.’ De mensen van Fengzhou zeiden: ‘Nu is hij de bestuurder van ónze streek.’

Deze passage vertelt enkele verhalen over de vergelding van daden en verwoordt de taoïstische gedachte dat ‘tegenspoed en voorspoed geen eigen toegangspoort hebben; de mens roept ze zelf op’.

Toen Zhang Zhongding opnieuw het bestuur over Shu op zich nam, verheugde de plaatselijke bevolking zich alsof verloren kinderen hun ouders hadden teruggevonden. Tot op de dag van vandaag richt men er nog gedenkplaatsen voor hem in en brengt men hem offers. Dit laat zien dat een bestuurder die welwillend regeert vanzelf de liefde van het volk wint. Wie daarentegen diepe wrok heeft opgewekt, kan beter goede banden opbouwen door goede daden te verrichten. Zelfs Xishi (Xizi), hoe mooi ook, zou worden gemeden als zij zichzelf niet rein hield. En wanneer het water van de Canglang-rivier troebel is, kan het alleen nog worden gebruikt om de voeten te wassen. Schoonheid en lelijkheid zijn allebei het gevolg van wat iemand zelf oproept; men kan anderen daar niet de schuld van geven.

De Onsterfelijke Taixu en de Rode Heer van de Zuidelijke Berg, twee taoïstische onsterfelijken, wijzen erop dat zelfs wanneer anderen ons met tegenspoed behandelen, onze zegeningen blijvend zijn als wij daarop met voorspoed en deugd antwoorden. De rampspoed keert dan vanzelf terug naar wie kwaad heeft gedaan. Dit is een belangrijk beginsel van de Dao-cultivering. De passage geeft twee voorbeelden. Lu Ying had een opvallend uiterlijk, maar wie met hem omging, kreeg te maken met plotseling onheil. Yuan Bo geloofde dat gerucht niet. Kort nadat hij met Lu Ying had gedronken, werd hij echter gevangengenomen. Hetzelfde gebeurde met Liu Jia. Wang Jian geloofde niet in de waarschuwingen en kreeg kort na zijn omgang met Liu Jia te maken met een brand. Daarna meden mensen Liu Jia alsof hij een uil was.

Tot slot stelt de passage dat sommige mensen in het geheim kwaad doen en dat met een goede reputatie proberen te verhullen. Ze spreken voortdurend over menslievendheid en plichtsbesef en doen alsof ze onkreukbaar zijn, in de overtuiging dat ze de wereld kunnen misleiden en voor altijd rijk en machtig kunnen blijven. Maar de Weg van de Hemel keert terug naar wie haar volgt, en uiteindelijk zal het onheil hen treffen. Zoals het lofvers zegt: vergelding voor goed en kwaad volgt iemand als een schaduw; beide zijn het gevolg van de eigen daden.

Hier wordt uitgelegd dat goed en kwaad ieder hun beloning krijgen. Voorspoed trekt zich niet zonder reden van iemand terug: iemand heeft zelf niet genoeg verdienste opgebouwd om met voorspoed in aanraking te komen.

De Langlevende Wijze van de Zuidberg zei tegen de Ware Mens van de Taiji, Xu Laile: als je oprecht het goede nastreeft, zul je vanzelf voorspoed ontmoeten. Dat het lijkt alsof voorspoed iemand mijdt, komt er in feite op neer dat diegene er zelf niet in is geslaagd het goede vol te houden. Zo schilderde de kunstenaar Dong Yu tijdens de regeerperiode van keizer Taizong van de Song een half jaar lang draken op de muren van de Duan Gong-toren. Het werk was zo verfijnd dat het als zijn meesterstuk gold. Maar toen de kroonprins de muurschilderingen zag, schrok hij hevig. Keizer Taizong liet ze meteen overpleisteren. Een half jaar werk was daarmee voor niets geweest. Als de kroonprins niet zo was geschrokken, had Dong Yu mogelijk een rijke beloning gekregen.

Een ander voorbeeld betreft Fan Zhongyan, die in Poyang verbleef. Daar woonde een zeer begaafde maar straatarme geleerde. In die tijd was het onder literaten populair om het handschrift van Ouyang Xun te bestuderen. Fan Zhongyan wilde de geleerde helpen door duizend afdrukken te maken van de tekst op de stele van de Fuxu-tempel en die te verkopen. Maar plotseling sloeg de bliksem in en brak de stele. Zo viel ook het plan om de geleerde uit de armoede te helpen in duigen. Deze voorbeelden tonen dat voorspoed mensen niet opzettelijk mijdt: hun eigen verdienste is eenvoudigweg niet diep genoeg.

Het commentaar zegt: het goede en het kwade vinden elk hun gelijken; geluk en ongeluk hangen van mensen af. Zoals een feniks niet in een doornstruik neerstrijkt en er in het nest van een giftige slang geen parels groeien, zo kent een door sneeuw en ijs bedekt dal geen lente. Dit alles is het gevolg van de onderlinge werking van de Qi en het lot. Men moet de oorzaken en gevolgen ervan begrijpen.

Vervolgens gaat de tekst in op de oorzaken van rampspoed. Volgens de Jing van de Grote Rampenafweer door de Elf Hemellichamen krijgen wezens in het rijk van verlangen rampspoed te verduren als zij het rechte Dao niet cultiveren en de werking van de Vijf Fasen en de invloed van de Elf Hemellichamen — de elf sterren die met rampspoed en voorspoed in verband worden gebracht — niet begrijpen. Zo kunnen verschijnselen als Saturnus of Mars die op hun plaats blijven staan, Venus en Jupiter die elkaar tegenwerken, Rahu en Ketu die achteruit bewegen, en zons- of maansverduisteringen onrust in provincies en districten veroorzaken en de bevolking treffen. Ook rampen door water en vuur, insectenplagen en oorlogen houden hiermee verband. De Jing van de Goddelijke Mantra’s van de Zeven Hemellichamen zegt eveneens dat Hemel en Aarde de Vijf Fasen hebben ingesteld om de wereld te doorkruisen en toezicht te houden op landen die de morele beginselen niet naleven en mensen die geen goede daden verrichten. Alle dwaze wezens die zich in een schijnwereld bevinden… (De brontekst is onvolledig.)

Deze passage uit de Jing (klassieke tekst) bespreekt de relatie tussen mensen en hemelverschijnselen. De kern ervan is dat rampspoed voortkomt uit het menselijk gemoed, niet uit de sterren.

Eerst wordt uitgelegd dat natuurrampen, zoals oorlogen en overstromingen of droogtes, op het eerste gezicht met hemelverschijnselen samenhangen, maar dat de oorzaak ervan ligt in een menselijk gemoed dat zich tot het kwaad keert. Zo zou Mars, in de tijd van hertog Jing van Song, rampspoed brengen. Maar toen de hertog liever zelf de gevolgen droeg dan ze op zijn onderdanen af te schuiven, trok Mars zich drie sterrenafstanden terug. In de oude Chinese sterrenkunde was een ‘afstand’ een eenheid tussen sterrenhuizen.

Een ander verhaal gaat over Zhang Shiping en zijn vrouw, die beiden blind werden. Hun oprechte beoefening van de Dao (de Weg) ontroerde Taibai Jinxing, een van de Vijf Keizerlijke Stervorsten. De stervorst nam de gedaante van een geleerde aan en genas hun ogen. Dit verhaal laat zien dat sterren van zichzelf niet goed of kwaad zijn; het menselijk gemoed is beslissend.

De tekst stelt dat elke dag op aarde overeenkomt met de beweging van sterren aan de hemel, maar dat die sterren geluk of rampspoed niet uit eigen beweging over mensen afroepen. Zoals de Jing van de vermaningen van Chisongzi zegt, worden goede en slechte daden van mensen door hun geboortester vastgelegd en aan de Hemelse Keizer gemeld.

Tot slot vat een lofzang de boodschap samen: de Weg van de Hemel is ver weg, maar op goede en slechte daden volgt vergelding, zo zeker als een schaduw een lichaam volgt. Wanneer iemand zijn geluk volledig heeft opgebruikt, sterft die persoon; dat is de natuurlijke orde.

Toelichting: ‘Yinghuo’ is de oude Chinese naam voor Mars en ‘Taibai’ verwijst naar Venus. De Vijf Keizerlijke Stervorsten zijn vijf stergoden in het Daoïsme. Chisongzi is een legendarische onsterfelijke.

Deze passage gaat over de taoïstische opvatting van morele vergelding. Hemelse godheden, waaronder de sterren van de Drie Terrassen en de Heren van de Grote Beer, houden boven het hoofd van ieder mens bij welke goede en slechte daden diegene verricht. Aan de hand daarvan verlengen of verkorten zij iemands levensduur.

De Vijf Fasen (Hout, Vuur, Aarde, Metaal en Water) volgen hun eigen vaste kringloop. De godheid die het lot bestuurt, de Siming, bepaalt op grond van iemands gedrag of de levensduur wordt verlengd of verkort en of er rampspoed volgt. Rampen en zelfs de dood komen niet zomaar uit de lucht vallen: ze zijn het gevolg van zoveel slechte daden dat iemands levensduur geheel is opgebruikt. Helaas begrijpen de meeste mensen dit niet. In hun korte leven verteren ze zichzelf als een olielamp en laten ze dag na dag hun tijd verstrijken.

Slechte gewoonten zijn moeilijk af te leren. Er zijn maar weinig mensen die werkelijk cultiveren; de meesten laten zich meeslepen door hun verlangens. In de onrust van het wereldse leven meegaan met de stroom maakt het bijna onmogelijk om geen fouten te begaan. Vandaag worden er door de ene daad een paar jaren van je leven afgetrokken, morgen door een andere weer een paar. Zo gaat het verder, tot de levensduur uiteindelijk op is. Wie niet serieus cultiveert en telkens weer fouten maakt, staat na de dood voor drie noodlottige bestemmingen: wedergeboorte als dier, een bestaan als hongerige geest of afdaling naar de hel.

De tekst noemt enkele voorbeelden. Wang Zi stierf vanwege zijn harde optreden als ambtenaar en werd herboren als os. Fei Yi stierf door zijn verdorven gezindheid en werd een hongerige geest. Chen Tang stierf nadat hij zijn macht had misbruikt om anderen te onderdrukken, en viel in de hel. Deze voorbeelden laten zien dat de dood geen eindpunt is: slechte daden leiden tot nog ernstiger gevolgen.

De sterren van de Drie Terrassen bestaan uit zes sterren, twee per terras. Het Bovenste Terras bestuurt de levensduur en is verantwoordelijk voor het lot; het Middelste Terras houdt verdiensten en overtredingen bij; het Onderste Terras registreert goede en slechte daden. Samen vormen deze sterren het hemelse bestuur, dat waakt over leven, dood en levensduur. De drie zielen van een mens corresponderen met de drie terrassen. De Heren van de Grote Beer zijn godheden van hogere rang: zij besturen de werking van hemel en aarde en bepalen het lot en de levensloop van mensen. Bij de geboorte ontvangt ieder mens een fundamentele Oer-Qi, de aangeboren levensenergie. De godheden stellen iemands lot vast op basis van deze oorspronkelijke levensenergie.

Het slotvers zegt dat de Shang-koning Zhou, hoewel hij het Hemels Mandaat bezat, plotseling ten val kwam, terwijl de Zhou-koning Wen gevangenschap overleefde en juist langer leefde. Alles verandert en niets staat vast; goede daden brengen goede gevolgen voort en slechte daden slechte. Het lot ligt in feite in eigen handen: de lengte van iemands leven hangt af van diens gedachten en daden.

De opbouw van het menselijk lichaam lijkt op die van Hemel en Aarde. Wie daarover nadenkt, ontdekt dat de beginselen van alle dingen in het lichaam besloten liggen. Het hart is bijzonder wonderbaarlijk: zonder te bewegen kan het alle dingen waarnemen. Het is de verblijfplaats van de Shen, die zijn taak nooit verlaat, of iemand nu actief is of in rust verkeert. Willekeurig om zegeningen vragen of rampen proberen af te wenden lijkt dan ook op kinderspel.

In het menselijk lichaam bevinden zich ook de Drie Lijkgeesten, drie boze geesten die volgens het Daoïsme in het lichaam schuilen. Op elke Gengshen-dag, een belangrijke dag voor vasten en rituele onthouding, stijgen zij op naar het Hemelse Hof om iemands overtredingen te melden. De bovenste geest heet Pengju (ook Qinggu) en woont in het hoofd, waar hij begeerte opwekt. De middelste heet Pengzhi (ook Baigu) en woont in de buik; hij maakt iemand gulzig en prikkelbaar. De onderste heet Pengqiao (ook Xuegu) en woont in de voeten, waar hij iemand in seksuele begeerte doet verzinken. Op elke Gengshen-dag stijgen ze samen met de Drie Hun-zielen in het lichaam op naar de Hemel om aanklacht te doen.

Ook de Zeven Sterren van de Grote Beer, belangrijke stergoden in het Daoïsme, zijn nauw met het menselijk lichaam verbonden. Het hele lichaam staat in feite onder het gezag van de Heren van de Grote Beer, die over de levensduur waken. Volgens de Geheime Aanwijzingen van de Negen Ware Heren wonen de Heer van de Grote Beer en de negen gemalinnen van Taiyin in het Mingdang-punt, één cun naar binnen tussen de wenkbrauwen. De Sutra van de Vergelding van Daden en Oorzaken zegt dat de Qi van de zeven sterren samenkomt tot één ster, die drie chi boven het hoofd zweeft: bij wie goed doet, straalt het sterlicht helder; bij wie kwaad doet, wordt het dof. In de Geïllustreerde Gids tot de Zijde van de Grote Beer staat dat de Zeven Ware Heren op de derde en zevenentwintigste dag van elke maand naar de mensenwereld afdalen om offers te ontvangen en goed en kwaad te onderzoeken. De sterren van de Drie Terrassen en die van de Grote Beer registreren inderdaad de overtredingen boven iemands hoofd en verkorten diens levensduur; dat is geen loze bewering.

Wie de Weg cultiveert en naar ware vervolmaking streeft, moet eerst de Drie Lijkgeesten bedwingen. Volgens één opvatting blijven ze verborgen als men op drie Gengshen-dagen achtereen wakker blijft; na zeven zulke dagen zouden ze verdwijnen. Een andere opvatting schrijft voor de nagels te knippen op een Yin-dag, de derde dag van de maand volgens de maankalender, en zich te baden en te reinigen op een Wu-dag, de zevende dag. Dit alles is bedoeld om te voorkomen dat de Drie Lijkgeesten gelegenheid krijgen om iemand aan te klagen.

Deze passage uit de Taishang Ganying Pian behandelt het taoïstische geloof in de ‘Drie Lijken’ en de ‘Keukengod’. De Drie Lijken, ook wel de Drie Peng of de Drie Insecten genoemd, zijn volgens het taoïsme drie kwaadaardige geesten die in het lichaam huizen. Ze verblijven in het hoofd, de buik en de voeten en houden de fouten van een mens bij.

De tekst noemt twee manieren om de Drie Lijken te verwijderen. De eerste is een ritueel om ze ‘af te snijden’, bijvoorbeeld door de teennagels af te knippen. De tweede is de dag van Gengshen te waken. Volgens het taoïstische geloof stijgen de Drie Lijken op die dag naar de hemel om verslag uit te brengen over iemands misstappen; door die nacht wakker te blijven, kan men dat verhinderen. De auteur vindt echter dat men zich beter niet vastklampt aan zulke uiterlijke methoden. Wie zijn geest zuivert en zijn verlangens beteugelt, ontneemt de Drie Lijken van binnenuit de kans om kwaad te doen.

De tekst geeft het voorbeeld van de monnik Qixu. Toen hij in de bergen een onsterfelijke ontmoette die Fengzi heette, werd hij meegenomen naar Xiandu Zhichuan. De onsterfelijke vroeg hem of hij de ‘vijanden van de Drie Peng’ kon uitschakelen, maar Qixu begreep de vraag niet. Fengzi legde uit dat de Drie Peng de familienamen van de Drie Lijken zijn. Ze verblijven in het menselijk lichaam, houden goede en slechte daden bij en stijgen op elke dag van Gengshen naar de hemel om verslag uit te brengen. Daarom moeten mensen die de Dao beoefenen hun geest van binnen bewaken en van buiten hun nagels verwijderen, als symbool voor het afsnijden van de Drie Lijken.

Daarna bespreekt de tekst het geloof in de Keukengod, ook wel de God van het Levenslot genoemd. De Keukengod bestuurt het lot van een huishouden en stijgt op de laatste dag van elke maand naar de hemel om verslag uit te brengen over de goede en slechte daden van het gezin. Een zware overtreding kost twaalf jaar levensduur — ‘een levensperiode afnemen’ — en een lichte overtreding honderd dagen — ‘een levensmaat afnemen’. De Keukengod heeft zesendertig verschijningsvormen en kan onheil in voorspoed veranderen. Wie hem op de juiste momenten vereert, kan zijn wensen vervullen. De eenvoudigste vorm van verering is de haard aan het einde van de maand schoonmaken en er wierook, bloemen, wijn en fruit aanbieden.

In de hemel is de Keukengod de officiële gezant van de Vijf Keizers; op aarde is hij de Grote Jaarster van de Vijf Tonen, en onder de mensen is hij de Heer van de Haard. De Gele Keizer onder de Keukengoden, de ‘Gele Keizer in de haard’, beheerst het lot van de mensen en schrijft hun overtredingen op in een zwart register. De auteur verzucht: de Keukengod houdt zo streng toezicht, maar mensen handelen alleen voor het kortstondige genot. Wie denkt er dan aan dat er een Keukengod in huis is, en wie handelt met eerbied in het hart?

Het slotvers zegt dat de Keukengod een godheid is aan wie men volgens de officiële ritus offers brengt. Als mensen zelf oprecht en deugdzaam handelen, heeft de Keukengod niets op hen aan te merken. De passage benadrukt dat taoïstische beoefening vooral draait om het cultiveren van het hart en de geest. Uiterlijke rituelen kunnen hun plaats hebben, maar de basis ligt in de dagelijkse beoefening van deugd.

Deze passage uit de Jing (klassieke tekst) legt uit dat alles wat mensen in de wereld doen door de Hemel wordt bewaakt en beloond of bestraft. Wie een ernstige fout begaat, kan volgens de tekst twaalf jaar van zijn levensduur verliezen; dit heet ‘ji ontnemen’ (duoji). Bij een kleinere fout gaat het om honderd dagen of één dag levensduur, aangeduid als ‘suan ontnemen’ (duosuan).

De tekst beschrijft uitvoerig dat bij ieders geboorte de verwachte levensduur in de Hemelse Hofhouding wordt vastgelegd. Taishang Laojun, de hoogste godheid van het Daoïsme, geeft de goden van hemel en aarde, de zon en maan, de sterren en de verschillende onsterfelijke beambten opdracht om elke drie dagen verslag uit te brengen, elke tien dagen de verslagen samen te voegen en elke honderd dagen de balans op te maken. Zo worden mensen voortdurend beoordeeld. Wie goed doet en De (Deugd/Kracht) opbouwt, kan zijn leven verlengen; wie kwaad doet en misdrijven begaat, ziet zijn levensduur meteen afnemen.

De tekst geeft twee voorbeelden. Toen Zhao Ye naar het Shangqing-paleis werd gebracht, een verblijfplaats in het Daoïstische hemelse rijk, zag hij met eigen ogen hoe beambten de registers controleerden van mensen die in het jaar Wushen waren geboren. Van ieder stonden de naam en de dagelijkse daden nauwkeurig opgetekend: goede daden leverden extra levensjaren op, misstappen kostten levensjaren.

Het andere voorbeeld gaat over Fu Zhongxin. Hij had oorspronkelijk negenenvijftig jaar kunnen worden, maar verloor uiteindelijk zijn hele levensduur door twee fouten die op het eerste gezicht onbeduidend leken: ‘geen wierook branden’ en ‘uitslapen’. De goden legden uit dat geen wierook branden blijk gaf van gebrek aan eerbied voor hemel en aarde, en dat uitslapen wees op overmatige toegeeflijkheid aan verlangens. Daarom waren het geen kleine overtredingen. Zelfs Fu Zhongxin, die doorgaans graag anderen hielp, werd ervoor gestraft. Dat laat zien hoe streng de Hemel toezicht houdt.

De kern van deze passage is een waarschuwing: ieder dagelijks gedrag staat onder toezicht van de goden. Zelfs een misstap die klein lijkt, kan de levensduur beïnvloeden. Daarom moeten mensen steeds zorgvuldig spreken en handelen, en met eerbied voor hemel en aarde leven.

Deze passage uit de Taishang Ganying Pian (Klassieker over de reacties van de Hemelse Weg) stelt dat beoefenaars hun gedachten en gedrag streng moeten bewaken. Een misstap hoeft niet uitgesproken of uitgevoerd te worden om als misstap te tellen: zodra er in het hart een onzuivere gedachte opkomt, is er al sprake van een overtreding. Zelfs zulke vluchtige gedachten zijn voor de goddelijke machten duidelijk zichtbaar.

De tekst benadrukt dat iemands levenslot kan voortduren of worden afgesneden. Vaak is het juist onoplettendheid voor kleine details die de beoefening uiteindelijk schaadt. Wanneer zonden zich opstapelen, kan dat tot de ondergang leiden; alleen door De (Deugd/Kracht) op te bouwen, kan men de bescherming van de Hemel ontvangen. De Hemel behandelt iedereen gelijk en trekt niemand voor.

Vervolgens somt de tekst honderden grote en kleine misstappen op die wie de Dao (de Weg) wil beoefenen en onsterfelijkheid nastreeft, moet vermijden. Zo had de Ware Heer Xu Xun, een van de Vier Grote Hemelse Meesters (Tianshi), grote verdiensten opgebouwd door talismannen te tekenen, zieken te genezen en mensen in nood te helpen. Toch moest hij wachten op een algemene amnestie voordat hij kon opstijgen, vanwege drie overtredingen: zeven generaties lang zijn voorouders niet eren met offers, hebzucht en het verzwijgen van zijn misstappen. De vrouwelijke onsterfelijke Yang Zhengjian moest volgens het verhaal een jaar langer op aarde blijven omdat ze als jong meisje haar ouders had geholpen twee munten aan belastinggeld te verbergen. Zelfs Tao Hongjing, samensteller van het Bencao, en Sun Simiao, auteur van de Qianjin Fang, konden door het gebruik van insecten als medicijn, waarbij levens werden genomen, slechts de lagere rang van onsterfelijkheid bereiken die bekendstaat als onsterfelijkheid door lijktransformatie.

Het strengste voorbeeld betreft zevenenveertig Ware Onsterfelijken die hun beoefening begonnen terwijl ze nog seksuele begeerte koesterden. Hun namen werden niet alleen uit het onsterfelijkenregister geschrapt; ook moesten ze zich verantwoorden voor de Drie Ambtenaren, de godheden van Hemel, Aarde en Water. Wie onsterfelijkheid nastreeft, mag dus zelfs de kleinste misstap niet begaan en moet zuiver blijven als een parel waarop geen stofje rust. Anderen helpen en levens redden zijn op het pad van de beoefening zeker belangrijk, maar het is minstens zo noodzakelijk het eigen hart te bewaken en geen onzuivere gedachten toe te laten.

Wie naar onsterfelijkheid streeft, moet de honderden verboden en taboes die in de geschriften worden genoemd zorgvuldig in acht nemen en vermijden.

De lofzang zegt:

Het rijk van de onsterfelijken kan worden bereikt door studie, en ook een lang leven zonder dood is met de juiste methoden mogelijk. Verzamel in ruime mate allerlei technieken en geneesmiddelen, oefen de geest en breng de adem tot rust. Maar de verleidingen van de buitenwereld zijn talrijk en ingewikkeld, en lijken aantrekkelijk en plezierig. Wie zijn innerlijk werkelijk zuiver en vrij van afleidende gedachten wil houden en de weg naar onsterfelijkheid wil volbrengen, moet eerst zijn plichten als mens vervullen. Wat met de rechtvaardigheid strookt, moet je volgen; wat ertegen ingaat, moet je vermijden.

De toelichting zegt:

Over de betekenis van de Dao bestaan in allerlei klassieke werken uiteenlopende opvattingen. De uitleg in de Gulden Middenweg (Zhongyong) is echter het gemakkelijkst te begrijpen. Daar staat: ‘Wat de Hemel de mens schenkt, heet de aangeboren aard. Die aard volgen heet de Weg.’ De aangeboren aard is het wezen van de Dao; de Dao is de werking van die aard. Voordat verlangens opkomen, is de geest helder en zuiver. Die toestand is de natuurlijke verschijning van de aangeboren aard en vormt het wezen van de Dao. In het dagelijks leven de aangeboren aard volgen en je niet door verlangens laten beheersen, is de werking ervan en de belichaming van de Dao. Welke dagelijkse woorden en handelingen zijn niet een uiting van de Dao? Daarom vroeg Confucius: ‘Welke zaak is er die deze Weg niet volgt?’ Juist handelen is in overeenstemming met de Dao; verkeerd handelen keert zich ervan af. Doen wat gedaan moet worden en ophouden wanneer je moet ophouden: dat is wat de Taishang Ganying Pian bedoelt met voorwaarts gaan en terugwijken. Mensen volgen hun aangeboren aard echter vaak niet en bewaren de zuiverheid van vóór het ontstaan van verlangens niet. Daardoor keren ze de zaken om: ze zien het juiste voor verkeerd aan en het verkeerde voor juist, wijken terug wanneer ze vooruit moeten gaan en gaan vooruit wanneer ze zich moeten terugtrekken.

De heer Zhao Qingxian uit de Song-dynastie, Zhao Bian, zei eens: ‘Wat ik overdag doe, meld ik ’s avonds met negen buigingen en wierook aan de Hemel. Wat ik niet durf te melden, durf ik ook niet te doen.’ Su Zhe, ook bekend als Huangmen, tekende de woorden van Yin Jun op: ‘Wat ik overdag doe, schrijf ik ’s avonds op papier. Wat ik niet kan opschrijven, doe ik niet.’ Beiden volgden hun aangeboren aard en maakten bij hun keuzes om vooruit te gaan of terug te wijken geen fouten over wat wel of niet met de Dao strookt. Maar hoeveel mensen in de wereld begrijpen dit werkelijk?

De lofzang zegt:

De Dao ligt vlak voor je: helder en open. Dat is de gewone, blijvende Weg. Het aangeboren geweten in het menselijk hart kan goed en kwaad onderscheiden zodra je je blik naar binnen keert. Als één gedachte niet verduisterd raakt, zijn het aangeboren vermogen en het ware weten vanzelf aanwezig. Wie de Dao daarbuiten gaat zoeken, bedriegt zichzelf en anderen.

De Jing zegt: ‘Bewandel geen verkeerde paden.’

De toelichting zegt:

Laojun zei: ‘De Grote Dao is van nature vlak, maar mensen houden er juist van zijpaden te nemen.’ ‘Vlak’ betekent effen; een ‘pad’ is hier een onjuist zijpad. Het doet denken aan Tantai Mieming, de leerling van Confucius die bekendstond om zijn rechtschapenheid … (de verdere toelichting op ‘bewandel geen verkeerde paden’ is onvolledig).

Deze passage laat aan de hand van twee verhalen zien dat men tijdens de cultivering voortdurend het juiste bewustzijn moet bewaren: een ogenblik van onoplettendheid kan al een kans doen verkeren.

Het eerste verhaal gaat over Li Tuifu, die zich op de berg Hengshan had teruggetrokken en het steeds betreurde dat hij nooit een verlichte meester had ontmoet. Op een dag hoorde hij diep in de bergen het geluid van een schaakspel. Toen hij opkeek, zag hij twee onsterfelijken op een boomtak tegen elkaar spelen. Hij wilde hen net om onderricht vragen, maar een boerin die voorbijliep trok zijn aandacht en hij keek om. Meteen verdwenen de onsterfelijken. Het verhaal maakt duidelijk dat men zich bij de cultivering moet concentreren: één enkele afdwaling van de gedachte kan een kostbare kans doen verloren gaan.

Het tweede verhaal gaat over Zhang Mu, die als districtsbestuurder ontdekte dat de wijn in de plaatselijke tempel na ieder offermaal helemaal op was. Hij bedacht een plan om de ‘geesten’ dronken te voeren en ontdekte dat de dader een oude aap was. Toen de aap wakker werd, zei hij: ‘Ik verdien het om te sterven, maar wat ik in al die jaren heb opgespaard, kan het district van nut zijn.’ Daarna vluchtte hij. Dit verhaal waarschuwt dat zelfs een schijnbaar kleine verkeerde neiging, zoals gulzig drinken, tot grote misstappen kan leiden.

Het daaropvolgende lofvers vat de les samen: het pad van de cultivering lijkt misschien vlak, maar iedere stap vraagt om voorzichtigheid. Men moet zijn woorden en daden voortdurend met de regels van gepast gedrag in toom houden en zichzelf telkens opnieuw onderzoeken; anders raakt men gemakkelijk op een dwaalspoor.

Daarna wordt de uitdrukking ‘zich zelfs in een donkere kamer niet misleiden’ toegelicht. Een waarlijk edel mens bewaart zijn integriteit, zelfs in een donkere, verborgen plek waar niemand hem kan zien. Met verwijzingen naar de Zhongyong en de Shijing wordt benadrukt dat men juist in het verborgene extra zorgvuldig moet zijn. De Ware Vorst Yisheng onderrichtte Zhang Shouzhen dat iemand die zichzelf zuiver houdt en oprecht van gedachte is, vanzelf in overeenstemming met de Hemelse orde leeft. Het voorbeeld van Zhang Jianzhang, dat slechts terloops wordt genoemd, wijst op het belang van het bewaren van het juiste bewustzijn in tijden van gevaar.

De kern van de passage is dat cultivering begint bij de kleinste dingen: men moet het juiste bewustzijn bewaren en trouw blijven aan zijn innerlijke principes, ook wanneer niemand toezicht houdt. Eén enkele verkeerde gedachte kan immers gevolgen hebben die niet meer ongedaan te maken zijn.

Een man in blauwe kleding kwam in een bootje aan en zei dat de onsterfelijke ambtenaar je wilde spreken. Terwijl je nog in een roes verkeerde, had je de oever al bereikt. De ambtenaar zei: ‘Je hebt je leven lang open en eerlijk gehandeld. Zelfs in het verborgene, waar niemand je kon zien, heb je je geweten niet bedrogen. De Hemel heeft dat allemaal gezien. Je hoeft niet bang te zijn voor de storm: stap gerust weer in de boot, dan stuur ik iemand mee om je te begeleiden.’ Later volbracht Zhang Jian inderdaad zijn opdracht en keerde hij veilig terug. Daarop legde hij zijn ambt neer en ging de Dao beoefenen; uiteindelijk bereikte hij de Dao en werd hij onsterfelijk.

Toen Wei Xing daar in Xichuan een ambt aanvaardde, nam hij zijn neef Wei Wei met zich mee. Een oude soldaat, Ding Yue genaamd, diende hen. Wei Wei merkte dat hij geen gewoon mens was. Net toen hij hem hierover wilde ondervragen, nam Ding Yue uit eigen beweging afscheid. ‘Eigenlijk ben ik een onsterfelijke,’ zei hij. ‘De Hemel prijst je om je gedrag: je bedriegt je geweten niet in het verborgene. Daarom ben ik gestuurd om je op de proef te stellen. Je hebt die reputatie waargemaakt. Je zult zeker de Dao bereiken en onsterfelijk worden, maar eerst moet je nog twee beproevingen doorstaan.’ Wei Wei vroeg wat die twee beproevingen inhielden. Ding Yue legde uit: ‘Wat de confucianisten een “wereld” noemen, heet bij de boeddhisten een “kalpa” en bij de taoïsten een “stofperiode”. Twee stofperioden zijn dus twee beproevingen.’

Wat valt dit te betreuren! Mensen durven tegenwoordig zelfs in het openbaar schaamteloos te bedriegen; hoeveel te meer doen ze dat op plekken waar niemand hen kan zien? Daarom spraken de ouden vaak over ‘het gewone overstijgen en het heilige binnengaan’, terwijl dat tegenwoordig zelden nog wordt gezien. Je geweten niet bedriegen in het verborgene: dat hangt helemaal van jezelf af.

Het bijbehorende lofgedicht luidt:

Omstandigheden kennen licht en donker, maar gedachten zijn niet verdeeld in zichtbaar en verborgen. Zodra een gedachte opkomt, hebben de geesten van Hemel en Aarde haar al doorgrond. Wie verkeerd handelt, is als een overstromende vloed. Ware zelfcultivering draait niet om uiterlijke vertoning: ze vraagt dat je ook alleen je geweten onder ogen kunt komen, je hart recht houdt en je persoon cultiveert.

Deugden en verdiensten vergaren vraagt dezelfde vurige toewijding als die van een boer die op een rijke oogst hoopt, en dezelfde vlijt als die van een koopman die zijn zaak runt. Vandaag bouw je De op, morgen ga je daarmee verder; vandaag verricht je goede werken, morgen opnieuw. Volgens de overlevering kan iemand die zich tot een Hemelse Onsterfelijke cultiveert in slechts vier jaar dertienhonderd goede daden volbrengen, en iemand die een Aardse Onsterfelijke wordt in één jaar driehonderd. Helaas geven mensen het vaak halverwege op. Heb je nooit het verhaal gehoord van water dat steen uitholt?

De Dame van de Paarse Leegte vertelde eens het volgende. Er was vroeger een zekere meester Fu, die al van jongs af aan naar de Dao verlangde. Zeven jaar lang beoefende hij de Weg in een stenen grot op de Jiao-berg. Op een dag ontmoette hij de Ware Mens van de Grote Pool (Taiji), die hem een houten boor gaf en hem opdroeg een massief rotsblok van vijf chi dik te doorboren. ‘Op de dag dat de steen is doorboord, zul je de Dao bereiken,’ zei hij. Meester Fu bleef volhouden en boorde zevenenveertig jaar lang. Uiteindelijk drong de boor door de steen heen. De Ware Mens van de Grote Pool kwam inderdaad om hem naar het onsterfelijke rijk te begeleiden.

De Vrouwe van de Zuidelijke Berg (een vrouwelijke onsterfelijke binnen het Daoïsme) vertelde eens het volgende verhaal. Lang geleden wilde iemand de Dao cultiveren, maar wist niet hoe. Daarom knielde hij elke ochtend en avond voor een dorre boom en bad om onsterfelijkheid. Hij hield dit achtentwintig jaar vol. Toen kreeg de dorre boom plotseling bloemen, waarvan het sap zo zoet was als honing. De man at de bloemen en dronk het sap, en bereikte onmiddellijk de Dao en werd onsterfelijk. Hieruit blijkt dat verdienste opbouwen niet per se betekent dat je voor stenen of bomen moet buigen. Het gaat erom vol te houden. Wie oprecht naar de Dao streeft, kan alles bereiken.

De weg van wijzen en heiligen bestaat erin jezelf te vervolmaken en anderen tot nut te zijn, en menslievendheid en Deugd (De) als je verantwoordelijkheid te beschouwen. De Dao cultiveren begint bij je eigen aard; zelfs kleine goede daden moet je zorgvuldig verrichten. Verwezenlijking vraagt om langdurige inspanning en laat zich niet overhaasten. Het belangrijkste is dat je alle levende wezens met mededogen bejegent.

In boeddhistische geschriften staat dat de Boeddha eens aan de Bodhisattva Puyan uitlegde: ons lichaam is tijdelijk samengesteld uit de vier elementen aarde, water, vuur en wind. Waar is dit illusoire lichaam wanneer de vier elementen uiteenvallen? Wat we ‘geest’ noemen, is in feite een bedrieglijke gewaarwording die ontstaat wanneer de zes zintuiglijke vermogens — ogen, oren, neus, tong, lichaam en geest — in aanraking komen met de buitenwereld. Zodra die invloeden verdwijnen, verdwijnt ook deze bedrieglijke gewaarwording. Waarom blijven mensen dan vasthouden aan deze illusoire ‘geest’? En waarom gebruiken ze die geest niet om mededogen in praktijk te brengen?

De Boeddha sprak over liefdevolle vriendelijkheid, mededogen, vreugde en gelijkmoedigheid als de vier onmetelijke gemoedstoestanden. Ook de Oude Heer van het Hoogste Dao zei dat mededogen, soberheid en niet als eerste voorop willen lopen de drie kostbaarheden zijn. Als zelfs wijzen en heiligen zoveel waarde hechten aan mededogen, hoeveel te meer geldt dat dan voor gewone mensen? In geschriften staat dat er boven een lamp kleine wezens leven die zich voeden met het licht; wie de lamp uitblaast, kan hen doden. Voordat de eerwaarde Kāśyapa, een van de tien voornaamste leerlingen van de Boeddha, monnik werd, vroeg hij zijn vrouw olie te persen om de ossen te voeren. Zijn vrouw kon er niet tegen dat bij het persen kleine levende wezens werden vertrapt. Deze lessen maken duidelijk dat beoefening begint met mededogen in de kleinste dingen.

Deze passage laat aan de hand van enkele verhalen zien hoe belangrijk een barmhartig hart is. De familie van de oude vorst Bao Wen, Min Zhong, doodde zeven generaties lang geen dieren en liet graag dieren vrij. Maar in de tijd van Min Zhong zelf begon hij daaraan te twijfelen. Hij ging te rade bij de Chanmeester Xiao Fahua en vroeg of hij dieren zowel met rust kon laten als niet bewust hoefde vrij te laten, en alles geheel op zijn beloop kon laten. De meester berispte hem streng: ‘Je hebt het helemaal mis! Denk je soms dat je niets hoeft te doen om het te begrijpen? Zelfs een levenloze pilaar kan geen lijden verlichten of wezens redden. Zo onderwijzen de Boeddha’s en bodhisattva’s het niet.’ Min Zhong brak uit in koud zweet en deed opnieuw de gelofte om een miljoen levende wezens vrij te laten.

Later hielp Min Zhong bij de bestrijding van een ramp in de streek rond de Huai-rivier. Toen hij het rumoer hoorde van kokkels in een bamboemand aan de oever, ruilde hij voedsel voor tientallen dan kokkels. Nadat hij voor ze had gereciteerd uit een geschrift, liet hij ze vrij. Toch begon hij te twijfelen: ‘Ik laat er zoveel vrij. Wat als ze in een volgend leven terugkeren om mij te belonen en mijn familie worden? Dan haal ik me toch alleen maar moeilijkheden op de hals?’ Die nacht droomde hij dat bodhisattva Manjushri verscheen en hem onderrichtte: ‘In een vorig leven ben ik zelf als kokkel geboren. Houd vast aan je goede intentie en twijfel niet.’ Pas toen raakte Min Zhong werkelijk overtuigd.

Een ander verhaal gaat over Wang Huan, die in de Xuanhe-periode zo ernstig ziek werd dat hij op sterven lag. In een droom verscheen een gouden Boeddha en zei: ‘Je hebt in je leven meer dan tienduizend dieren vrijgelaten. Je tijd is nog niet gekomen.’ De Boeddha gaf hem ook een geneesmiddel: gelijke delen poria, kalotjeskruid, wortelschors van de wolfberry en zoethout. Wang Huan volgde het voorschrift en genas inderdaad.

De passage besluit met de stelling dat barmhartigheid de grondslag is van alle goede daden. Alle wezens in hemel en op aarde zijn uit dezelfde bron voortgekomen; ze hechten aan het leven en vrezen de dood. Deze verhalen laten zien dat de goddelijke machten alle levens beschermen en zelfs de kleinste wezens niet over het hoofd zien. Zoals het lofgedicht zegt: alle wezens delen één oorsprong en zijn onderworpen aan het Hemelse gebod; het verlangen naar leven en de angst voor de dood behoren tot hun gemeenschappelijke aard.

Hier gaat het om de barmhartigheid die iemand die de Dao beoefent in zich hoort te dragen. De menselijke aard is van oorsprong goed, maar wie zich overgeeft aan wreedheid en geweld en naar believen levende wezens slacht en bereidt, raakt die aard kwijt. Zelfs kleine vliegende insecten en kruipende dieren verdienen ons mededogen. Een werkelijk deugdzaam en welwillend mens beschouwt alle dingen alsof hij naar zichzelf kijkt. Pas dan is zijn welwillendheid tot volle wasdom gekomen.

De Taishang Ganying Pian (Verhandeling van de Allerhoogste over de wisselwerking tussen Hemel en mens) is een taoïstisch geschrift dat aanspoort tot het goede. Het benadrukt dat Hemel en mens op elkaar inwerken en dat goed en kwaad gevolgen hebben. Deze passage stelt nadrukkelijk dat beoefenaars mededogen moeten ontwikkelen voor al het leven en levende wezens niet mogen minachten omdat ze klein zijn. Volgens het taoïsme bezitten alle dingen een geestelijke aard. Een leven schaden tast de eigen Deugd aan en stapelt kwade gevolgen op. Wie daarentegen het leven beschermt, ontwikkelt een welwillend hart en bouwt verdienstelijke daden op.