《列子》

Liezi, jeden z głównych przedstawicieli taoizmu, przez czterdzieści lat żył w odosobnieniu w Putian w państwie Zheng. Nikt w jego otoczeniu nie rozumiał prawdziwej głębi jego duchowego osiągnięcia. Nawet władca i wysocy urzędnicy dworscy postrzegali go jedynie jako zwykłego mieszkańca.

Gdy w Zheng nastał okres klęski głodu, Liezi postanowił przenieść się do państwa Wei. Przed wyruszeniem uczniowie zapytali: "Mistrzu, nie wiemy, kiedy powrócisz. Czy ośmielimy się prosić o ostatnie nauki? Czy nie słyszałeś pouczeń naszego nauczyciela Huzi Zilina (mistrza Liezi)?"

Liezi uśmiechnął się i odparł: "Cóż mówił mój mistrz Huzi?" Mimo to przekazał uczniom nauki, które wcześniej wyjawił Bohun Maoren (jego współuczniowi):

"Wśród dziesięciu tysięcy rzeczy istnieje wiecznie niepowstała substancja (Dao) i wiecznie niezmienna zasada. To właśnie ta niepowstała substancja rodzi wszystkie istnienia, a ta niezmienna zasada napędza przemiany. Konkretne byty muszą powstawać i przemieniać się, dlatego świat pozostaje w nieustannym procesie stawania się i przekształcania. Ta przemiana dzieje się w każdej chwili - tak jak wahania energii Yin-Yang czy zmiany czterech pór roku."

"Ta niepowstała substancja wydaje się istnieć w samotnej niezmienności, podczas gdy niezmienna zasada krąży w wiecznym powrocie. Ten krąg nie ma końca, a ta samotnie istniejąca Droga jest nieskończona."

Na koniec Liezi przytoczył słowa z "Księgi Żółtego Cesarza": "Mistyczna funkcja pustki nigdy nie zanika - to jest najgłębsza matka (Xuanpin). Jej wrota stanowią korzeń nieba i ziemi. Trwa ona jakby istniała i jakby nie istniała, a jej działanie nigdy się nie wyczerpuje."

(W tej rozmowie mistrza z uczniami objawia się rdzeń taoistycznej myśli: za światem zjawisk istnieje wiecznie niezmienne Dao - choć niewidzialne, rodzi wszystkie istnienia. Metafora "mistycznej matki" (Xuanpin) ukazuje Dao jako macierzyńskie źródło wszelkiego bytu, zaś "duch doliny" podkreśla, że właśnie w pustce przejawia się jego cudowna moc.)

Źródło, które stwarza wszystkie istoty (Dao), samo nie zostało zrodzone. Dao, które przekształca wszystkie rzeczy, samo się nie zmienia. Wszystkie istoty powstają, przemieniają się, przybierają formy i kolory, zyskują mądrość i siłę, a w końcu zanikają i odradzają się w sposób całkowicie naturalny. Błędem jest twierdzenie, że istnieje jakaś siła świadomie kontrolująca te procesy powstawania i zanikania, formy i barwy, mądrości i mocy.

Liezi nauczał: Starożytni mędrcy pojmowali zasady rządzące niebem i ziemią poprzez dwie energie Yin-Yang. Wszystkie uformowane istoty wyłaniają się z bezkształtnego, lecz skąd wzięły się samo niebo i ziemia? Ewolucja wszechświata przebiega w czterech etapach: Taiyi (stan całkowitego braku Qi), Taichu (stan początkowego zarodka Qi), Taishi (stan początku form) oraz Taisu (stan uformowania materialnych podstaw).

Gdy Qi, forma i substancja są już obecne, lecz jeszcze nie oddzielone, ten stan nazywamy "Hunlun" (chaotyczna jedność). Hunlun oznacza, że wszystkie istnienia pozostają zmieszane w nierozróżnialnej całości. Nie można tego zobaczyć, usłyszeć ani dotknąć - dlatego określa się to jako "Yi" (źródło przemian). Yi nie ma konkretnej formy; poprzez przemianę staje się "Yī" (jednością), która przekształca się w "siedem", a następnie w "dziewięć". "Dziewięć" reprezentuje ostateczny stan przemian Qi, po którym powraca do "jedności". "Jedność" jest początkiem przemian form. W tym procesie czysta i lekka Qi wznosi się, tworząc niebo, podczas gdy ciężka i mętna Qi opada, tworząc ziemię.

Liezi, jeden z głównych przedstawicieli taoizmu, nauczał: "Człowiek powstaje z harmonijnego połączenia dwóch energii Yin i Yang pomiędzy Niebem a Ziemią. Dlatego Niebo i Ziemia zawierają w sobie esencję (Jing), z której rodzą się i rozwijają wszystkie istoty."

Mówił też: "Niebo nie posiada doskonałych mocy, święty człowiek nie ma wszechstronnych umiejętności, a stworzenia nie mają absolutnej użyteczności. Główną funkcją Nieba jest tworzenie i okrywanie wszystkich rzeczy, Ziemi - podtrzymywanie namacalnych form, świętego człowieka - nauczanie istot, a stworzeń - zajmowanie właściwego im miejsca."

Z tego wynika, że Niebo ma swoje ograniczenia, Ziemia - swoje szczególne zdolności, święty człowiek - rzeczy, których nie może dokonać, a wszystkie istoty łączy pewna wspólna natura. Dlaczego? Niebo, które tworzy, nie może jednocześnie podtrzymywać form. Ziemia, która podtrzymuje, nie może nauczać. Święty człowiek, który naucza, nie może sprzeciwić się naturze istot. A istoty, mające określoną naturę, nie mogą wykroczyć poza swoje przeznaczenie.

Dlatego zasada rządząca Niebem i Ziemią wyraża się albo przez Yin, albo przez Yang. Nauczanie świętego człowieka przejawia się przez humanitarność (Ren) lub sprawiedliwość (Yi). Natura stworzeń objawia się przez miękkość lub twardość. Wszystko to wynika z podążania za swoją własną naturą bez przekraczania wyznaczonych granic.

Zatem tam, gdzie jest życie, musi istnieć coś, co życie tworzy. Tam, gdzie są formy, musi być coś, co formy nadaje. Tam, gdzie są dźwięki, musi być źródło dźwięków. Tam, gdzie są kolory, musi być coś, co kolory ujawnia. Tam, gdzie są smaki, musi być coś, co smaki wytwarza. To, co zostało stworzone, w końcu umrze, ale siła tworząca życie nigdy się nie kończy. Formy są rzeczywiste, ale źródło, które je kształtuje, jest bezforemne. Dźwięki można usłyszeć, ale ich początek pozostaje zawsze niemy.

Kolory, które widzimy oczami, są rzeczywiście żywe i wyraźne, lecz esencja (Dao), która sprawia, że kolory w ogóle istnieją, nigdy się nie objawia. Smaki, których doświadczamy językiem, są konkretne i namacalne, ale źródło (Dao), które nadaje im istnienie, pozostaje ukryte. To wszystko przejawy działania zasady Wuwei (niedziałania) – kluczowej koncepcji taoistycznej oznaczającej brak celowego wysiłku.

Wielkie Dao przejawia zarówno cechy Yin, jak i Yang. Może być miękkie i twarde, krótkotrwałe i wieczne, okrągłe i kanciaste. Stwarza życie i przynosi śmierć, jest gorące i chłodne, unosi się i opada. Wydaje dźwięki Gong i Shang (dwa z pięciu starożytnych tonów muzycznych), pojawia się i znika. Przyjmuje barwę głębokiej czerni i jasnej żółci, smak słodyczy i goryczy, zapach stęchlizny i aromat kwiatów.

Choć Dao wydaje się pozbawione konkretnej świadomości i zdolności działania, w rzeczywistości wie wszystko i może wszystko.

Legenda opowiada, jak Liezi (ważna postać taoizmu) w drodze do Weigu zatrzymał się na posiłek przy drodze. Jego służący odkrył wówczas stuzletni czaszkę. Liezi odgarnął trawę, wskazał na nią i zwrócił się do ucznia Baifenga: "Tylko ja i ta czaszka naprawdę rozumiemy stan, który nie zna ani narodzin, ani śmierci. Czy ludzkie dążenie do zachowania życia jest słuszne? A może poszukiwanie przyjemności jest właściwe?"

Tajemnica powstawania istot objawia się tak: jaja żaby mogą przekształcić się w przepiórkę, w wodzie stają się glonami, na granicy wody i ziemi – porostami. Na wzgórzach rosną babki lancetowate, które w próchnie zmieniają się w trawę wężymord. Jej korzenie stają się larwami chrząszczy, a liście – motylami. Motyle przeobrażają się w małe owady żyjące pod paleniskiem, przypominające zrzuconą skórę.

Oto seria zadziwiających zjawisk przemiany istot żywych, ukazujących unikalne taoistyczne rozumienie wzajemnych przekształceń wszystkich rzeczy. Istnieje stworzenie zwane "jiānduō", które po tysiącu dni przemienia się w ptaka zwanego "qiányúgǔ". Ślina qiányúgǔ przekształca się w "sīmí", które z kolei staje się istotą o nazwie "shíxīyílù". Następnie ewoluuje ona kolejno w "shíxīhuángkuàng", "jiǔyóu", "màoruì", by w końcu stać się robakiem "fǔquán".

Wątroba owcza może przekształcić się w substancję zwaną "dìgāo", krew końska przemienia się w "lín", a ludzka krew staje się "dzikim ogniem". Ptaki również podlegają wzajemnym przemianom: jastrząb zmienia się w krogulca, krogulec w kukułkę, a kukułka może z powrotem stać się jastrzębiem. Jaskółka przeobraża się w małża, polna mysz w przepiórkę, zgniła dynia w rybę, stary szczypiorek w szarłat, a stary kozioł w małpę. Ikra rybia może stać się robakiem.

W górach Dǎnyuán żyje magiczne zwierzę zwane "lèi", które może samodzielnie począć i urodzić potomstwo. Ptak "yì" z bagien rodzi się poprzez samo spojrzenie. Grupy składające się wyłącznie z samic nazywane są "dàyāo", a wyłącznie z samców - "zhìfēng". Kobieta tęskniąca za mężczyzną może zajść w ciążę bez zamążpójścia, podobnie jak mężczyzna tęskniący za kobietą może począć dziecko bez żeniaczki.

Hòu Jì (założyciel dynastii Zhou) narodził się ze śladu stopy giganta, a Yī Yǐn (słynny minister dynastii Shang) wyłonił się z pustego morwowego drzewa. Stworzenie "juézhāo" rodzi się w wilgotnym środowisku, a "xījī" - w winie. Trawa yángxí rośnie w towarzystwie bambusów, które nie wypuszczają pędów, stare bambusy rodzą "qīngníng", które z kolei wydaje na świat "chéng". Chéng rodzi konia, a koń - człowieka. Człowiek ostatecznie powraca do naturalnego mechanizmu cyklu. Wszystkie rzeczy powstają z tego mechanizmu i do niego ostatecznie wracają.

"Księga Żółtego Cesarza" głosi: "Ruch formy nie tworzy nowych form, lecz rodzi cienie". Ten fragment, poprzez różnorodne przedziwne zjawiska przemian istot żywych, wyjaśnia taoistyczną kosmologię "wspólnego źródła wszystkich rzeczy" i "wiecznego powrotu", ukazując mistyczne powiązania i przemiany między formami życia.

Dźwięk sam w sobie nie wytwarza dźwięku, lecz echo; pustka nie tworzy pustki, lecz rodzi pełnię. Wszystkie uformowane rzeczy muszą mieć swój kres – czy zatem niebo i ziemia również dobiegną końca? Niebo i ziemia przeminą razem ze mną. Czy po końcu nastąpi nowy początek? Tego nie wiadomo. Dao (kosmiczna zasada) w swej końcowej fazie tak naprawdę nigdy nie miała początku, a jego rozwój nigdy się nie powtarza.

Żywe istoty ostatecznie powracają do stanu nieożywionego, ukształtowane formy rozpuszczają się w bezkształcie. Tak zwane "brak życia" nie oznacza, że życie nigdy nie istniało, a "bezkształtność" nie świadczy o pierwotnym braku formy. Istnienie życia z natury podlega prawu nieuchronnego przemijania. Koniec jest nieunikniony, tak jak nieuniknione jest narodziny. Pragnienie wiecznego zachowania życia i wyczerpania procesu przemijania to błędne rozumienie praw natury.

Ludzki duch pochodzi z nieba (kosmicznej energii Qi), a ciało z ziemi (materialnych elementów). To, co należy do nieba, jest czyste i rozproszone; to, co ziemskie – mętne i skondensowane. Gdy duch opuszcza formę i oba powracają do swych źródeł, ten stan nazywamy "duchem przodków" (gui). "Gui" oznacza powrót – powrót do prawdziwego źródła.

Żółty Cesarz (legendarny przodek taoizmu) mówił: "Gdy duch wkracza do niebiańskiej bramy, a ciało powraca do ziemskiego korzenia, co pozostaje z 'ja'?"

Ludzkie życie przechodzi przez cztery wielkie przemiany: okres niemowlęctwa, młodości, starości i śmierci. W fazie niemowlęcej oddech (Qi) jest skoncentrowany, umysł zjednoczony – osiąga się stan najdoskonalszej harmonii. Zewnętrzne czynniki nie mogą wtedy zaszkodzić, a cnota (De) nie może już wzrosnąć.

W młodości, gdy człowiek jest pełen sił, Qi i krew pulsują żywiołowo, a pragnienia i rozproszone myśli nieustannie się pojawiają. Gdy zewnętrzne sprawy nieustannie nas nachodzą, wewnętrzna De (Cnota) stopniowo słabnie. W starszym wieku, gdy siły fizyczne słabną, pragnienia i rozproszone myśli stają się mniej intensywne, ciało uspokaja się, a zewnętrzne sprawy tracą zdolność zakłócania wewnętrznego spokoju. Choć ten stan nie dorównuje czystości niemowlęcia, jest znacznie lepszy niż młodzieńcza impulsywność. Gdy nadchodzi śmierć, człowiek ostatecznie powraca do spokoju, do pierwotnego stanu ciszy życia.

Podczas wędrówki po górze Tai, Konfucjusz spotkał Rong Qiji (pustelnika z okresu Wiosen i Jesieni) przechadzającego się po okolicach miasta Cheng. Starzec nosił prostą odzież z jeleniej skóry przepasaną sznurem ze słomy, lecz radośnie grał na cytrynie i śpiewał. Konfucjusz, zaciekawiony, zapytał: "Dlaczego jesteś, panie, tak szczęśliwy?"

Rong Qiji odpowiedział: "Moje szczęście ma trzy źródła: po pierwsze, niebo i ziemia stwarzają wszystkie istoty, lecz tylko człowiek jest najszlachetniejszy - a ja urodziłem się jako człowiek, to pierwsza radość. Po drugie, istnieje różnica między mężczyzną a kobietą, a mężczyzna jest bardziej szlachetny - a ja urodziłem się jako mężczyzna, to druga radość. Po trzecie, niektórzy umierają zaraz po narodzinach, a ja dożyłem już dziewięćdziesiątki - to trzecia radość. Ubóstwo jest naturalnym stanem uczonego, a śmierć jest kresem życia - akceptuję swój stan i podążam za naturalnym biegiem rzeczy, więc o czym miałbym się martwić?"

Konfucjusz, wysłuchawszy tego, westchnął z podziwem: "Jakże mądre słowa! Oto prawdziwy człowiek, który potrafi znaleźć pocieszenie w sobie samym."

Lin Lei, pustelnik zbliżający się do setki lat, wczesną wiosną wciąż nosił futrzany płaszcz, zbierając pozostawione kłosy pszenicy na opuszczonym polu, śpiewając i idąc naprzód. Konfucjusz, podróżując do państwa Wei, ujrzał go na obrzeżach miasta i zwrócił się do uczniów: "Ten starzec wart jest rozmowy. Spróbujcie z nim porozmawiać!"

Zi Gong, jeden z uczniów, podjął się zadania. Zatrzymał Lin Leia na miedzy i z westchnieniem zapytał: "Czy starszy pan nie odczuwa żalu, śpiewając tak i zbierając kłosy?" Lin Lei nie przerwał kroku ani pieśni. Dopiero po kilkukrotnym naleganiu podniósł wzrok i odparł: "Czego miałbym żałować?"

Zi Gong, zdezorientowany, ciągnął: "Za młodu nie był pan pilny, w sile wieku nie zabiegał o awans, na starość nie ma pan rodziny, a kres jest bliski - co w tym radosnego, że śpiewa pan zbierając kłosy?" Lin Lei uśmiechnął się: "Źródło mojej radości jest wspólne wszystkim ludziom, lecz oni właśnie z jego powodu się martwią. Dzięki temu, żem za młodu nie harował, a w dojrzałości nie gonił za zaszczytami, dożyłem sędziwego wieku. Brak rodziny na starość uwolnił mnie od trosk, a zbliżający się kres pozwala cieszyć się spokojem."

Zi Gong nie ustępował: "Długowieczność to ludzkie pragnienie, śmierć zaś budzi odrazę. Dlaczego więc cieszy się pan ze śmierci?" Lin Lei odpowiedział: "Śmierć i życie to jak wyjście i powrót w wiecznym kręgu."

(Komentarz: Ta wymiana zdań ilustruje taoistyczną zasadę "zgodności z naturą" (自然). Lin Lei, nie zabiegając o wartości doczesne, osiągnął wewnętrzną wolność. Jego postrzeganie życia i śmierci jako naturalnego cyklu, wolne od przywiązania, stanowi kontrast z konfucjańskim etosem aktywnego uczestnictwa w świecie).

Czyż człowiek umierający w tym miejscu nie może odrodzić się w innym? W ten sposób pojmuję, że życie i śmierć w istocie nie różnią się od siebie. Skąd mam wiedzieć, czy nieustanne zabieganie o długowieczność nie jest złudzeniem? I skąd pewność, że obecna śmierć nie okaże się lepsza niż dawne życie?

Zi Gong (uczeń Konfucjusza), słysząc te słowa, nie zrozumiał ich głębi. Wróciwszy, opowiedział o nich mistrzowi. Konfucjusz rzekł: "Wiedziałem, że z tym człowiekiem można rozmawiać o Wielkim Dao (Drodze). I oto potwierdzenie. Choć pojął zasadę, nie osiągnął jeszcze pełnego oświecenia."

Później Zi Gong, zmęczony nauką, powiedział Konfucjuszowi: "Pragnę odpoczynku." Mistrz odparł: "Dopóki żyjesz, nie ma prawdziwego wytchnienia." Zi Gong zapytał: "Czyżbym więc nigdy nie mógł odpocząć?" Konfucjusz odpowiedział: "Jest miejsce. Gdy ujrzysz grobowce – wyniosłe jak pagórki, kanciaste jak ołtarze, okrągłe jak kopce, z wklęsłością pośrodku niczym w naczyniu – wtedy poznasz, gdzie można spocząć."

Zi Gong westchnął: "Jakże wielka jest śmierć! Dla junzi (szlachetnego człowieka) jest ona odpoczynkiem, dla xiaoren (małego człowieka) – poddaniem." Konfucjusz rzekł: "Zi Gong, wreszcie pojąłeś. Ludzie znają radość życia, lecz nie znają jego cierpienia; wiedzą o znużeniu starością, lecz nie o jej spokoju; lękają się śmierci, nie rozumiejąc, że może być ona wytchnieniem."

Yanzi (słynny minister z okresu Wiosen i Jesieni) również mawiał: "Śmierć to dobra rzecz! Człowiek ren (humanitarny) tam spoczywa, ten pozbawiony ren – tam się poddaje."

Śmierć jest ostatecznym powrotem do źródła De (Cnoty). Starożytni nazywali zmarłych "powracającymi" – tymi, którzy wrócili do pierwotnego stanu. Skoro zmarli to "powracający", to żywi są "wędrowcami" – tymi, którzy wciąż podążają Drogą. Jeśli ktoś wciąż idzie naprzód, nie pamiętając o powrocie do źródła, staje się zagubioną duszą. Gdy pojedynczy człowiek traci swój dom, świat potępia go, ale gdy całe społeczeństwo traci swoje korzenie, nikt już nie widzi w tym problemu.

Niektórzy porzucają rodzinne strony, opuszczają bliskich, zaniedbują domowe obowiązki i błąkają się bez celu – jak nazwiemy takich ludzi? Świat z pewnością uzna ich za rozwiązłych włóczęgów. Inni zaś gorliwie zabiegają o doczesną sławę, popisują się mądrością, gonią za pustą reputacją, chełpią się przed światem, tracąc kontakt z prawdziwym "ja" – jak ich określimy? Paradoksalnie, społeczeństwo nazywa ich "przebiegłymi mędrcami". Obie grupy utraciły swoją prawdziwą naturę, lecz świat akceptuje tych drugich, odrzucając pierwszych. Tylko Święty (ten, który osiągnął Dao) wie, czego warto pragnąć, a z czego zrezygnować.

Pytano Liezi: "Dlaczego tak wysławiasz stan 'pustki'?" Odpowiedział: "W pustce nie ma miejsca na ocenianie jako lepsze czy gorsze." I dodał: "Lepsza jest spokojna pustka niż gonienie za ułudą, lepsze jest Wuwei (niedziałanie) niż wymuszona aktywność. W spokoju i pustce odnajdujesz prawdziwy dom. Gdy tylko bierzesz i dajesz, tracisz korzenie. Gdy sprawy się psują, a ty próbujesz je naprawić pod sztandarem 'humanitaryzmu i sprawiedliwości', jest już za późno."

Zhou Xiong (starożytny mędrzec) mawiał...

Wszechświat i wszystkie istoty nieustannie podlegają przemianom, choć te zmiany są tak subtelne, że często umykają naszej uwadze. To, co ubywa w jednym miejscu, przybywa w innym; co osiąga spełnienie tutaj, doznaje uszczerbku gdzie indziej. Ten nieprzerwany cykl wzrostu i ubytku, wypełniania i opróżniania, przypomina bieg życia, które wraz z upływem czasu rozkwita i więdnie.

Przemiana w przyrodzie nigdy nie następuje nagle. Weźmy przykład człowieka: od narodzin do starości jego rysy twarzy, koloryt cery, bystrość umysłu i postawa ciała zmieniają się każdego dnia w niemal niedostrzegalny sposób. Skóra, paznokcie i włosy niepostrzeżenie odnawiają się i opadają. Te przeobrażenia są tak stopniowe, że w danej chwili pozostają niewidoczne – dopiero z perspektywy czasu stają się oczywiste.

Pewien człowiek z Qi dniem i nocą drżał na myśl, że niebo może się zawalić, a ziemia zapadnie, pozostawiając go bez schronienia. Jego lęki były tak silne, że tracił sen i apetyt. Wówczas inny mędrzec pocieszył go: "Niebo to tylko zgromadzone Qi (energia witalna), które przenika wszystko. Codziennie oddychasz i poruszasz się w tej przestrzeni – czemu miałbyś się obawiać, że niebo runie?"

Zaniepokojony człowiek zapytał: "A jeśli niebo naprawdę jest z Qi, to czy słońce, księżyc i gwiazdy nie spadną?" Na to mędrzec odparł: "Ciała niebieskie to tylko świecące skupiska Qi. Nawet gdyby spadły, nie mogłyby nikogo skrzywdzić." Lękliwy człowiek nie ustępował: "A co jeśli ziemia się zapadnie?" Mędrzec wyjaśnił: "Ziemia to tylko nagromadzone grudki ziemi." (Użycie pojęć "zgromadzone Qi" i "nagromadzone grudki" ilustruje taoistyczną koncepcję, według której wszystkie rzeczy we wszechświecie składają się z Qi – przejaw prostego materializmu charakterystycznego dla myśli taoistycznej)

Oto tłumaczenie:

Dialog ten porusza filozoficzne zagadnienie możliwości zniszczenia nieba i ziemi. Jeden rozmówca wyrażał obawę, że niebo może się zawalić, a ziemia zapadnąć, na co drugi odpowiedział, że przestrzeń nieba i ziemi wypełnia wszystkie kierunki bez żadnych pustych miejsc, podobnie jak człowiek chodzący cały dzień po ziemi nie musi obawiać się jej zapadnięcia. Obaj słuchacze odczuli ulgę i radość.

Changlu Zi (uczony taoistyczny) usłyszawszy to, zaśmiał się i powiedział: "Tęcza, mgła i chmury, wiatry i deszcze czterech pór roku – wszystkie te zjawiska składają się z nagromadzonego Qi, tworząc niebo. Góry i oceany, skały i metale, ogień i drewno – to nagromadzone substancje tworzące ziemię. Skoro wiemy, że niebo to zgromadzone Qi, a ziemia to zgromadzona materia, jak możemy twierdzić, że nie mogą ulec zniszczeniu? W pustce wszechświata niebo i ziemia są tylko drobinami, lecz w świecie form są największe ze wszystkiego. To prawda, że są niezgłębione i niezmierzone, ale obawa przed ich zniszczeniem jest zbyt dalekosiężna, podobnie jak błędne jest twierdzenie, że nigdy nie ulegną zniszczeniu. Nadejdzie czas, gdy niebo i ziemia przeminą – jakże wówczas nie mieć obaw?"

Lie Zi (klasyczna postać taoizmu) usłyszawszy te słowa, uśmiechnął się i rzekł: "Twierdzenie, że niebo i ziemia ulegną zniszczeniu, jest błędem, ale mówienie, że nigdy nie ulegną zniszczeniu, też jest błędne. Prawdy o ich zniszczeniu czy przetrwaniu nie jest nam dane poznać. W istocie obie możliwości są tym samym – jak żyjący nie znają śmierci, a umarli nie znają życia; jak przybywający nie wiedzą o odchodzących, a odchodzący o przybywających. Takie właśnie jest prawo zniszczenia i przetrwania."

Shun zapytał mędrca Zheng (starożytnego człowieka cnoty): "Czy mogę posiąść Dao?" Zheng odpowiedział: "Nawet twoje ciało nie należy do ciebie, jak więc mógłbyś posiąść Dao?" Shun nalegał: "Jeśli moje ciało nie jest moje, to czyje jest?"

Zheng wyjaśnił: "Twoja forma fizyczna jest tylko tymczasowym depozytem powierzonym ci przez Niebo i Ziemię. Twoje życie nie należy do ciebie - to harmonijny stan nadany przez Niebo i Ziemię; twoja natura i przeznaczenie nie są twoje - to porządek funkcjonowania ustanowiony przez Niebo i Ziemię; nawet twoi potomkowie nie należą do ciebie, są jedynie etapem przemiany w nieustannym cyklu życia między Niebem a Ziemią. Dlatego gdy idziesz, nie szukaj z uporem kierunku; gdy mieszkasz, nie przywiązuj się do miejsca; gdy jesz, nie bądź wybredny. Jakże można posiąść Yang Qi (naturalną energię), która przepływa przez Niebo i Ziemię?"

Inna opowieść mówi o bogatym rodzie Guo z Qi i ubogim rodzie Xiang z Song. Xiang udał się do Qi, by spytać Guo o sekret bogactwa. Guo odparł: "Jestem biegły w 'kradzieży'. Gdy zaczynałem, już pierwszego roku miałem na swoje potrzeby, drugiego - dostatek, trzeciego - wielkie bogactwo, a później mogłem wspierać całą wioskę."

Xiang uradował się, lecz zrozumiał tylko powierzchowne znaczenie. Zaczął więc włamywać się przez ściany i kradł wszystko, co wpadło mu w ręce. Wkrótce został ukarany za kradzież, tracąc nawet to, co wcześniej posiadał. Uznał, że Guo go oszukał, i poszedł wyrazić swoje rozgoryczenie.

Guoshi (mędrzec) zapytał Xiangshiego: "Jak rozumiesz pojęcie kradzieży?" Xiangshi opisał swoje wyobrażenie o aktach przywłaszczenia.

Guoshi westchnął: "Ach! Twoje pojmowanie kradzieży jest tak powierzchowne! Pozwól, że ci wyjaśnię. Słyszałem, że niebo i ziemia podlegają swoim prawom, a gleba rodzi bogactwa. To, co ja 'kradnę', to sprzyjające momenty w cyklach przyrody i dary ziemi - korzystam z deszczu nawadniającego pola, z żyzności gór i dolin, by uprawiać zboża i budować domy. Gdy poluję na zwierzęta czy łowię ryby, to też jest forma 'kradzieży'."

"Lecz zboża, drewno, zwierzyna i ryby rodzą się z natury - czy cokolwiek z tego naprawdę do mnie należy? Taka 'kradzież' od przyrody nie sprowadza nieszczęścia. Zaś złoto, klejnoty, zboże, tkaniny i bogactwa - to ludzie gromadzą je sami. Czyż dał im je niebios? Jeśli za przywłaszczenie takich rzeczy spotyka kara, to komu tu winę przypisać?"

Xiangshi, całkowicie zdezorientowany i podejrzewający oszustwo, udał się po radę do mistrza Dongguo. Ten rzekł: "Czyż ty sam nie jesteś 'skradziony'? Przywłaszczyłeś sobie harmonijną mieszankę energii Yin i Yang, by zaistnieć, i uformowałeś z nich swoje ciało. Czymże więc są rzeczy zewnętrzne? Wszystkie byty pod niebem wzajemnie się przenikają - upierać się przy zawłaszczaniu to prawdziwe zaślepienie."

"To, co Guoshi nazywa 'kradzieżą', w istocie jest zgodne z naturalnym Dao."

Człowiek spotyka nieszczęścia, ponieważ w sercu rodzi się chciwość i pragnienie kradzieży. Ta samolubna postać naturalnie przyciąga grzech. Lecz gdy się głębiej zastanowić, nawet ci, którzy chełpią się swoim bezinteresownym poświęceniem dla dobra publicznego, w istocie również dopuszczają się kradzieży. A ci, którzy przekroczyli już pojęcia "publicznego" i "prywatnego", z wyższego punktu widzenia wciąż pozostają złodziejami. W rzeczywistości granica między dobrem wspólnym a prywatnym jest częścią naturalnego porządku nieba i ziemi. Ten, kto prawdziwie zrozumie Dao rządzące wszechświatem, pojmie: kto na tym świecie naprawdę kradnie, a kto nie?

(Ten fragment pochodzi z "Liezi·Shuofu" i poprzez metaforę kradzieży bada taoistyczną koncepcję "równoważenia rzeczy". Z perspektywy taoizmu samo przywiązanie do rozróżnienia między "publicznym" a "prywatnym" jest sprzeczne z naturą. Prawdziwie oświecony człowiek powinien przekroczyć tę dychotomię, naśladując niebo i ziemię, które obejmują wszystkie istoty bez rozróżnienia.)