《紫陽真人悟真篇三註》

Dzieło to, Wuzhen pian (Pismo o urzeczywistnieniu prawdy), napisał Prawdziwy Człowiek Ziyang, Zhang Boduan. Później trzej wybitni mistrzowie Daoistyczni — Prawdziwy Człowiek Zixian, Xue Daoguang, Prawdziwy Człowiek Ziye, Lu Shu, oraz Shangyangzi, Chen Zhixu — opracowali do niego osobne komentarze. Szesnaście siedmioznakowych wierszy otwierających utwór symbolizuje tajemnicę „dwóch ósemek składających się na jeden jin” — termin z alchemii Daoistycznej oznaczający harmonijne połączenie Yin-Yang.

Wiersz wyraża żal, że człowiek, który nie poszukuje Dao (Drogi), najwyższej prawdy Daoizmu, by wydostać się z błądzenia, nie zasługuje na miano prawdziwie wielkiego, choćby obdarzony był niezwykłym talentem. Życie trwające sto lat jest krótkie jak iskra krzesana z krzemienia, a jego wzloty i upadki przemijające niczym bańki na wodzie. Człowiek zabiega o sławę, pozycję i bogactwo, nie dostrzegając, że z każdym dniem słabnie. Czy nawet góry złota i srebra mogą przekupić nieubłagane przeznaczenie, by śmierć nie przyszła po swoją należność?

Xue Daoguang objaśnia, że najtrudniej jest spotkać mądrego mistrza, który wskaże właściwą drogę, a stosunkowo łatwo jest osiągnąć Dao dzięki praktyce. Zdarza się, że ludzie piastujący wysokie stanowiska nawiązują przyjaźnie z osobami kultywującymi Dao i praktykującymi alchemię, a wtedy mogą w krótkim czasie uformować Złoty Eliksir (Jindan) wielkości ziarnka prosa — najwyższy poziom alchemii wewnętrznej. To właśnie pokazuje, że „łatwo osiągnąć Dao”. Jednak siedziby dostojników i możnych są niczym bezdenne głębiny; prawdziwi adepci Dao często nie śmią się do nich zbliżyć. To dowodzi, jak trudno jest „spotkać mistrza”.

Lu Shu dodaje, że niektórzy nie mają grosza przy duszy, a mimo to od urodzenia noszą w sobie zalążek Dao i nieśmiertelności. Choć otrzymali prawdziwy przekaz Dao, łatwo im rozluźnić wodze Tygrysa i Smoka — symboli Yin-Yang — lecz trudno otworzyć zamek naczynia nazywanego „miarką cynobru”, używanego w alchemii. Dostają eliksir, ale zapominają o okresie potrzebnym na praktykę; chcą rafinować ołów i rtęć, surowce alchemii zewnętrznej, lecz nie wiedzą, od czego zacząć. Oto sytuacja, w której „łatwo spotkać mistrza, trudno osiągnąć Dao”. Czy na świecie można mieć szczęście do obu tych rzeczy naraz? Trzeba uchwycić sprzyjającą chwilę i przeniknąć Tajemniczą Bramę, kluczowy punkt praktyki — tak jak Zhang Boduan, który w Chengdu spotkał Starca z Qingcheng i otrzymał od niego przekaz Złotego Eliksiru Powrotu do Jedności, najwyższej metody alchemicznej. Takie sposobności zdarzają się raz na tysiąc lat.

Szczególnie przejmujące jest końcowe pytanie wiersza: „Czy góry złota, choćby piętrzyły się jak pasma gór, mogą się równać…?”. Nawet bezcenne jadeity i wspaniałe rumaki są mniej warte niż spokojne siedzenie i kultywowanie Dao. Niestety nieśmiertelny Zhang Boduan już odszedł, a znalezienie kogoś, kto go zrozumie, jest równie trudne jak odnalezienie muzycznego porozumienia między Boyą a Ziqiem. Lu Shu podsumowuje: Dao nigdy nikogo nie zawodzi; to ludzie często sami zawodzą Dao.

Ten fragment pisma ukazuje przede wszystkim wagę kultywowania Dao (Drogi) i gromadzenia zasług. Prawdziwi adepci starożytności, czyli ludzie o najwyższych zdolnościach, rozumieli, że trzeba najpierw gromadzić zasługi, a zarazem pojąć prawdę Wielkiego Dao. Nie można stać się świętym, nie urzeczywistniwszy Dao, ani zostać mędrcem, nie gromadząc De (Cnoty/Mocy). Kto nazywa siebie mędrcem, lecz nie praktykuje rzetelnie, ostatecznie ginie tak jak zwykli ludzie i nie zasługuje na miano prawdziwie wielkiego człowieka.

Sto lat życia może się wydawać czasem chwały i dostatku, lecz przemija w mgnieniu oka. Nawet człowiek tak zasłużony jak Han Xin albo tak bogaty jak Shi Chong nie uniknął śmierci; przeciwnie, te próżne tytuły i bogactwa stały się przyczyną ich zguby. Pismo mówi, że najgłębszą prawdę Wielkiego Dao można wykorzystać do doskonalenia siebie i pielęgnowania natury; w dalszej kolejności — do rządzenia państwem, a dopiero na końcu — do zarządzania całym światem. Dlatego gromadzenie cnót jest prawdziwą mądrością, a gromadzenie majątku — głupotą. Głupiec, który opływa w bogactwa, obciąża się ciężką karmą, zaś mędrzec żyjący w ubóstwie ma lekką karmę. Nieustanny obrót Niebiańskiej Drogi sprawia, że odpłata zawsze dosięga człowieka.

Nieśmiertelny Mędrzec, autor tekstu, litował się nad ludźmi, którzy z chciwości gromadzą majątek i zaciągają karmiczne winy, dlatego napisał te wiersze, by zachęcić ich do praktykowania Wielkiego Dao. Nawet jeśli człowiek dożyje stu lat, któż potrafi przewidzieć życie i śmierć, nieszczęście i pomyślność? Jeszcze wczoraj mógł jeździć konno po ulicy, chełpiąc się przed innymi, a dziś już leży w trumnie. Żony ani majątku nie zabierze ze sobą, lecz skutki popełnionych win będzie musiał ponieść sam. Jeśli nie zacznie szukać wielkiego Eliksiru, czyli metody praktyki, jak ma go odnaleźć? A gdy już go odnajdzie, lecz nie podejmie praktyki, okaże się jeszcze większym głupcem.

Prawdziwy Mędrzec Daoguang dodaje: qilin i feniks ukazują się raz na tysiąc lat, a prawdziwi nieśmiertelni są równie rzadcy. Kto przejrzy złudną naturę życia, podobnego do snu, iluzji, bańki czy cienia, może wyzwolić się z cierpień starości, choroby i śmierci. To najrzadsze wydarzenie w ludzkim świecie. Gdy spotka się jasnego mistrza i otrzyma prawdziwy przekaz, trzeba natychmiast rozpocząć praktykę, bo czas nie czeka. Na końcu wiersza Nieśmiertelny Mędrzec raz po raz przypomina: jak odnajdziesz wielki Eliksir, jeśli go nie szukasz? A jeśli go odnajdziesz, lecz nie będziesz praktykować, okażesz się głupcem. Ci z nas, którzy jeszcze nie urzeczywistnili Dao, powinni czym prędzej szukać mistrza. Ci zaś, którzy już spotkali jasnego mistrza, nie mogą bezczynnie siedzieć — powinni wykorzystać chwilę sposobną do praktyki, symbolizowaną przez ziarnko prosa, i wytrwale praktykować przez długi czas, co oznacza dziewięcioletni okres.

Na koniec Prawdziwy Mędrzec Ziye wzdycha: zrozumieć zasadę nietrudno, trudno zaś naprawdę wcielić ją w życie. Droga praktyki jest doprawdy subtelna i cudowna!

Uwaga: „ziarnko prosa” symbolizuje cenną chwilę sposobną do praktyki, a „dziewięć lat” oznacza długi okres ćwiczeń. „Purpurowe obłoki” i „Tajemna Stolica” to obrazy niebiańskich krain taoizmu. „Pan Xu” odnosi się do Xu Xuna, słynnego taoisty z dynastii Jin.

Fragment ten omawia kilka zagadnień.

Na początku mówi o długości ludzkiego życia: najdłuższe trwa około stu lat, średnie — osiemdziesiąt, a najkrótsze — sześćdziesiąt. W całym życiu dni prawdziwie wolnych od trosk przypada zaledwie cztery lub pięć w miesiącu. Ludzie na świecie gorączkowo zabiegają o sławę i majątek, sądząc, że dzięki nim będą długo cieszyć się życiem. Nie wiedzą jednak, że śmierć może nadejść w każdej chwili. Autor ubolewa nad ich zaślepieniem: trudzą się, by zapewnić żonie i dzieciom bogactwo, lecz po ich śmierci żona wychodzi ponownie za mąż, a majątek przechodzi w cudze ręce. Kto wtedy pamięta o zmarłym mężu, który cierpi w piekle? Dlatego słowa Nieśmiertelnego Mistrza brzmią tak przejmująco: „Żona i majątek pozostawione po śmierci nie są już twoje; z grzechami, które na siebie ściągasz, nie oszukasz samego siebie”.

Następnie tekst krytykuje ludzi zarozumiałych, którzy spotkali prawdziwego mistrza i usłyszeli od niego o Wielkiej Drodze, a mimo to chcą zacząć praktykę dopiero wtedy, gdy osiągną sławę i sukces. Zamierzają wówczas kultywować Złoty Eliksir — podstawową praktykę Neidan (alchemii wewnętrznej). Nagle jednak dobiega kres ich życia, a na żal jest już za późno. Czyż to nie głupota? Autor przestrzega: ci, którzy nie słyszeli o Wielkiej Drodze, powinni czym prędzej poszukać mistrza; ci, którzy już o niej usłyszeli, powinni od razu szukać prawdziwej nauki. Długości życia nie sposób przewidzieć. Mądry jest ten, kto porzuca przywiązania i zaślepienie, a następnie z wiarą przyjmuje naukę i postępuje zgodnie z nią.

Dalej tekst objaśnia istotę kultywowania Złotego Eliksiru. Kto pragnie zostać nieśmiertelnym, powinien dążyć do najwyższego poziomu nieśmiertelności — niebiańskiej; Złoty Eliksir jest zaś podstawową metodą tej praktyki. Gdy dwie energie Yin-Yang (yin-yang), określane jako „dwie rzeczy”, połączą się w ciele, a Pięć Faz (Wǔxíng: Drewno, Ogień, Ziemia, Metal, Woda) będzie w nim dopełnionych, osiąga się zjednoczenie Smoka i Tygrysa, czyli harmonię Yin i Yang. Pośredniczy w nim Ziemia Wu-Ji, termin Neidan oznaczający prawdziwą intencję. Dzięki niej Yin i Yang jednoczą się niczym zgodnie żyjący małżonkowie. Gdy praktyka dojrzeje, adept może wznieść się do niebios.

Na koniec tekst rozróżnia pięć stopni nieśmiertelności. Nieśmiertelny duchowy, czyli guixian, ma subtelny, poruszający się duch Yin, lecz nie posiada ciała. Nieśmiertelny ludzki, czyli renxian, żyje wśród ludzi, długo i bez chorób. Nieśmiertelny ziemski, czyli dixian, potrafi unosić się wśród chmur, nie odczuwa zimna ani upału i żyje wiecznie na wyspach nieśmiertelnych. Nieśmiertelny niebiański, czyli tianxian, osiąga doskonałość ciała i ducha oraz jedność z Dao (Drogą); może przenikać przez Słońce, Księżyc i metale szlachetne, a jego przemiany są nieograniczone. Mistrz Yin dodaje, że ten, kto potrafi odciąć się od pragnień, praktykuje oddychanie embrionalne — zaawansowaną metodę oddechową — i wprowadza ducha w stan skupienia, a następnie porzuca ciało, odradza się w innym ciele i dzięki przemianom Yin-Yang osiąga nieśmiertelność, należy do niższej kategorii nieśmiertelnych duchowych. Kto zaś opanował cudowne metody, takie jak talizmany i rejestry Trzech Zbroi, przysięgę Zhengyi (Ortodoksyjnej Jedności) i nauki Shangqing z Trzech Grot (Dongzhen/Dongxuan/Dongshen), a także sztukę miecza i metodę wyzwolenia przez zwłoki — sposobu osiągania nieśmiertelności… (oryginał urywa się w tym miejscu).

Ci, którzy osiągają Dao dzięki kultywacji, stają się nieśmiertelnymi przebywającymi w Pałacu Południowym, siedzibie taoistycznych istot nieśmiertelnych, i praktykują w rozmaitych grotach i błogosławionych krainach. To środkowy poziom drogi nieśmiertelnych. Kto zaś doskonali Złoty Eliksir i osiąga Wielkie Dao — czy to porzucając śmiertelną powłokę, czy wznosząc się za dnia do niebios — zdobywa najwyższy stopień niebiańskiego nieśmiertelnego, dziewiąty szczebel najwyższej klasy. Istnieje siedemdziesiąt dwie metody alchemiczne, lecz tylko Wielkie Dao Złotego Eliksiru prowadzi do osiągnięcia niebiańskiej nieśmiertelności.

Droga Złotego Eliksiru polega na stwarzaniu tego, co istnieje, z tego, co nieistniejące. Jej źródłem jest pierwotne, jedyne Qi z Hun-yuan (przednie Qi pierwotne), obecne jeszcze przed rozdzieleniem Nieba i Ziemi. Nie ma ono nic wspólnego z metalami i minerałami, takimi jak cynober czy rtęć, powstałymi w świecie po ukształtowaniu się Nieba i Ziemi. Nie jest też wytwarzane metodami, które tworzą „istnienie z istnienia”, na przykład przez gotowanie popiołu i szronu z roślin albo wydobywanie z własnego ciała Jing i krwi. Dzięki szczególnej metodzie praktyki, stosowanej w wyznaczonym czasie, Mędrcy skupiają to pierwotne, jedyne Qi i formują z niego Złoty Eliksir wielkości ziarna prosa.

Złoty Eliksir ma wiele innych nazw: prawdziwy ołów, Yang Dan, esencja prawdziwej jedności, Tygrys Wody czy Taiyi zawierające prawdziwe Qi. Kto go przyjmie, może natychmiast przekroczyć zwyczajny stan i stać się świętym. To najwyższa metoda kultywacji niebiańskiej nieśmiertelności, rzadko spotykana na świecie. Skoro dane nam było usłyszeć o tej Wielkiej Drodze, powinniśmy porzucić próżny przepych i skupić umysł na błękitnym niebie. Nie należy dążyć do osiągnięć niższych i pośrednich; trzeba postanowić zdobyć najwyższy stopień niebiańskiej nieśmiertelności.

Pierwotne, jedyne Qi istniało przed ukształtowaniem się Nieba i Ziemi, złączone z pustką. Nie można go zobaczyć, usłyszeć ani dotknąć. Mędrcy ukazują pustkę przez to, co istnieje, a bezkształtną nicość — przez byt. To, co istnieje, oznacza tu pokrewne sobie substancje o formie, takie jak prawdziwe Yin i prawdziwe Yang. Pustka zaś odnosi się do bezkształtnego Qi, które rodzi się w chwili pierwszego połączenia Yin i Yang. Gdy spotykają się to, co ma formę, i to, co bezkształtne, zespalają się w perłę Złotego Eliksiru wielkości ziarna prosa. Jak mówi Jing Początku Pierwotnego: zawieszona na samym początku w pustej przestrzeni perła wielkości ziarna prosa jest ucieleśnieniem tego pierwotnego, jedynego Qi.

Ten fragment omawia symbolikę stosowaną w taoistycznej alchemii wewnętrznej, czyli Neidan. Dawni Mędrcy obawiali się ujawnić tajemnice Nieba, dlatego objaśniali sekrety praktyki za pomocą rozmaitych metafor.

Błękitny Smok symbolizuje Yang w ludzkim ciele — Prawdziwe Yang — i ma wiele innych nazw: Czerwony Smok, Smok Zhen, Niebiańska Dusza, Rodzina Qian, Piec Qian, Nefrytowy Ding, Nefrytowy Piec, Fusang, Tylna Cięciwa, Wschodnie Yang, Najstarszy Syn, Czerwona Rtęć, Rtęć, Cynober, Słońce Li, Czerwony Feniks i inne. Wszystkie te określenia odnoszą się do tej samej rzeczy: energii Yang obecnej w ludzkim ciele.

Podobnie Biały Tygrys symbolizuje Yin w ludzkim ciele — Prawdziwe Yin — i również nosi wiele nazw: Czarny Tygrys, Tygrys Dui, Ziemska Dusza, Pozycja Kun, Ding Kun, Złoty Piec, Złoty Ding, Hua Yue, Przednia Cięciwa, Zachodnia Rzeka, Najmłodsza Córka, Czarny Ołów, Piec w kształcie leżącego księżyca, Księżyc Kan, Czarny Żółw i inne.

Esencja Błękitnego Smoka nazywa się Prawdziwą Rtęcią — przedniebiańską esencją Qi. Znana jest też jako Panna Chanu, Płyn Drewna, Błękitna Piękność, Rtęć w Cynobrze, natura, Biały Śnieg, Płynna Perła, Kobieta w Błękitnej Szacie, Złoty Kruk, Dziewczyna Li, Smoczyca, Prawdziwy Ogień, Panna Chanu Dwóch Ósemek, Nefrytowy Grzyb i inne. Esencja Białego Tygrysa nazywa się Prawdziwym Ołowiem — przedniebiańskim pierwotnym Qi. Nosi też nazwy: Złoty Książę, Złota Esencja, Złoto w Wodzie, Srebro w Wodzie, uczucie, Żółty Kiełek, Złoty Kwiat, Młodzieniec w Białej Szacie, Nefrytowy Królik, Chłopiec Kan, Samiec Tygrysa, Prawdziwa Woda, Młodzieniec Dziewięciu Trójek, Mała Miarka i inne.

Kluczem do praktyki jest połączenie tych dwóch energii: Błękitnego Smoka, czyli natury, oraz Białego Tygrysa, czyli uczuć. Błękitny Smok należy do Drewna i znajduje się na wschodzie. Drewno rodzi Ogień, a jego esencją jest natura Ognia; na południu nazywa się ją Czerwonym Ptakiem. Biały Tygrys należy do Metalu i znajduje się na zachodzie. Metal rodzi Wodę, a jego esencją jest natura Wody; na północy nazywa się ją Czarnym Wojownikiem. Cztery energie symbolizowane przez Drewno, Ogień, Metal i Wodę zostają zharmonizowane przez Ziemię Wu i Ji w centrum, zwaną Żółtą Swatką. W końcu łączą się, tworząc Złoty Eliksir. Proces ten przypomina działanie swatki, która doprowadza do małżeństwa: sprawia, że energie Yin i Yang łączą się harmonijnie.

Ten fragment pisma omawia kluczową rolę „Żółtej Staruchy” (Huangpo), czyli prawdziwej intencji i Ziemi w centralnym pałacu, w godzeniu Yin-Yang podczas taoistycznej praktyki Neidan (alchemii wewnętrznej). Wu i Ji należą w Pięciu Fazach (Drewno, Ogień, Ziemia, Metal, Woda) do Ziemi, dlatego nazywa się je Żółtą Staruchą. Smok (Drewno) i Tygrys (Metal) zajmują wprawdzie odpowiednio wschód i zachód, lecz dzięki jej działaniu mogą się spotkać. Metal i Drewno są ze sobą w konflikcie, ale Żółta Starucha potrafi doprowadzić do ich połączenia. Gdy dwie energie Yin i Yang, dotąd rozdzielone, jednoczą się w „Qi prawdziwej jedności”, ukazuje się prawdziwe Ja adepta. To symboliczny etap Waidan (alchemii zewnętrznej).

Po ukończeniu Neidan adept odczuwa, jak otacza go blask różanych obłoków z dziewięciu niebios, a pod pachami powiewa wiatr — to określenie doświadczenia swobodnego przepływu energii przez kanały. Trudno osiągnąć taki stan bez głębokich zasług zgromadzonych w poprzednich żywotach i wielu dobrych uczynków. Ziye, jeden z komentatorów, dodaje, że aby stać się nieśmiertelnym niebios, trzeba wypracować Złoty Eliksir. W istocie jego źródło tkwi w tym, co od początku jest w nas, lecz na pewien czas pozostaje ukryte w „Pałacu Kun”, czyli w dolnym Dantian (centrum energii). „Dwie rzeczy” oznaczają tu Yin i Yang: „mnie”, czyli pierwotnego Shen (ducha), oraz „to drugie”, czyli pierwotne Qi. Kiedy się spotykają, natura i uczucia osiągają harmonię, Pięć Faz staje się pełnych, a Smok i Tygrys okazują się jedynie symbolami natury i uczuć.

Kluczowe znaczenie ma znak „spotkać”. Oznacza stan, w którym to, co pozornie użyteczne, okazuje się bezużyteczne, a to, co zdaje się nie przynosić skutku, spełnia się samo w toku praktyki. Jest to tak naturalne, jak nurt rzeki przepływający przez gęste bambusy czy białe obłoki unoszące się ponad górami. Wu i Ji symbolizują Drogę Środka i zajmują właściwe miejsce. Odnoszą się również do „Ziemi intencji”, czyli prawdziwej intencji. Gdy intencja adepta łączy się z pierwotnym Qi, jest to jak radosne zjednoczenie małżonków. Jeśli tylko Yin, czyli ciało, pragnie połączyć się z Yang, czyli pierwotnym Shen, lecz Yang nie odpowiada, Yin i Yang będą sobie przeciwne i nie zdołają się zespolić, a wówczas trudno o przemianę i powstanie rzeczy. Dlatego Dantian, w którym znajdują się Wu i Ji, jest miejscem, gdzie dojrzewa życie, a jego podstawą jest prawdziwa intencja. Prawdziwa „Ziemia” nie ma stałego położenia, a prawdziwa „intencja” nie ma określonej postaci — jest to niezwykle tajemnicze.

Shangyangzi, inny komentator, wspomina, że Dao Guang Zhenren podzielił nieśmiertelnych na pięć klas: nieśmiertelnych duchów, ludzi, ziemi, duchowych oraz niebiańskich. Yin Zhenjun wyróżnił zaś trzy stopnie — wyższy, średni i niższy. Obaj podkreślają jednak, że najwyższym stanem jest nieśmiertelność niebiańska. Fragment wyjaśnia przede wszystkim zasady praktyki, w której prawdziwa intencja godzi Yin i Yang oraz prowadzi do wypracowania Złotego Eliksiru. Wskazuje, że istotą Neidan jest trzymanie się Drogi Środka i doprowadzenie do zespolenia Shen z Qi.

Fragment ten dotyczy podstawowego pojęcia taoistycznej alchemii wewnętrznej (Neidan, 内丹): zasadniczego mechanizmu Wielkiej Drogi Złotego Eliksiru. Złoty Eliksir (Jindan, 金丹), rozumiany jako Neidan powstający w ciele dzięki praktyce, jest połączeniem dwóch pierwotnych energii, Yin i Yang. Istnieje na bardziej pierwotnym poziomie niż Taiji (太极) i stanowi źródło nieba, ziemi oraz wszystkich rzeczy.

Tekst wymienia ponad dwadzieścia par przeciwieństw, które zarazem tworzą jedność: Qian i Kun (乾坤, Niebo i Ziemia), istnienie i nieistnienie, uczucie i natura, Li i Kan (离坎, Ogień i Woda), woda i ogień, Słońce i Księżyc, mężczyzna i kobieta, Smok i Tygrys, ołów i rtęć (terminy alchemii wewnętrznej symbolizujące energie Yin i Yang), otwór i tajemnica, Xuan i Pin (玄牝, symbole Yin i Yang), Wu i Ji (戊己, yangowa i yinowa Ziemia wśród Niebiańskich Pni), Kruk i Zając (乌兔, symbole Słońca i Księżyca), Jing i Qi (精气, esencja i energia witalna), Żółw i Wąż, drugi i ja, umysł i ciało, Metal i Drewno, gospodarz i gość, unoszenie się i opadanie, twardość i miękkość, cytra i miecz. W swej istocie wszystkie te pary są różnymi przejawami Qi Yin i Yang.

Qian i Kun oznaczają samą podstawę Yin i Yang; Smok i Tygrys przedstawiają ich wizerunki, a mężczyzna i kobieta są ich innymi nazwami. Ołów i rtęć ukazują ich naturę, para „drugi i ja” wskazuje ich wzajemne położenie, a Jing i Qi pełnią ich funkcje. Xuan i Pin to brama, przez którą Yin i Yang wchodzą i wychodzą. Wszystkie te przeciwstawne, a zarazem dopełniające się energie wywodzą się z pierwotnego, przedniebiańskiego Qi Hun Yuan Zhen Yi (先天混元真一之气) — najpierwotniejszej energii kosmosu.

Dokładniej: energia Yang należy pierwotnie do trygramu Qian, który jest czystym Yang. Jednak wskutek późniejszych zakłóceń, takich jak chciwość, gniew i zaślepienie, jego pojedyncza linia Yang opada na środkowe miejsce trygramu Kun, czystego Yin, tworząc trygram Kan, czyli Wodę. Energia Yin należy pierwotnie do Kun, lecz w tym zaburzeniu narusza pełną strukturę Qian i tworzy trygram Li, czyli Ogień. Istotę Li nazywa się rtęcią i symbolizuje ona pierwotnego ducha; istotę Kan nazywa się ołowiem i symbolizuje ona pierwotną esencję. Ołów pochodzi od Białego Tygrysa, czyli zachodniego Metalu, a rtęć — od Błękitnego Smoka, czyli wschodniego Drewna. Drewno rodzi Ogień, stąd mówi się, że „Smok wyłania się z Ognia”; Metal rodzi Wodę, dlatego „Tygrys rodzi się w Wodzie”.

Nazwy te odnoszą się do podstawowych substancji. W praktyce wykorzystuje się jednak energię, która z nich powstaje. „Spotkanie dwóch rzeczy” oznacza proces, w którym natura i uczucia łączą się, Qian i Kun jednoczą, a Yin i Yang krążą. Na tym polega zasadnicza zasada Wielkiej Drogi Złotego Eliksiru.

Ten fragment omawia kluczową rolę „Wu i Ji” (戊己) w wewnętrznej alchemii taoistycznej: są one związane z centralną Ziemią i symbolizują siłę pośredniczącą, która godzi Yin i Yang. Zewnętrzne pośrednictwo przypomina relację między ludźmi, którzy muszą porozumiewać się słowami, by zostać małżonkami. W praktyce wewnętrznej Wu i Ji łączą Qian i Kun — Niebo i Ziemię — oraz harmonizują Yin i Yang. Ołów, symbolizujący wodę Nerek, znajduje się na zachodzie, a rtęć, symbolizująca ogień Serca, na wschodzie. Dzielą je tysiące mil, dlatego dopiero „swat” Wu i Ji może doprowadzić do ich spotkania i połączenia, z którego powstaje „Qi prawdziwej jedności” — pierwotna energia wrodzona.

Mowa o „małżonkach” nie odnosi się do małżeństwa w życiu świeckim. Ludzie czerpią radość z posiadania potomstwa, lecz zarazem tracą siły duchowe i wikłają się w miłość, przywiązanie oraz cykl narodzin, starzenia się, choroby i śmierci. Tekst wskazuje, że zwykłych ludzi krępują pragnienia miłosne i dążenie do bogactwa, podczas gdy jedynie Mędrcy potrafią działać zgodnie z porządkiem czasu. W młodości małżeństwo i posiadanie dzieci służą podtrzymaniu więzi i norm międzyludzkich, lecz po czterdziestce należy uwolnić się od więzów zmysłowego pożądania.

W praktyce Złotego Eliksiru relacja małżonków oznacza połączenie dwóch rodzajów Qi Yin i Yang wewnątrz ciała. Zjednoczenie to nie prowadzi do świeckich uwikłań, lecz daje początek pierwotnej energii wrodzonej, która odżywia życie. Praktykujący powinien, jak Mędrzec, nie poddawać się pragnieniom miłosnym i zachować dystans.

Ten fragment omawia metaforyczne znaczenie „małżonków” w taoistycznej alchemii wewnętrznej (Neidan). „Małżonkowie” nie oznaczają tu kobiety i mężczyzny w potocznym sensie, lecz współdziałanie dwóch energii, Yin i Yang, obecnych w ciele podczas praktyki. W ujęciu zewnętrznym można to porównać do Tygrysa (Yin) łączącego się ze Smokiem (Yang), Kanu (Wodą) z Li (Ogniem) albo męskiego trygramu Zhen (Yang) z żeńskim trygramem Dui (Yin). W praktyce wewnętrznej chodzi o połączenie ołowiu — pierwotnego Qi — z rtęcią, czyli pierwotnym Shen; zjednoczenie oddechu i ducha oraz przejście od tego, co ma postać, do tego, co bezpostaciowe. Związek ten wykracza poza ziemską miłość: praktykujący ma odnajdywać radość w trudzie i porzucić przywiązania. Krótkie zespolenie, trwające około pół godziny, wystarcza, by uformowała się cenna „perła wielkości ziarnka prosa”, zalążek Neidan.

Jing podkreśla, że ta praktyka Złotego Eliksiru jest kluczem do osiągnięcia nieśmiertelności przez odwrócenie naturalnego biegu przemian. Choć każdy nosi w sobie dwie energie Yin i Yang, bez znajomości właściwej metody nie potrafi z nich korzystać. Aby praktyka się powiodła, trzeba być dobrze przygotowanym i działać w odpowiedniej chwili, gdy rodzi się Yang. Jeśli podstawy są niewystarczające, nawet spotkanie Yin i Yang nie pozwoli wykorzystać sposobnej chwili. Huangdi, Zhang Daoling, Ge Hong, Xu Xun oraz ponad trzydzieści tysięcy innych osób, które wstąpiły do nieba, a także ponad osiemset wspólnot, które wzniosły się tam w całości, osiągnęli powodzenie dzięki praktyce Złotego Eliksiru połączonej z gromadzeniem zasług i czynieniem dobra.

Na koniec poemat wskazuje, że metoda ta pozornie odwraca zwykły porządek rzeczy — Ogień Li znajduje się na dole, a Woda Kan na górze — lecz kryje niezwykłe tajemnice. Przypomina to zatrzymanie cynobru, czyli rtęci, w tyglu oraz skupienie srebrzystej rtęci, czyli ołowiu, w Jadeitowym Stawie, Dantianie. Dzięki nieustannej pracy nad regulacją ognia wewnątrz ciała w końcu ukazuje się Złoty Eliksir, jaśniejący niczym wschodzące słońce. Mistrz Wang Chongzhao podsumowuje, że ta Droga Złotego Eliksiru jest niezwykle skuteczna i cenna, a zarazem prosta do praktykowania. To tajemnica pośród tajemnic, mało znana w świecie; jej prawdziwy sens w pełni pojmują jedynie tacy nieśmiertelni mistrzowie jak Zhang Boduan, znany jako Prawdziwy Człowiek Ziyang.

Ten fragment omawia podstawowe zasady taoistycznej alchemii wewnętrznej Neidan (内丹). Zhang Boduan, znany jako Prawdziwy Człowiek Ziyang, twierdzi, że jedyną osobą na świecie, która naprawdę rozumie sztukę alchemicznego kultywowania, jest Zhang Pingshu — czyli on sam.

Zasady kultywowania wyjaśniono za pomocą pojęć Yin-Yang (阴阳) i Pięciu Faz (五行). Trygram Li (☲) należy do Ognia i odpowiada południu. Na zewnątrz jest yang, lecz wewnątrz yin, dlatego symbolizuje „prawdziwą rtęć” — termin kultywacyjny oznaczający pierwotnego ducha Shen (神). Trygram Kan (☵) należy do Wody i odpowiada północy. Na zewnątrz jest yin, lecz wewnątrz yang, dlatego symbolizuje „prawdziwy ołów” — termin oznaczający pierwotne Qi (气), czyli energię witalną. Wers „Słońce zajmuje pozycję Li i staje się kobietą; Kan łączy się z księżycowym pałacem, a jednak jest mężczyzną” posługuje się obrazem kobiety i mężczyzny, by opisać właściwości trygramów Kan i Li.

W tekście pojawiają się także terminy kultywacyjne „Smok i Tygrys”, „Złoty Kocioł” oraz „Jadeitowa Sadzawka”. Złoty Kocioł symbolizuje yang ukryte w yin — Białego Tygrysa, a Jadeitowa Sadzawka yin ukryte w yang — Błękitnego Smoka. Rtęć zawarta w piasku oznacza esencję Qi Smoka, a ołów zawarty w wodzie — esencję Qi Tygrysa. Praktykujący powinien najpierw użyć Tygrysa, czyli pierwotnego Qi, by przyciągnąć Smoka, czyli pierwotnego ducha. Dopiero gdy oba się połączą, można wyrafinować „esencję i Qi prawdziwej jedności”.

Końcowa część dotyczy „prowadzenia ognia”, czyli właściwego wyczucia faz procesu kultywacji. Ogień oznacza esencję dwóch Qi — yin i yang — a początek dnia, świt, jest ważną porą praktyki. Cały fragment wyjaśnia tajemnicze zasady zjednoczenia yin i yang oraz odwrócenia porządku Kan i Li w alchemii wewnętrznej Neidan.

Ten fragment opisuje zjawisko i zasadę powstawania Złotego Eliksiru w Neidan (alchemii wewnętrznej). Gdy podczas praktyki poruszy się Yang Qi (energia witalna), jest to jakby mędrzec wprawiał w ruch ogień alchemiczny w ciele, czyli energię wykorzystywaną w wewnętrznym kultywowaniu. W czasie krótszym niż pół dnia może się wtedy skondensować „esencja Prawdziwej Jedności”, najczystsza substancja energetyczna. Jest wielkości ziarnka prosa i pojawia się w Dolnym Dantian (centrum energii), zwanym tu Północnym Morzem. Jej blask przenika ciało, niczym czerwone słońce, które nagle wschodzi nad głębokim stawem. Nie oznacza to, że należy kultywować przez cały dzień. Chodzi o to, że Złoty Eliksir może powstać szybko, w odpowiedniej chwili. Jest to znak ujawnienia się zewnętrznego leku, czyli pierwotnej energii wrodzonej.

Ziye, komentator, wyjaśnia: Trygram Li, symbolizujący umysł i ducha, powinien należeć do Yang, lecz zawiera Yin; trygram Kan, symbolizujący esencję nerek, powinien należeć do Yin, lecz zawiera Yang. Ich odwrócenie — góra i dół zamieniają się miejscami — nazywa się „odwróceniem Pięciu Faz (Drewna, Ognia, Ziemi, Metalu i Wody)”. Ołów, czyli esencja nerek, z natury opada, a jednak wznosi się; rtęć, czyli umysł i duch, z natury jest lekka i unosi się, a jednak opada. „Ołów poskramia rtęć” oznacza, że esencja nerek prowadzi, a umysł i duch jej towarzyszą. W Ruiyao jing czytamy: „Smok ołowiu wznosi się, tygrys rtęci opada” — to niezwykle trafne sformułowanie. Pismo nazywa usta „Jaspisowym Stawem, Pałacem Wielkiej Harmonii”, bo powstają tam płyny ustrojowe. Złoty Kocioł symbolizuje własne ciało, a Jaspisowy Staw — drugą stronę. Aby zatrzymać w sobie rtęć, czyli umysł i ducha, potrzeba srebra z Jaspisowego Stawu — ołowiu, czyli esencji nerek — które ją równoważy. Dzięki temu umysł i duch nie ulegają rozproszeniu. Srebro to ołów, a ogień oznacza połączenie dwóch Qi (energii witalnych), Yin i Yang, oraz ich obieg w ciele. Ten wewnętrzny ogień jest łagodny: potrafi stopić esencje wszystkich rzeczy i doprowadzić do zespolenia Yin i Yang. Jeśli Yin i Yang nie są zharmonizowane, nie jest to prawdziwy ogień.

Niektórzy praktykujący są dziśdzą, że nieprzerwany oddech sam w sobie oznacza „prowadzenie ognia”, czyli proces alchemicznego kultywowania. To poważny błąd. Nieprzerwany oddech to jedynie „Yin Fu”, praktyka podstawowa. Liczba dwa należy do Ognia, a liczba jeden — do Wody; gdy się łączą, powstaje dwa, gdy zaś się nie łączą — jeden. Sedno tkwi w tym, by po nagromadzeniu Yin do skrajności uchwycić chwilę, gdy rodzi się Yang — moment powrotu jednego Yang. Dlatego prowadzenie ognia musi być dostosowane do właściwego momentu i odpowiedniego czasu jego działania; zasada ta jest jasna. Jeśli praktykujący pozna tę tajemnicę i właściwie ją zastosuje, może sprawić, że Yang Qi powróci do Dantian i rozbłyśnie niczym słońce odbite w głębokim stawie. Czyż taka praktyka nie jest zdumiewająca?

Ten fragment pisma omawia przede wszystkim tajemnicę „odwrócenia Pięciu Faz” w taoistycznej praktyce kultywacyjnej. Shangyangzi, wybitny taoista, wskazuje, że zwykli ludzie pogrążają się w pożądaniu, podczas gdy praktykujący potrafią zachować w jego obecności jasność umysłu. Kluczowe jest opanowanie zasady „odwrócenia”: woda znajduje się u góry, a ogień na dole — to odwrócenie trygramów Li i Kan; Ziemia jest u góry, a Niebo na dole — to odwrócenie Qian i Kun; mężczyzna jest na dole, a kobieta u góry — to odwrócenie układu małżonków. Są to szczególne metody kultywacji.

Zwykli ludzie podążają za naturalnym porządkiem Pięciu Faz: ogień i drewno, należące do Yang, unoszą się ku górze i pełnią rolę gospodarzy, podczas gdy woda i metal opadają i pełnią rolę gości. Praktykujący nieśmiertelną Drogę odwracają ten porządek: ogień i drewno, które powinny się unosić, sprowadzają w dół i czynią gośćmi, a metal i wodę, które powinny opadać, unoszą i czynią gospodarzami. Stan ten, zwany „wodą i ogniem w harmonii” (shuǐhuǒ jìjì), jest metodą wykraczającą poza świat świecki.

W tekście pojawia się metafora „Złotego Kotła i Jaspisowej Sadzawki”: Złoty Kocioł oznacza samego praktykującego, czyli „mnie”, a Jaspisowa Sadzawka — zewnętrzny świat, czyli „tamto”. Podczas praktyki należy strzec własnej esencji Jing i energii Qi, zwanej „rtęcią wewnątrz cynobru”, by nie dopuścić do jej utraty — to sens słów „pragnąć zachować”. Jednocześnie trzeba zgromadzić z zewnątrz pierwotną, czystą energię Yang, określaną jako „srebro w wodzie”, i sprowadzić ją najpierw w dół. Zgodnie z zasadą alchemii, w której łączą się ołów i rtęć, a trygramy Kan i Li wchodzą ze sobą w interakcję, trzeba uchwycić wskazówkę: „najpierw sprowadzić w dół to, co ma zostać zachowane”.

Na koniec tekst podkreśla, że ogień kultywacji należy podtrzymywać łagodnie i z umiarem. Jak głosi Jing „Zgodności Trzech” (Cantong qi): „na początku ogień jest ledwie ciepły”. Przemiana pierwotnej energii jest niezwykle subtelna i szybka — przemija w mgnieniu oka, niczym rosa lub błyskawica. Nie należy się spieszyć; zbyt długie prowadzenie procesu może zaszkodzić kultywacji. Wszystko to wyjaśnia subtelność Złotego Eliksiru i znaczenie właściwego wyczucia ognia oraz chwili.

Podczas praktyki Neidan (alchemii wewnętrznej), czyli taoistycznej pracy nad własnymi Jing (esencją), Qi (energią witalną) i Shen (duchem), sprowadzenie pierwotnego, prawdziwego ołowiu — wrodzonego Qi — do Dantianu (centrum energii w podbrzuszu) jest czymś niezwykłym, jak czerwone słońce, które nagle wschodzi nad głęboką sadzawką.

Przypomina to fale i wichry wzbudzone skokiem tygrysa lub wzlotem smoczego węża. W samym środku Dantianu skupia się wówczas tajemna perła, czyli inne określenie Neidan. Tak jak dojrzały owoc sam spada z gałęzi, a donoszona ciąża kończy się narodzinami dziecka, tak samo przebiega praktyka. Podstawowe zasady szkół południowej i północnej taoistycznej praktyki są w istocie zbieżne, niczym przemiany Yin-Yang w Bagua (Ośmiu Trygramach). Regulowanie „ognia” podczas praktyki o świcie i o zmierzchu — czyli kierowanie uwagą i oddechem — powinno podążać za naturalnym rytmem.

Prawdziwi mistrzowie często pozostają wśród zwykłych ludzi. Po co więc koniecznie zaszywać się w głębokich górach, by strzec samotnego spokoju? Opis dotyczy zjawisk towarzyszących praktyce Neidan. „Esencja prawdziwej jedności” oznacza najczystszą energię życia. Na zewnątrz nazywa się ją Złotym Eliksirem (Jindan), a po przyjęciu do ciała — prawdziwym ołowiem lub eliksirem Yang. W tekście „tygrys” symbolizuje Złoty Eliksir, a „smok” — prawdziwe Qi samego ciała. Qi unoszące się z morza Qi, czyli dolnego Dantianu, wzbiera niczym wzburzone fale.

Złote łono, Boska Komnata, położone w samym środku Dantianu, jest miejscem, w którym skupia się Złoty Eliksir. Wspomniana tu tajemna perła to inna nazwa Neidan, określanego też jako eliksir powracający w postaci złotego płynu. Złoty Eliksir skupia się z pierwotnego Qi i przewodzi procesowi praktyki niczym matka, dlatego symbolizuje go potężny tygrys. Późniejsze, nabyte Qi ciała podąża za nim i współdziała niczym dziecko, dlatego symbolizuje je smok.

Gdy Złoty Eliksir z zewnątrz zostaje przyjęty do ciała, jego własne Qi wzbiera w dolnym Dantianie jak fale, by wyjść mu na spotkanie — jak poddany służący władcy albo dziecko garnące się do matki. Kiedy Qi tygrysa i smoka łączy się w Dantianie, powstaje święty embrion, zalążek Neidan. Proces ten przypomina naturalne dojrzewanie owocu i rozwój płodu. Po dziesięciu miesiącach praktyki, pełnym cyklu taoistycznej alchemii wewnętrznej, praktykujący może przemienić się od podstaw i osiągnąć nieograniczoną zdolność przemiany.

„Południe i północ” w tekście oznaczają godziny Zi i Wu: Zi przypada o północy, a Wu w południe. „Źródło tradycji” odnosi się do początkowego etapu praktyki. Godzina Zi to pora, gdy w ciągu doby zaczyna rodzić się Yang, i odpowiada porankowi; sprzyja „podsycaniu ognia”, czyli wzmacnianiu skupienia. Godzina Wu to pora, gdy zaczyna rodzić się Yin, i odpowiada zmierzchowi; sprzyja „dodawaniu wody”, czyli rozluźnianiu uwagi. Każdego dnia praktykę rozpoczyna się od heksagramu Tun, symbolizującego narodziny rzeczy, a kończy na heksagramie Meng, symbolizującym początek nauki. Cykl ten powtarza się bez końca, zgodnie ze słowami Zhouyi Cantongqi: rano praktykę rozpoczyna się od heksagramu Tun, a wieczorem reguluje oddech według heksagramu Meng.

Ten fragment omawia metodę praktyki Neidan (alchemii wewnętrznej), w której wykorzystuje się symbole heksagramów z Jing Zhouyi do wspomagania kultywowania. Praktykujący każdego dnia posługuje się dwoma heksagramami w określonej kolejności. W ciągu miesiąca obejmuje to sześćdziesiąt heksagramów, po sześć linii każdy. Po dodaniu czterech heksagramów: Qian, Kun, Kan i Li, otrzymuje się łącznie 384 linie, co odpowiada liczbie dni w roku, z uwzględnieniem miesiąca przestępnego. Pierwszą linię Qian, dziewięć u dołu, liczy się od pierwszej linii Kun, sześć u dołu. Każda linia Qian odpowiada 36 jednostkom rachuby, a sześć linii daje 216. Pierwszą linię Kun, sześć u dołu, liczy się od pierwszej linii Qian, dziewięć u dołu. Każda linia Kun odpowiada 24 jednostkom, a sześć linii daje 144. Razem jest to 360 jednostek, odpowiadających liczbie stopni pełnego obiegu nieba.

Ruch Słońca i Księżyca oraz prawidłowości przemian, które zachodzą podczas łączenia się Yin-Yang, znajdują odzwierciedlenie w heksagramach i ich liniach. Księżyc porusza się szybciej i obiega niebo raz w miesiącu, Słońce zaś wolniej i obiega je raz w roku. Tianshu, czyli gwiazda w Wielkim Wozie, wykonuje pełny obrót w ciągu doby, a jej położenie zmienia się z miesiąca na miesiąc: na przykład pierwszy miesiąc księżycowy odpowiada pozycji Yin, a drugi — Mao. Dlatego formuła praktyki mówi: „W każdym miesiącu dodawaj Xu, a o każdej porze ujrzysz Pojuna”. Prawdziwy mistrz zna prawidłowości przybywania i ubywania Słońca i Księżyca oraz wznoszenia się i opadania Yin-Yang. Dostosowuje więc regulację ognia — intencję i oddech podczas praktyki — do godzin Zi i Wu, kluczowych chwil przemiany Yin-Yang, dzięki czemu jego praktyka pozostaje w ukrytej zgodzie z ruchem zjawisk niebieskich.

Wznoszenie się i opadanie heksagramów Kan i Li, które symbolizują wodę i ogień, a także Yin i Yang w ludzkim ciele, wytwarza cudowny eliksir, czyli energię Neidan. W ten sposób zawiązuje się pierwsza Żółta Kiełkująca Pączyna, zalążek Neidan. Wielki eliksir Złotego Eliksiru jest z natury obecny w każdym człowieku i nie trzeba szukać go na zewnątrz, lecz ludzie często nie rozpoznają prawdziwego mechanizmu, choć mają go tuż przed sobą. Niewielu potrafi praktykować odwrócenie zwykłego biegu, który prowadzi ku starzeniu się i śmierci. W jednej chwili może powstać perła eliksiru wielkości ziarnka prosa, którą da się położyć na dłoni i obejrzeć, lecz nie należy jej połykać ani opowiadać o niej innym.

Ziye, komentator, wyjaśnia, że burzliwe zjawiska pojawiające się podczas praktyki są reakcją na wzajemne oddziaływanie dwóch Qi — Yin i Yang. Po tym oddziaływaniu nastaje spokój; zebrany eliksir, czyli energia, powraca do środkowego pałacu, Dantian (centrum energii), i tworzy zalążek eliksiru wielkości ziarnka prosa. Podobnie jak owoc na gałęzi drzewa czy płód w łonie matki, wymaga on stopniowego ogrzewania i pielęgnowania, by dojrzeć. Centralne, właściwe miejsce to Żółty Dziedziniec, czyli środkowy Dantian. Jest on wspólnym kluczowym elementem praktyk północnej i południowej szkoły.

Ten fragment tekstu mówi o harmonizowaniu Yin-Yang i kontrolowaniu ognia w taoistycznej alchemii wewnętrznej, Neidan (Neidan). Południowy trygram Li symbolizuje „mnie”, czyli samego adepta, a północny trygram Kan — „drugiego”, czyli energię pochodzącą ze świata zewnętrznego. Gdy wykorzysta się Yang z wnętrza trygramu Kan, by uzupełnić Yin znajdujące się wewnątrz trygramu Li, powstaje czysty Yang, czyli trygram Qian. Ten proces nazywa się „odwracaniem układu trygramów”.

Praktyka powinna przebiegać zgodnie z rytmem pór dnia zwanym „rano Tun, wieczorem Meng”: rano adept kultywuje trygram Tun, symbolizujący rodzące się Yang, a wieczorem trygram Meng, symbolizujący przybywające Yin. Dzięki temu poranny ruch i wieczorny bezruch naturalnie dostrajają się do biegu Nieba i Ziemi.

Yangzi wyjaśnia, że smok symbolizuje Yin wewnątrz trygramu Li, czyli rtęć, a tygrys — Yang wewnątrz trygramu Kan, czyli ołów. Ujarzmienie własnego smoka, czyli opanowanie ognia serca, zapobiega utracie Jing (esencji) i Qi (energii witalnej). Poskromienie zewnętrznego tygrysa, czyli przyjęcie pierwotnego Qi, pozwala uzyskać prawdziwy ołów. „Wiatr i fale” są tu obrazem zagrożeń pojawiających się podczas praktyki. To przypomnienie, że trzeba ze szczególną ostrożnością kontrolować zarówno zewnętrzny, jak i wewnętrzny ogień: w zewnętrznej alchemii należy wybrać właściwy moment, nie działając ani za wcześnie, ani za późno, a podczas wewnętrznego kultywowania Złotego Eliksiru zachować go bez uszczerbku i utraty.

W piśmie tygrys symbolizuje prawdziwe Yang, które najtrudniej okiełznać. Jak mówi trygram Lü w „Księdze Przemian”, nadepnięcie na ogon tygrysa grozi ugryzieniem. To obraz praktyki prowadzonej niewłaściwie, która może przynieść szkodę. Podczas zbierania lekarstwa, czyli przyjmowania pierwotnego Qi, należy zachować pełne skupienie: gdy zwraca się uwagę do wewnątrz, umysł powinien być pusty i spokojny; gdy obserwuje się ciało, powinno ono być jakby pozbawione substancji; a gdy patrzy się na rzeczy zewnętrzne, nie należy się do nich przywiązywać. Tak ukierunkowana intencja pozwala w Dantian (centrum energii) wytworzyć tajemniczą perłę — Złoty Eliksir.

Konkretne układy tworzące „odwrócenie trygramów” są następujące: Kan u góry i Li u dołu tworzą trygram Wodę i Ogień w Równowadze; Qian na dole i Kun u góry — trygram Pokój; Dui u góry i Zhen u dołu — trygram Podążanie; a Gen na dole i Dui u góry — trygram Wzajemne Przyciąganie. „Niebiański Zwornik” odnosi się do siedmiu gwiazd Wielkiego Wozu. Tajemnica Złotego Eliksiru polega na dostrojeniu się do zjawisk na niebie i stworzeniu dla niego podstawy w ludzkim ciele. Adept powinien trwać w spokoju i skupieniu, wyczulony na przyrodę. Buddyści nazywają ten eliksir „Diamentem”; adept Drogi powinien dążyć do jego osiągnięcia jak najwcześniej.

Złoty Eliksir znajduje się wprawdzie w ludzkim ciele, lecz należy go szukać pośród spraw tego świata. „Boska kraina, Czerwony Okręg” — określenie odnoszące się do konkretnego miejsca w ciele — to obszar, w którym powstaje Wielkie Lekarstwo. Nie trzeba w tym celu udawać się w głąb gór ani do leśnej pustelni.

Ten fragment omawia zasady kultywowania praktyki i wytwarzania Eliksiru, a zarazem krytykuje błędne wyobrażenia na ten temat.

Na początku autor wskazuje, że niektórzy sądzą, iż praktyka polega na zaszyciu się w głębi górskich lasów i siedzeniu w medytacji. To nieporozumienie. Praktyka Bodhidharmy, pierwszego patriarchy szkoły Chan, oraz Mazu Daoyi, słynnego mistrza Chan z czasów dynastii Tang, nie sprowadzała się do bezczynnego siedzenia. Mazu na początku swojej drogi uparcie medytował, licząc, że osiągnie stan Buddy. Pewien mistrz wyśmiał go, mówiąc, że próbuje zrobić lustro, pocierając cegłę. Bodhidharma również medytował, zwrócony twarzą do ściany w klasztorze Shaolin, lecz była to praktyka właściwa określonemu etapowi jego drogi.

Autor podkreśla, że medytacja w bezruchu przychodzi dopiero po powodzeniu alchemii wewnętrznej. Prawdziwa praktyka nie wymaga ukrywania się w górach — można ją uprawiać także w gwarnej dzielnicy miasta. W tekście przywołano trzech nauczycieli: Daoguanga, Ziyego i Mistrza Nieśmiertelnego. Każdy z nich inaczej opisuje proces wytwarzania Eliksiru, ale ich objaśnienia mają pomóc adeptom dostrzegać uważnie przemiany zachodzące wewnątrz ciała. Gdy „prawdziwy ołów” — termin alchemiczny oznaczający pierwotną energię witalną — powróci do Dantian (centrum energii), proces będzie przypominał dojrzewanie owocu i kształtowanie się płodu. Wówczas człowiek sam osiągnie cudowny stan.

Dalsza pieśń mówi, że każdy ma w sobie lekarstwo na długowieczność, czyli pierwotną energię witalną, lecz ludzie nieświadomi nie wiedzą, jak z niego korzystać. Kiedy dwie energie Yin-Yang z wnętrza człowieka — symbolizowane przez „Niebo i Ziemię” oraz „Kan i Li” — harmonijnie się połączą, zrodzi się Złoty Eliksir. „Nektar” i „żółty pąk” to jego inne nazwy. Podobnie jak żaba ze studni nie wie o smoczym pałacu, a wróbel spod płotu nie potrafi sobie wyobrazić gniazda feniksa, zwykłym ludziom trudno pojąć tę głębię praktyki. Kiedy Złoty Eliksir zostanie uwarzony, przemiany zajdą samoistnie; nie trzeba wciąż szukać składników ani próbować go wytwarzać na zewnątrz.

Na koniec mistrz Chan Daoguang wyjaśnia, że „nektar” i „żółty pąk” to nazwy Złotego Eliksiru, a „Niebo i Ziemia” oraz „Kan i Li” — dwie pary trygramów z Bagua (Ośmiu Trygramów) — symbolizują dwie energie Yin-Yang. Gdy energie te harmonijnie się połączą, Złoty Eliksir powstanie samoistnie. Ten cenny skarb jest w istocie obecny w każdym; kluczowe jest poznanie właściwej metody kultywowania praktyki.

Wielu ludzi uważa, że praktyka Dao jest zbyt łatwa, i właśnie dlatego ją lekceważy. Tymczasem jest ona szczeblem prowadzącym ku niebu! Współcześni adepci Dao chętnie szukają bocznych, błędnych metod, takich jak „samotne Yin i osłabione Yang” czy „powstawanie czegoś z czegoś, co już istnieje” — brzmią one tajemniczo, lecz trudno dzięki nim osiągnąć cel. Są jak żaby na dnie studni i wróble między płotami: nie wiedzą, że na świecie istnieją gniazda feniksów i jamy boskich smoków.

W niebie i na ziemi ukryta jest cenna Wielka Droga Złotego Eliksiru. Jest jak złoto i jadeit zakopane w ziemi, które w końcu wychodzą na jaw. Szkoda, że niektórzy przez całe życie palą kadzidła i modlą się do bóstw, a na starość wciąż nie pojmują istoty sprawy. Kogo mogą za to winić?

Lu Ziye (znany taoista z czasów dynastii Song) wyjaśnił to jasno: czym właściwie jest długowieczność? To dostosowanie się do niebiańskiego Dao i odwrócenie biegu życia i śmierci. „Żółty kiełek” i „słodka rosa” to tylko inne nazwy eliksiru, czyli esencji powstającej podczas praktyki alchemii wewnętrznej. Dwa Qi Yin i Yang nieba i ziemi — Kan i Li — znajdują się w istocie w człowieku. Gdy Qi nieba i ziemi się łączy, a Yin i Yang zespalają, powstaje eliksir. Zwykli ludzie nie rozumieją tej zasady, podobnie jak żaby i wróble nie wiedzą o gniazdach feniksów i jamach smoków.

Shangyangzi (taoista z czasów dynastii Yuan) mówi, że trzy poprzednie strofy wyjaśniły już tajemnicę przywracania eliksiru, czyli zaawansowanego etapu praktyki alchemii wewnętrznej. Ten rozdział wskazuje natomiast na istotę opadania słodkiej rosy. Wielka Droga Złotego Eliksiru jest właściwa każdemu i obecna w każdym domu. Ludzie nieoświeceni trwają jednak w niewiedzy, a zwyczajni ludzie, gdy czasem o niej usłyszą, nie wierzą i jeszcze ją oczerniają. Jak mówi heksagram Tai w „Księdze Przemian”: gdy niebo i ziemia się łączą, wszystko może się rozwijać; gdy to, co wyżej, i to, co niżej, pozostają ze sobą w łączności, ich dążenia są zgodne. Gdy Qi prawdziwego Yin wznosi się, a Qi prawdziwego Yang opada, spływa słodka rosa. Gdy prawdziwa Woda nawadnia dół, a prawdziwy Ogień wznosi się ku górze, wyrasta żółty kiełek. Słodka rosa i żółty kiełek są przejawami pierwotnego Qi — energii będącej źródłem wszechświata. Gdy to Qi nadejdzie, może uformować się Złoty Eliksir.

Jeśli to, co wyżej, nie łączy się z tym, co niżej, dążenia nie będą zgodne. Gdy niebo i ziemia nie są w harmonii, Qi nie może opaść; gdy Yin i Yang nie łączą się zgodnie ze swymi właściwościami, żółty kiełek nie może wyrosnąć. Lü Dongbin, Czcigodny Nieśmiertelny, celowo podkreślił znaczenie „opadania słodkiej rosy”, by przybliżyć ludziom tajemnicę zjednoczenia nieba i ziemi, znaną jako Tai.

Ten ustęp omawia najważniejsze zasady taoistycznej alchemii wewnętrznej, Neidan (內丹), i krytykuje błędne metody praktyki.

Na początku wyjaśnia, że gdy w człowieku łączą się Kan (woda nerek) i Li (ogień serca), można doświadczyć zasady „woda i ogień w harmonii”, czyli zestrojenia Yin-Yang. Niestety, ludzie o ograniczonym rozeznaniu są jak żaby na dnie studni i ptaki uwięzione między płotami — jak mieliby pojąć tajemnicę Bramy Xuandi (玄牝之門), czyli Dantian (丹田), z której powstają słodka rosa (wrodzona esencja Qi) i żółty kiełek (zalążek Złotego Eliksiru)? Tym bardziej nie zrozumieją pomyślnych znaków ukazujących się w Smoczej Grocie i Feniksowym Gnieździe, czyli w ważnych punktach akupunkturowych. Niektórzy znają jedynie powierzchowne sztuczki, takie jak palenie traw i wypalanie strzechy — to doprawdy śmieszne.

Ustęp przytacza słowa Lü Dongbina, zwanego Mistrzem Czystej Yang, który przestrzega ludzi: Zhang Shangshu z Jiujiangu stracił wzrok i wyczerpał Jing oraz Qi, ponieważ bezładnie zażywał pigułki alchemiczne. Nie wiedział, że prawdziwy Złoty Eliksir nie ma postaci ani materialnej substancji. Ci, którzy połykają pigułki sporządzane z metali i minerałów, postępują z wielką głupotą.

Każdy rodzi się, otrzymawszy od Nieba i Ziemi czystą, przenikliwą energię Qi, i może dzięki temu pojąć Drogę mędrców. Różnice między ludźmi — mądrymi i nierozumnymi, bogatymi i biednymi — a także spotkanie nauczyciela, który nie zna prawdziwej Drogi i prowadzi ucznia na boczne ścieżki, sprawiają jednak, że osiągnięcie spełnienia staje się trudne.

Sedno prawdziwej alchemii wewnętrznej jest następujące: źródło powstawania eliksiru znajduje się na południowym zachodzie, w pozycji Kun, odpowiadającej brzusznemu Dantian, i to ono stanowi podstawę praktyki. Gdy Ołów, czyli pierwotne Jing, spotyka Wodę Gui, czyli pełnię esencji nerek, należy w porę zebrać eliksir. Złota, czyli pierwotnego Shen, nie należy zbierać w czasie pełni księżyca, gdy Jing i Qi mogą wyciekać na zewnątrz. Trzeba odesłać Jing i Qi do Dantian, czyli Tygla Ziemi, i tam je zamknąć, a następnie połączyć z Shen, zwanym Płynącą Perłą. Kiedy nagromadzi się jedna miara eliksiru — to znaczy, gdy obieg cyklu niebiańskiego będzie pełny — trzeba zestroić Yin i Yang, właściwie dobierając czas i intensywność ognia.

Mistrz Daoguang dodaje, że eliksir należy zbierać w południowo-zachodniej pozycji Kun, a następnie sprowadzić do Wu i Ji, czyli środkowego Dantian. Pozycja Kun jest zarazem miejscem Białego Tygrysa, symbolizującego pierwotne Jing, i punktem, z którego wschodzi Księżyc, symbolizujący esencję Yin. Gdy Księżyc znajduje się w pierwszej lub ostatniej kwadrze, Złoto, czyli pierwotne Jing, łączy się z Wodą, czyli pierwotnym Shen. Właśnie wtedy powstaje substancja Złotego Eliksiru. „Ołów rodzi się wraz z Wodą Gui” odnosi się do godziny Zi, kiedy zaczyna kiełkować Yang; „Złoto oddala się przy pełni” wskazuje zaś na ubywający Księżyc, gdy nie należy dopuszczać do wycieku Jing i Qi. Tajemnice czasu i ognia w cyklu niebiańskim wymagają ustnego przekazu od prawdziwego mistrza.

Na koniec tekst krytykuje błędne interpretacje. Niektórzy uznają Waidan (外丹), czyli alchemię zewnętrzną, za ołów i rtęć, a zbieranie eliksiru podczas menstruacji traktują jak dziecinną zabawę. Śmieszna jest także interpretacja Ye Wenshu, który twierdził, że „Kun przyjmuje Gui”. Lu Sicheng wskazuje we wstępie, że wiele osób błędnie odczytuje znak „Ołów” jako „Ruo”, a „Złoto” jako „Ru”, przez co całkowicie wypacza sens praktyki. W istocie Ołów i Złoto oznaczają dwa podstawowe składniki alchemii wewnętrznej.

Fragment ten przede wszystkim omawia kluczowe zasady i środki ostrożności w praktyce Neidan (alchemii wewnętrznej).

Na początku wskazuje, że bez prawdziwego mistrza, który udzieli wskazówek, samodzielne zgadywanie metod praktyki łatwo prowadzi do błędów — podobnie jak początkowo stało się to z panem Lu, zapewne jednym z dawnych adeptów Dao. Prawdziwe sekrety praktyki często nie trafiają do ksiąg; mistrz przekazuje jej subtelne zasady ustnie.

„Perła wielkości ziarna prosa” symbolizuje cenny Złoty Eliksir. Aby go uformować, trzeba skierować Jing i Qi, czyli esencję i energię witalną, do Żółtego Dziedzińca — obszaru Dantian (centrum energii) — tak jak wsypuje się ryż do garnka i szczelnie przykrywa pokrywką, by nic nie wyciekło. Należy przy tym połączyć je z „rtęcią ognistego smoka, która toczy się jak perła”, czyli pierwotnym Shen (duchem), aby powstał duchowy embrion. Wspomniane „osiem liangów wątroby kruka i pół jin szpiku zająca” to symboliczne miary podkreślające znaczenie równowagi Yin-Yang.

Szczególne znaczenie ma właściwa chwila zbierania „leku”. Trzeba go przyjąć dokładnie wtedy, gdy Gui Shui — esencja nerek — zaczyna się rodzić, lecz jeszcze się nie ujawniła. Woda jest wówczas najczystsza. Jeśli przegapi się ten moment, Jing i Qi przemieniają się w mętne, nabyte substancje i tracą swoją skuteczność. Ta najlepsza pora trwa każdego dnia bardzo krótko.

Zmiany faz Księżyca obrazują wagę właściwego momentu: po pełni Księżyc stopniowo ubywa, podobnie jak słabnie działanie leku zebranego z opóźnieniem. Pył osiadający na lustrze stanowi kolejne porównanie. Dopiero po starciu kurzu lustro odzyskuje blask; tak samo trzeba poczekać, aż Gui Shui, utożsamiane tu z mętną esencją, ustąpi, a ołów — pierwotna esencja — się ukaże, po czym od razu zebrać lek. W przeciwnym razie Gui Shui znów się pojawi.

Na koniec tekst podkreśla, że zebrany lek, gdy tylko zacznie się rodzić, należy szczelnie zamknąć w Dantian i połączyć z własną „rtęcią Yin”, czyli Shen, by uformować święty embrion. Cytat z „Cantong qi” („Zgodność Trzech”) objaśnia, jak go zabezpieczyć: należy zachować ducha wewnątrz, nie polegać na bystrości słuchu ani wzroku, mówić niewiele i pozwolić rzeczom toczyć się naturalnie. Rtęć, czyli Shen, przypomina toczącą się perłę; do jej zharmonizowania i wprawienia w ruch potrzebne są energie Yin i Yang.

Kluczem do praktyki Neidan (alchemii wewnętrznej) jest równowaga Yin-Yang. Gdy dwie energie Yin i Yang w ciele osiągną pełną równowagę, może uformować się święty embrion — podstawowy nośnik energii w praktyce Neidan. Nawet najmniejsze odchylenie, choćby cienkie jak włos, uniemożliwi uwarzenie Złotego Eliksiru. A nawet jeśli święty embrion zacznie się już kształtować, bez precyzyjnego regulowania ognia — czyli współdziałania intencji i oddechu podczas praktyki — trudno będzie osiągnąć ostateczny sukces.

Shangyangzi, mistrz szkoły alchemii wewnętrznej, przywołuje Yijing (Księgę Przemian), by wyjaśnić tę zasadę. Kierunek południowo-zachodni symbolizuje trygram Kun, związany z energią Yin i miejscem, w którym łączą się pokrewne siły. Ołów — czyli wrodzona esencja pierwotna człowieka — nabiera tam właściwości eliksiru. Gdy trygram Dui, symbolizujący zachód, zastępuje Kun i obejmuje energię Yang, powstaje trygram Kan. Pierwsza pojawiająca się wtedy Woda Gui — wrodzona esencja nerek — jest prawdziwym ołowiem. Kiedy prawdziwe Yang zaczyna się poruszać, zjawisko to nazywa się „narodzinami Gui”. Przypomina ono siedmiodniowy cykl obrotu Nieba i Ziemi oraz trzydniowy ruch Księżyca, podczas którego ukazuje się pozycja Geng, związana z zachodnim, jasnym szlakiem Księżyca. Po trzech dniach praktyki człowiek może wyczuć, jak ołów — pierwotna esencja — porusza się w meridianach.

Ołów powstający po poruszeniu się Wody Gui jest w istocie wrodzonym Qi Prawdziwej Jedności — najczystszą energią życia. Energię tę nazywa się „złotym blaskiem”. Mówi się o ołowiu i Gui, a nie po prostu o wodzie, aby podkreślić, że chodzi o energię w stanie subtelnym. Gdy powstanie prawdziwy ołów, wyłania się z niego energia Yang. Wtedy należy zebrać prawdziwy ołów i poddać go alchemicznej obróbce; cały proces trwa zaledwie pół godziny chińskiej, czyli około godziny. Odpowiada to prawom przemiany Nieba i Ziemi. Dlatego w miesiącu jest jeden dzień, a w tym dniu jedna godzina szczególnej wagi: to chwila, gdy łączą się Yin i Yang Nieba i Ziemi oraz spotykają się esencje Słońca i Księżyca. Kto uchwyci tę tajemnicę przemian i będzie praktykować wbrew zwykłemu biegowi rzeczy, może przekroczyć granice zwyczajnego świata.

Lü Dongbin, zwany Nieśmiertelnym Mędrcem, szczególnie podkreślał, że należy zebrać eliksir natychmiast, gdy narodzi się Woda Gui, i wprowadzić go do Dantian, czyli „ziemnego tygla”. Następnie trzeba połączyć go z płynną perłą — śliną — i precyzyjnie regulować ogień. Tak można uformować święty embrion. Ujawniona tu tajemnica przemian Nieba i Ziemi ma uświadomić kolejnym pokoleniom, jak ważne jest zebranie eliksiru we właściwej chwili. Osoby obdarzone wglądem powinny pilnie praktykować, a subtelne zasady regulowania ognia wymagają pełnego skupienia i dociekliwości. Jak mówił Laozi, najwyższy poziom osiągają ci, którzy potrafią pojąć najsubtelniejsze i najbardziej tajemnicze zasady.

Trzeba szczególnie uważać, by nie pomylić tej praktyki z alchemią zewnętrzną i nie używać minerałów, takich jak siarka czy realgar, zaliczanych do „trzech żółci i czterech substancji duchowych”, ani nie szukać rozmaitych ziół. Nie na tym polega prawdziwa Droga. Właściwa praktyka opiera się na naturalnym współdziałaniu dwóch energii Yin i Yang, podobnym do idealnej proporcji szesnastu liangów na jeden jin — równowadze dwóch ósemek. Gdy z głębi ciała, z punktu Huiyin, wznosi się Yang niczym czerwone słońce, mętna energia Yin sama się rozprasza. Gdy zaś nad czubkiem głowy, w punkcie Baihui, jaśnieje księżyc, zaczyna kiełkować nowy zalążek eliksiru — prawdziwe Qi. Współcześni adepci powinni rozumieć, że prawdziwy ołów i rtęć, czyli pierwotna esencja i pierwotny duch, nie są zwykłym cynobrem ani rtęcią, czyli materialnymi substancjami.

Ten fragment dotyczy zasadniczych reguł taoistycznej alchemii wewnętrznej, czyli Neidan (Neidan). Ziyang Zhenren, ważny patriarcha nurtu Neidan, wskazuje, że takie substancje materialne pochodzące z późniejszego porządku, jak trzy żółte minerały — realgar, aurypigment i siarka — oraz cztery minerały nazywane „czterema duchami”, w tym cynober i rtęć, zawierają zanieczyszczenia. Jak mogłyby więc przemienić materialne ciało w bezcielesne ciało nieśmiertelnego?

W Jing (pismach) czytamy, że zewnętrzne substancje nie mogą utworzyć Neidan, podobnie jak kwiat wetknięty w drzewo nie wyda owoców. Pierwotne Qi (energia witalna) zrodzona przed Niebiem i Ziemią — uważana w taoizmie za źródłową energię kosmosu — istnieje od czasu poprzedzającego ich powstanie i jest tak głęboka oraz tajemnicza, że nie sposób jej zmierzyć. Gdy Yin i Yang (Yin-Yang) współdziałają w odpowiedniej proporcji — symbolizowanej przez liczbę dwa i osiem — ich wzajemne przenikanie i poruszenie ujawnia konkretną postać. Zjednoczenie tego, co tego samego rodzaju, nie oznacza tu zwykłego związku uczuciowego, lecz połączenie energii przekraczające formę i barwę. Wyraża je obrazowe zestawienie ośmiu liang wątroby kruka z połową jin szpiku kości zająca.

Tekst obrazuje Yin i Yang zjawiskami natury: głęboki staw przedstawia Yin, a słońce — Yang; wysoka góra symbolizuje Yang, a księżyc — Yin. „Czerwień słońca na dnie stawu” oznacza Yang zawarte w Yin. Odpowiada jej energia tygrysa z początkowej fazy kwadry księżycowej — tak zwany „czerwony ołów”. Gdy pozostaje samo czyste Yang, bez Yin, energia Yin zanika. „Biel księżyca nad szczytem góry” oznacza zaś Yin zawarte w Yang. Odpowiada jej energia smoka z początkowej fazy kwadry księżycowej, nazywana „czarną rtęcią”. Obie energie przypominają świeżo kiełkujące pędy i stanowią świeży materiał do alchemicznego wyrobu Eliksiru.

W ciągu jednej dwugodzinnej pory praktykujący przetapia te dwie energie, aż powstaje pojedyncza Yang-dan — pigułka alchemiczna, czyli Neidan — która krzepnie w dolnym Dantian (centrum energii). To Eliksir lśni niczym światło słoneczne przenikające przez zasłonę. Połknięty, przemienia zawartą w ciele „Yin-rtęć”, czyli esencję o naturze Yin, i rozprasza mroczną energię Yin w całym ciele. Jest to jak wschód słońca nad Morzem Wschodnim: jego blask rozlewa się szeroko i Yin ustępuje samoistnie. Yin-rtęć znajduje się na szczycie dolnego Dantian. Gdy po raz pierwszy przyjmuje energię Yang-dan, stopniowo się zagęszcza — jak nów, który zaczyna przyjmować energię Słońca. Trzeciego dnia miesiąca, o zmierzchu, na zachodzie, w pozycji Geng, ukazuje się wtedy nikły blask w kształcie sierpa.

Ten fragment objaśnia istotę i znaczenie „prawdziwego ołowiu i prawdziwej rtęci”, czyli terminów alchemii wewnętrznej Dao (Neidan), odnoszących się do esencji Yin i Yang obecnych w ludzkim ciele.

Tekst podkreśla, że prawdziwy ołów i rtęć nie są minerałami zewnętrznymi, takimi jak cynober czy rtęć, lecz wewnętrzną esencją Yin i Yang. Zarówno ich zewnętrzne odpowiedniki — Qi pierwszych faz Smoka i Tygrysa — jak i wewnętrzne odpowiedniki, czyli Złoty Eliksir, mają kluczowe znaczenie dla praktyki. Para ta została przedstawiona za pomocą „Panny” (Yang ukrytego w Yin) i „Złotego Męża” (Yin ukrytego w Yang). Nazywa się ich „małżonkami w tyglu”, co oznacza zjednoczenie Yin i Yang wewnątrz ciała, i ukazuje jako szczebel prowadzący do krainy nieśmiertelnych.

Lu Ziye, komentator, podkreśla, że Złoty Eliksir powstaje ze zjednoczenia prawdziwego Yin i prawdziwego Yang; powodzenie wymaga, by połączyć ze sobą składniki tego samego rodzaju. Jak głosi Księga Zgodności Trzech (Cantong qi): wróble i jaskółki nie zrodzą feniksa, a lisy nie wykarmią źrebięcia. W praktyce obie energie muszą być właściwie do siebie dopasowane — w proporcji „dwa do ośmiu” — aby substancja alchemiczna, czyli Jing i Qi, nie uległa uszczupleniu, a tygiel, czyli ciało, nie przeciekał.

Podczas praktyki substancja alchemiczna, czyli Jing i Qi, jest ogrzewana ogniem — skupioną intencją — w dolnym Dantianie. Przypomina to słońce oświetlające głęboką toń: ciepło może rozpuścić Yin obecne w całym ciele. Obraz „białego księżyca i świeżego pędu substancji alchemicznej” opisuje początkowy stan, w którym rodzi się Metal w Wodzie, czyli pierwotna energia nerek. „Księżyc nad szczytem góry” wskazuje zaś na zasadę praktyki, zgodnie z którą trygram Kan, symbolizujący Wodę, powinien wznosić się ku górze.

Na końcu tekst przestrzega, że rtęć — pierwotny duch — jest już obecna w człowieku, natomiast ołów, czyli pierwotna energia, trzeba pozyskać z zewnątrz. Jeśli jednak ktoś bierze zwykły cynober i rtęć za prawdziwy ołów i prawdziwą rtęć, całkowicie błędnie rozumie naukę.

Shangyangzi, drugi komentator, dodaje, że do sporządzania eliksiru nie potrzeba zewnętrznych substancji, takich jak siarka czy realgar. Najważniejsze jest odnalezienie właściwego połączenia prawdziwego Yin i prawdziwego Yang. Tak jak Niebo potrzebuje Ziemi, Księżyc — Słońca, a kobieta — mężczyzny, tak i praktyka wymaga znalezienia odpowiadającej sobie pary Yin i Yang.